HỎI ĐÁP

Có nên tiêm đồng thời các loại vắc xin cùng một lúc không?
Có nên tiêm đồng thời các loại vắc xin cùng một lúc không?

Có nên tiêm đồng thời các loại vắc xin cùng một lúc không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Ngoại trừ một số trường hợp, tiêm đồng thời các vắc xin sống và bất hoạt đều tạo nên đáp ứng miễn dịch và phản ứng phụ tương đương như tiêm từng loại vắc xin riêng lẻ. Việc tiêm đồng thời tất cả các liều vắc xin theo tuổi được khuyến cáo ở những trẻ không có chống chỉ định tại thời điểm tiêm. Vắc xin sởi-quai bị-rubella (MMR) và thủy đậu có thể tiêm đồng thời. Vắc xin cúm sống giảm độc lực không ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch đối với vắc xin thủy đậu và MMR. Tiêm đồng thời vắc xin phế cầu và vắc xin cúm bất hoạt vẫn đạt được đáp ứng miễn dịch tốt mà không gây nên những phản ứng bất lợi, nghiêm trọng. Vắc xin uốn ván, vắc xin bạch hầu liều thấp, vắc xin ho gà vô bào và cúm bất hoạt có thể được tiêm đồng thời. Vắc xin viêm gan B được tiêm đồng thời với vắc xin sốt vàng. Vắc xin sởi và sốt vàng có thể tiêm đồng thời mà không có ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch của các loại kháng nguyên. Mặc dù không có giới hạn chính xác về số mũi tiêm, những liều tiêm ban đầu nên hạn chế không quá nhiều mũi tiêm trong 1 lần trẻ đến tiêm.

Khoảng cách của các liều vắc xin nên là bao lâu là phù hợp?
Khoảng cách của các liều vắc xin nên là bao lâu là phù hợp?

Khoảng cách của các liều vắc xin nên là bao lâu là phù hợp?

TRẢ LỜI

Trả lời: Vắc xin phải được tiêm theo đúng lịch, đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm để bảo đảm hiệu quả bảo vệ tối đa. Khoảng cách giữa các mũi tiêm không được dưới khoảng cách quy định và không được sớm hơn thời điểm tiêm. Tuy nhiên về lâm sàng việc tiêm sớm hơn vài ngày không có ảnh hưởng gì xấu đến đáp ứng miễn dịch nếu liều đầu tiên sớm hơn 5 ngày trước tuổi tiêm thì phải tiêm nhắc lại sau khi trẻ đạt tuổi tiêm theo quy định. Tiêm vắc xin sống phải bảo đảm rằng khoảng cách tối thiểu là 28 ngày. Một số vắc xin như vắc xin bạch hầu, uốn ván có thể gây tỷ lệ phản ứng tại chỗ nhiều hơn. Do đó cần phải tuân thủ lịch tiêm chủng để có thể làm giảm các tỷ lệ phản ứng mà không ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch đối với vắc xin.

Tại sao vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều?
Tại sao vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều?

Tại sao vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều?

TRẢ LỜI

Trả lời: Vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều ví các lý do sau:

Đối với một số vắc xin, ví dụ như vắc xin bất hoạt, do một liều không tạo ra đủ miễn dịch, nên người ta phải tiêm thêm liều để kích cơ thể sinh miễn dịch nhiều hơn. Ngoài ra sau khi tiêm đủ các liều cơ bản, nồng độ kháng thể giảm xuống, nên người ta phải bổ sung thêm mũi tiêm nhắc lại, ví dụ như tiêm nhắc lại vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván vào lúc trẻ được 18 tháng tuổi sau khi trẻ đã được tiêm đủ 3 mũi cơ bản lúc 4 tháng tuổi. Một số vắc xin sống, cần phải tiêm nhắc lại một mũi vắc xin nữa để tạo miễn dịch tối đa. Đặc biệt đối với vắc xin cúm mùa, vì vi rút cúm thường xuyên thay đổi tính kháng nguyên, nên vắc xin cúm mùa phải được tiêm hằng năm để bảo đảm sự tương đồng giữa chủng vi rút cúm có trong vắc xin và chủng vi rút cúm hiện đang lưu hành.

Có mấy loại vắc xin phòng bệnh?
Có mấy loại vắc xin phòng bệnh?

Có mấy loại vắc xin phòng bệnh?

TRẢ LỜI

Trả lời: Hiện nay có 4 loại vắc xin chính, tùy thuốc vào cách chế biến và sản xuất vắc xin.

  • Vắc xin sống giảm độc lực: Là vắc xin có chứa vi rút đã được làm yếu đi để nó không có khả năng gây bệnh được nữa. Vì là vắc xin vi rút sống đã được làm yếu đi, nên nó gây ra miễn dịch gần giống như miễn dịch tự nhiên khi nhiễm trùng. Ví dụ như các vắc xin sởi, quai bị, rubella, thủy đậu. Tuy nhiên vì là vắc xin sống, nên những người bị suy giảm miễn dịch không nên tiêm loại vắc xin này.
  • Vắc xin bất hoạt: là vắc xin chế từ vi sinh vật đã bị bất hoạt hay bị giết chết nhưng vẫn giữ tính kháng nguyên. Ví dụ như vắc xin ho gà toàn tế bào,
  • Vắc xin giải độc tố: Là vắc xin chế từ độc tố của vi khuản sau khi đã làm mất đi khả năng gây độc của nó nhưng vẫn giữ tính kháng nguyên, vi dụ như vắc xin giải độc tố uốn ván, vắc xin giải độc tố bạch hầu.
  • Vắc xin tiểu đơn vị: là vắc xin chỉ chứa một phần mang tính kháng nguyên của vi sinh vật gây bệnh, sau khi đã loại trừ các phần khác không mang tính kháng nguyên mà có thể gây phản ứng nhiều hơn, ví dụ như vắc xin ho gà vô bào.
Cơ chế tác động phòng bệnh của vắc xin là như thế nào?
Cơ chế tác động phòng bệnh của vắc xin là như thế nào?

Cơ chế tác động phòng bệnh của vắc xin là như thế nào?

TRẢ LỜI

Trả lời: Vắc xin là chế phẩm có chứa kháng nguyên (có thể là các vi rút hoặc vi khuẩn sống, giảm độc lực, hay bị bất hoạt, giết chết) dùng để kích thích cơ thể tạo miễn dịch, đặc hiệu chủ động, nhằm chống lại tác nhân gây bệnh. Vắc xin kích thích cơ thể tạo nên miễn dịch “bắt chước” giống như nhiễm trùng tự nhiên. Nhưng vắc xin có chứa tác nhân gây bệnh đã được làm yếu đi hoặc đã bị bất hoạt, nên nó không thể gây bệnh. Khi vắc xin được đưa vào cơ thể, cơ thể sẽ nhận diện nó như là “vật lạ”, kích thích hệ thống miễn dịch sản sinh ra kháng thể trung hòa tác nhân gây bệnh, giống như nhiễm trùng tự nhiên. Quá trình tạo kháng thể thường mất khoảng vài tuần. có thể gây nên một số triệu chứng nhẹ như sốt. Nhưng đây là biểu hiện bình thường và được coi như là dấu hiệu đáp ứng miễn dịch của cơ thể.  Sau khi quá trình nhiễm trùng “bắt chước” này kết thúc, cơ thể sẽ tạo ra các tế bào lympho có trí nhớ miễn dịch, sẵn sàng đáp ứng nhanh khi gặp lại các tác nhân gây bệnh trong những lần sau, giúp cho cơ thể chủ động sẵn sàng chống lại tác nhân gây bệnh khi bị phơi nhiễm.

Trẻ có thể vẫn mắc bệnh mặc dù đã được tiêm vắc xin phòng bệnh hay không?
Trẻ có thể vẫn mắc bệnh mặc dù đã được tiêm vắc xin phòng bệnh hay không?

Trẻ có thể vẫn mắc bệnh mặc dù đã được tiêm vắc xin phòng bệnh hay không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Điều này có thể xảy ra, nhưng phụ thuộc vào từng loại vắc xin. Có thể xảy ra một số tình huống sau đây: Với hầu hết các vắc xin, tỷ lệ bảo vệ không bao giờ là tuyệt đối 100%, có nghĩa là có một tỷ lệ nhỏ hệ thống miễn dịch của trẻ không đáp ứng tốt trong việc tạo ra kháng thể. Tuy nhiên, nếu có mắc thì trẻ thường mắc bệnh nhẹ, mà không có biến chứng nặng phải nhập viện hay tử vong. Trong trường hợp này, tiêm bổ sung một liều vắc xin có thể làm tăng hiệu quả bảo vệ của vắc xin. Một lý do khác khác có thể do trẻ phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh khi vừa mới tiêm vắc xin, hệ miễn dịch của trẻ chưa kịp phát triển kháng thể đủ để  bảo vệ khỏi mắc bệnh mà thường là sau khỏang 1 tháng. Ngoài ra trẻ có thể tình cờ nhiễm một tác  nhân khác gây triệu chứng tương tự. Ví dụ như sau tiêm vắc xin sởi, trẻ có thể bị nổi ban không phải do bệnh sởi mà do nhiễm vi rút rubella, hay do nhiễm các vi rút khác hay dị ứng với nhiều yếu tố dị nguyên khác.

Trẻ có thể mắc bệnh do tiêm vắc xin không?
Trẻ có thể mắc bệnh do tiêm vắc xin không?

Trẻ có thể mắc bệnh do tiêm vắc xin không?

TRẢ LỜI

Trả lời: Do chỉ chứa thành phần xác của vi khuẩn hay chứa một phần của vi khuản hay vi rút, các vắc xin bất hoạt hay vắc xin chết, không thể gây bệnh cho người được tiêm.Vắc xin sống là vắc xin có chứa tác nhân gây bệnh còn sống nhưng đã làm yếu  đi và giảm độc lực. Do đó sử dụng vắc xin sống không gây hại gì cho trẻ, nếu có thì  trẻ có thể mắc bệnh nhẹ, và đó là đáp ứng bình thường của hệ thống miễn dịch của cơ thể. Vi gần giống như nhiễm trùng tự nhiên nên miễn dịch thu được thường kéo dài, có thể suốt đời. Ví dụ sau khi tiêm vắc xin sởi, trẻ có thể có sốt nhẹ hay nổi một số ban rải rác.

Tại sao phải tiêm vắc xin cúm nhắc lại hàng năm?
Tại sao phải tiêm vắc xin cúm nhắc lại hàng năm?

Hôm trước tôi có đi tiêm vắc xin cúm, sau khi thăm khám và được chỉ định tiêm ngừa, bác sĩ khuyên tôi là nên đi tiêm vắc xin cúm nhắc lại hàng năm. Cho tôi hỏi tại sao phải tiêm nhắc lại, có phải 1 mũi tiêm chỉ có tác dụng trong 1 năm? (Ngọc Giàu, Tây Hồ, Hà Nội)

TRẢ LỜI

Chào chị,

Vắc xin cúm phải được tiêm nhắc lại hằng năm vì:

  • Vi rút cúm thường xuyên thay đổi tính kháng nguyên.
  • Để bảo đảm sự tương đồng giữa chủng vi rút cúm có trong vắc xin và chủng vi rút cúm hiện đang lưu hành, thành phần của vắc xin cúm được thay đổi hàng năm.
  • Kháng thể bảo vệ tạo ra bởi vắc xin cúm tồn tại trong thời gian ngắn dưới 1 năm.

Ở Việt Nam, kết quả giám sát cúm cho thấy dịch cúm thường xuất hiện quanh năm, đạt đỉnh vào tháng 3, tháng 4, tháng 9 và tháng 10 hàng năm. Do đó, tốt nhất nên tiêm vắc xin cúm vào trước mùa cúm.

Hiện nay, có 3 loại vắc xin phòng cúm được sử dụng tại Việt Nam gồm: Vaxigrip (Pháp), Influvac (Hà Lan) và GC Flu (Hàn Quốc).

Đối với vắc xin Vaxigrip và Influvac, lịch tiêm cụ thể như sau:

Trẻ từ 6 tháng – 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm:

  • Tiêm 2 mũi cách nhau tối thiểu 1 tháng.
  • Sau đó tiêm nhắc lại 1 mũi hằng năm.

Trẻ trên 9 tuổi và người lớn:

  • Tiêm 1 mũi 0.5ml
  • Sau đó tiêm nhắc lại hàng năm.

Đối với vắc xin GC Flu, lịch tiêm cụ thể như sau:

Trẻ từ 36 tháng đến 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm:

  • Tiêm 2 mũi cách nhau tối thiểu 1 tháng.
  • Sau đó tiêm nhắc lại 1 mũi hằng năm.

Trẻ trên 9 tuổi và người lớn:

  • Tiêm 1 mũi 0.5ml
  • Sau đó tiêm nhắc lại hàng năm.

Xem thêm video: Vì sao vắc xin cúm nên tiêm hằng năm?

Để được tư vấn và đặt lịch tiêm vắc xin, chị có thể đăng ký tại đây hoặc gọi vào hotline 18006595/028.7300.6595, nhắn tin cho Fanpage VNVC – Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn hoặc liên hệ trực tiếp hệ thống các trung tâm tiêm chủng VNVC trên cả nước.

Trân trọng,

BS Trương Hữu Khanh

Trưởng khoa Nhiễm – Thần Kinh, Bệnh viện Nhi đồng I, TP. Hồ Chí Minh

Cố vấn chuyên môn Trung tâm Tiêm chủng dành cho trẻ em và người lớn VNVC