HỎI ĐÁP

Có nên sử dụng đồng thời vắc xin và thuốc kháng sinh không?
Có nên sử dụng đồng thời vắc xin và thuốc kháng sinh không?

Có nên sử dụng đồng thời vắc xin và thuốc kháng sinh không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Ngoài một số ngoại lệ thì không có chống chỉ định tiêm vắc xin khi đang dùng thuốc kháng sinh chống vi khuẩn. Tiêm kháng sinh không ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch đối với vắc xin sống đã làm yếu đi trừ vắc xin thương hàn uống và không có ảnh hưởng đến vắc xin bất hoạt, vắc xin tái tổ hợp, vắc xin polysaccharide, và vắc xin giải độc tố. Thuốc kháng vi rút trong điều trị dự phòng bệnh cúm không ảnh hưởng đến vắc xin cúm bất hoạt. Tuy nhiên không nên tiêm vắc xin cúm sống giảm độc lực trong vòng 48 giờ sử dụng thuốc kháng vi rút. Thuốc kháng vi rút herpes có thể làm giảm hiệu quả của vắc xin zoster và vắc xin thủy đậu sống. Phải dừng sử dụng thuốc này ít nhất 24 giờ trước khi tiêm vắc xin sống zoster hoặc thủy đậu. Không có bằng chứng về ảnh hưởng của các thuốc kháng vi rút đến vắc xin rota và vắc xin sở-quai bi-rubella.

Những người suy giảm miễn dịch có nên được tiêm vắc xin không?
Những người suy giảm miễn dịch có nên được tiêm vắc xin không?

Những người suy giảm miễn dịch có nên được tiêm vắc xin không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Ở những người có suy giảm miễn dịch, vắc xin có thể có hiệu quả thấp hơn trong thời kỳ suy giảm miễn dịch. Do đó nên hoãn tiêm vắc xin sống cho đến khi chức năng của hệ miễn dịch được cải thiện. Nếu đã tiêm vắc xin bất hoạt trong thời kì suy giảm miễn dịch thì cần phải tiêm nhắc lại vắc xin này khi hệ miễn dịch được phục hồi. Những người suy giảm miễn dịch thường có nguy cơ cao phản ứng sau khi tiêm vắc xin sống giảm độc lực vì không có khả năng ức chế sự nhân lên của vi rút sống giảm độc lực. Do đó, ở hầu hết những bệnh nhân mắc suy giảm miễn dịch thì không nên tiêm vắc xin sống (sởi-quai bi-rubella, thủy đậu, cúm sống, zoster, sốt vàng, BCG, rota) bởi vì có thể gây biến chứng nặng sau tiêm vắc xin. Ngoại trừ vắc xin cúm bất hoạt, không nên tiêm vắc xin trong thời kỳ dùng thuốc hóa trị liệu và chiếu xạ. Các vắc xin bất hoạt đều an toàn cho những người bị suy giảm miễn dịch. Những người bị suy giảm miễn dịch nên tiêm các vắc xin cúm bất hoạt, vắc xin polysaccharide (như là phế cầu, não mô cầu và Hib). Những người trong cùng gia đình và những người có tiếp xúc gần và trực tiếp với những người suy giảm miễn dịch cũng nên được tiêm phòng vắc xin phù hợp theo lịch tiêm như vắc xin sởi, quai bị, rubella, thủy đậu, rota, cúm.

Những trường hợp nào không nên tiêm vắc xin?
Những trường hợp nào không nên tiêm vắc xin?

Những trường hợp nào không nên tiêm vắc xin?

TRẢ LỜI

Trả lời: Cần phải khám sàng lọc trẻ để phát hiện các chống chỉ định trước khi tiêm vắc xin. Chống chỉ đinh cho tất cả các vắc xin là khi có tiền sử phản ứng, dị ứng nặng sau khi tiêm 1 liều vắc xin trước đó. Ngoài ra những người có suy giảm miễn dịch nặng thì không được tiêm vắc xin sống. Những trẻ em có biểu hiện viêm não trong vòng 7 ngày sau khi tiêm 1 liều vắc xin trước đó như bạch hầu, ho gà, uốn ván mà không phải do lý do nào khác thì không nên tiêm bổ sung vắc xin có chứa thành phần ho gà.  Vì có nguy cơ về lý thuyết với bào thai nên phụ nữ có thai không nên tiêm vắc xin vi rut sống giảm độc lực. Nhìn chung không nên tiêm vắc xin trong trường hợp người đó có các vấn đề về sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số trường hợp vẫn nên tiêm nếu lợi ích bảo vệ của vắc xin lớn hơn nhiều so với nguy cơ phản ứng sau tiêm. Ví dụ, tiêm vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván (DPT) là cần thiết cho một người ở vùng có dịch ho gà, ngay cả khi người đó đã mắc hội chứng Guillain-Barré sau 1 mũi tiêm trước đó. Các trường hợp bệnh cấp tính, nặng hoặc vừa, có hoặc không có sốt thì cần phải thận trọng khi tiêm tất cả các loại vắc xin. Các thầy thuốc lâm sàng thường hiểu sai về các bệnh dẫn đến chống chỉ định và thường dẫn đến mất cơ hội trẻ được tiêm chủng vắc xin theo quy định. Những hiểu biết sai phổ biến được coi là chống chỉ định là tiêu chảy, viêm đường hô hấp dưới nhẹ bao gồm viêm tai giữa có hoặc không sốt, phản ứng nhẹ và vừa của những lần tiêm vắc xin trước đây, và giai đoạn hồi phục bệnh cấp tính. Không nên trì hoãn tiêm chủng vì bệnh đường hô hấp nhẹ hoặc là bệnh cấp tính nhẹ hoặc không có sốt, mà chỉ trì hoãn tiêm chủng khi có các biểu hiện bệnh cấp tính nặng và vừa. Cần phải được tiêm càng sớm càng tốt sau khi những biểu hiện này không còn nữa.

Không nhớ rõ tiền sử tiêm chủng của trẻ thì cần làm gì?
Không nhớ rõ tiền sử tiêm chủng của trẻ thì cần làm gì?

Nếu không nhớ rõ tiền sử tiêm chủng của trẻ, có nên tiêm lại từ đầu theo đúng lịch tiêm chủng hay không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Trên thực tế nhiều trường hợp những người đến tiêm mà không nhớ tiền sử tiêm chủng trước đó. Về nguyên tắc bằng chứng tiêm chủng trước đó phải được dựa trên hồ sơ sổ sách hoặc phiếu tiêm chủng, tuy nhiên nếu không có bằng chứng này thì cần phải coi người đó có nguy cơ cảm thụ với bệnh và cần phải tiêm vắc xin theo lịch. Có thể sử dụng xét nghiệm để xác định tình trạng miễn dịch nhằm quyết định cho việc tiêm vắc xin đối với các vắc xin như sởi, rubella, viêm gan A và uốn ván. Tuy nhiên những xét nghiệm này thường không đủ nhạy để phát hiện miễn dịch do vắc xin (ngoại trừ vắc xin viêm gan B ở thời điểm 1-2 tháng sau liều tiêm cuối cùng).

Xem thêm: Lịch tiêm chủng cho trẻ 2018

Nếu vì một lý do nào đó mà trẻ đến chậm so với lịch tiêm, thì có nên tiêm nhắc lại từ đầu hay không?
Nếu vì một lý do nào đó mà trẻ đến chậm so với lịch tiêm, thì có nên tiêm nhắc lại từ đầu hay không?

Nếu vì một lý do nào đó mà trẻ đến chậm so với lịch tiêm, thì có nên tiêm nhắc lại từ đầu hay không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Nên cố gắng bảo đảm khoảng cách giữa các mũi tiêm vắc xin nếu có thể được. Tuy nhiên tiêm trễ so với lịch tiêm sẽ không làm giảm nồng độ kháng thể sau khi hoàn thành các mũi tiêm mặc dù hiệu lực bảo vệ có thể không đạt được cho đến khi đủ số liều theo qui định. Ngoại trừ vắc xin thương hàn uống, thì bất kì sự gián đoạn lịch tiêm nào đều không đòi hỏi tiêm lại từ đầu hoặc bổ sung một liều tiêm khác.

Khoảng cách là bao lâu là phù hợp giữa tiêm vắc xin và tiêm các sản phẩm miễn dịch
Khoảng cách là bao lâu là phù hợp giữa tiêm vắc xin và tiêm các sản phẩm miễn dịch

Khoảng cách là bao lâu là phù hợp giữa tiêm vắc xin và tiêm các sản phẩm miễn dịch?

TRẢ LỜI

Trả lời: Đối với các vắc xin sống như sốt vàng, cúm, rota, zoster có thể được tiêm bất cứ lúc nào trước, trong khi tiêm các sản phẩm globulin miễn dịch. Máu và các sản phẩm của máu có chứa kháng thể có thể ức chế đáp ứng miễn dịch của văc xin sởi, rubella trong vòng >3 tháng.  Do đó sau khi tiêm sản phẩm có chứa kháng thể thì các vắc xin sống (ngoài sốt vàng, cúm, zoster và rota) phải được trì hoãn cho đến khi các kháng thể thụ động bị phân hủy. Nếu một liều vắc xin virut sống được tiêm sau khi sử dụng các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể với khoảng cách ngắn hơn quy định thì phải tiêm nhắc lại liều vắc xin này. Việc tiêm các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể sau khi tiêm vắc xin sởi-quai bị-rubella (MMR) và thủy đậu có thể tác động đến đáp ứng miễn dịch của vắc xin. Thông thường sự nhân lên của vi rút vắc xin và kích thích đáp ứng miễn dịch xảy ra từ 1-2 tuần sau tiêm vắc xin. Nếu việc tiêm đồng thời văc xin và sản phẩm miễn dịch trong vòng 14 ngày thì vắc xin này phải được tiêm nhắc lại ở thời điểm tiêm theo lịch tiêm.

Việc sử dụng các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể ít ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch của việc tiêm vắc xin bất hoạt, giải độc tố, tái tổ hợp và vắc xin polysaccharide. Do đó có thể tiêm đồng thời các vắc xin bất hoạt với các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể. Tuy nhiên, cần phải tiêm ở các vị trí khác nhau.

Có thể chuyển đổi các vắc xin trong quá trình tiêm vắc xin hay không?
Có thể chuyển đổi các vắc xin trong quá trình tiêm vắc xin hay không?

Có thể chuyển đổi các vắc xin trong quá trình tiêm vắc xin hay không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Vắc xin của các nhà sản xuất khác nhau thường không giống nhau về thành phần kháng nguyên, nồng độ kháng nguyên, phương pháp sản xuất và các chất bảo quản. Về nguyên tắc, tốt nhất là không nên hoán đổi những vắc xin phối hợp của nhà sản xuất khác nhau. Tuy nhiên nếu không có vắc xin của cùng nhà sản xuất hoặc không biết rõ mũi tiêm trước của nhà sản xuất nào thì vẫn có thể tiêm vắc xin hiện có.  Các vắc xin phối hợp với các thành phần kháng nguyên như nhau của cùng nhà sản xuất có thể được hoán đổi cho nhau. Các loại vắc xin từ các nhà sản xuất khác nhau như vắc xin Hib cộng hợp, VGB, VGA, rota vi rút và  não mô cầu tứ giá có thể hoán đổi cho nhau. Ít có bằng chứng bất lợi về tính an toàn, đáp ứng miễn dịch và hiệu quả của vắc xin vô bào phối hợp trong vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván (DTP) từ các nhà sản xuất khác nhau. Do đó nếu không có sẵn vắc xin DTaP của mũi tiêm trước thì bất kì vắc xin Dtap nào cũng có thể được sử dụng để hoàn thành lịch tiêm. Nếu đứa trẻ cần tiêm 2 liều vắc xin cúm sống hoặc bất hoạt thì nên tiêm vắc xin cùng loại. Tuy nhiên nếu không sẵn có thì có thể dùng bất kì loại vắc xin nào cho liều tiêm thứ 2. Nhìn chung không nên trì hoãn tiêm vắc xin với lý do là vắc xin của liều trước đây không có sẵn hoặc không rõ ràng.

Tại sao lại phối hợp nhiều kháng nguyên trong một vắc xin?
Tại sao lại phối hợp nhiều kháng nguyên trong một vắc xin?

Tại sao lại phối hợp nhiều kháng nguyên trong một vắc xin?

TRẢ LỜI

Trả lời: Việc phối hợp nhiều vắc xin sẽ làm giảm số mũi tiêm và làm giảm những bất lợi do tiêm nhiều mũi tiêm. Ích lợi của tiêm vắc xin phối hợp bao gồm làm tăng tỷ lệ tiêm chủng, làm tăng tỷ lệ tiêm đúng lịch tiêm, giảm chi phí về vận chuyển và bảo quản vắc xin, giảm chi phí đi lại và tiêm chủng, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa vắc xin mới vào chương trình tiêm chủng.