HỎI ĐÁP

Tại sao vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều?

Tại sao vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều?

Trả lời: Vắc xin thường đòi hỏi phải tiêm nhiều liều ví các lý do sau:

Đối với một số vắc xin, ví dụ như vắc xin bất hoạt, do một liều không tạo ra đủ miễn dịch, nên người ta phải tiêm thêm liều để kích cơ thể sinh miễn dịch nhiều hơn. Ngoài ra sau khi tiêm đủ các liều cơ bản, nồng độ kháng thể giảm xuống, nên người ta phải bổ sung thêm mũi tiêm nhắc lại, ví dụ như tiêm nhắc lại vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván vào lúc trẻ được 18 tháng tuổi sau khi trẻ đã được tiêm đủ 3 mũi cơ bản lúc 4 tháng tuổi. Một số vắc xin sống, cần phải tiêm nhắc lại một mũi vắc xin nữa để tạo miễn dịch tối đa. Đặc biệt đối với vắc xin cúm mùa, vì vi rút cúm thường xuyên thay đổi tính kháng nguyên, nên vắc xin cúm mùa phải được tiêm hằng năm để bảo đảm sự tương đồng giữa chủng vi rút cúm có trong vắc xin và chủng vi rút cúm hiện đang lưu hành.

Có mấy loại vắc xin phòng bệnh?

Có mấy loại vắc xin phòng bệnh?

Trả lời: Hiện nay có 4 loại vắc xin chính, tùy thuốc vào cách chế biến và sản xuất vắc xin.

  • Vắc xin sống giảm độc lực: Là vắc xin có chứa vi rút đã được làm yếu đi để nó không có khả năng gây bệnh được nữa. Vì là vắc xin vi rút sống đã được làm yếu đi, nên nó gây ra miễn dịch gần giống như miễn dịch tự nhiên khi nhiễm trùng. Ví dụ như các vắc xin sởi, quai bị, rubella, thủy đậu. Tuy nhiên vì là vắc xin sống, nên những người bị suy giảm miễn dịch không nên tiêm loại vắc xin này.
  • Vắc xin bất hoạt: là vắc xin chế từ vi sinh vật đã bị bất hoạt hay bị giết chết nhưng vẫn giữ tính kháng nguyên. Ví dụ như vắc xin ho gà toàn tế bào,
  • Vắc xin giải độc tố: Là vắc xin chế từ độc tố của vi khuản sau khi đã làm mất đi khả năng gây độc của nó nhưng vẫn giữ tính kháng nguyên, vi dụ như vắc xin giải độc tố uốn ván, vắc xin giải độc tố bạch hầu.
  • Vắc xin tiểu đơn vị: là vắc xin chỉ chứa một phần mang tính kháng nguyên của vi sinh vật gây bệnh, sau khi đã loại trừ các phần khác không mang tính kháng nguyên mà có thể gây phản ứng nhiều hơn, ví dụ như vắc xin ho gà vô bào.
Cơ chế tác động phòng bệnh của vắc xin là như thế nào?

Cơ chế tác động phòng bệnh của vắc xin là như thế nào?

Trả lời: Vắc xin là chế phẩm có chứa kháng nguyên (có thể là các vi rút hoặc vi khuẩn sống, giảm độc lực, hay bị bất hoạt, giết chết) dùng để kích thích cơ thể tạo miễn dịch, đặc hiệu chủ động, nhằm chống lại tác nhân gây bệnh. Vắc xin kích thích cơ thể tạo nên miễn dịch “bắt chước” giống như nhiễm trùng tự nhiên. Nhưng vắc xin có chứa tác nhân gây bệnh đã được làm yếu đi hoặc đã bị bất hoạt, nên nó không thể gây bệnh. Khi vắc xin được đưa vào cơ thể, cơ thể sẽ nhận diện nó như là “vật lạ”, kích thích hệ thống miễn dịch sản sinh ra kháng thể trung hòa tác nhân gây bệnh, giống như nhiễm trùng tự nhiên. Quá trình tạo kháng thể thường mất khoảng vài tuần. có thể gây nên một số triệu chứng nhẹ như sốt. Nhưng đây là biểu hiện bình thường và được coi như là dấu hiệu đáp ứng miễn dịch của cơ thể.  Sau khi quá trình nhiễm trùng “bắt chước” này kết thúc, cơ thể sẽ tạo ra các tế bào lympho có trí nhớ miễn dịch, sẵn sàng đáp ứng nhanh khi gặp lại các tác nhân gây bệnh trong những lần sau, giúp cho cơ thể chủ động sẵn sàng chống lại tác nhân gây bệnh khi bị phơi nhiễm.

Trẻ có thể vẫn mắc bệnh mặc dù đã được tiêm vắc xin phòng bệnh hay không?

Trẻ có thể vẫn mắc bệnh mặc dù đã được tiêm vắc xin phòng bệnh hay không?

Trả lời: Điều này có thể xảy ra, nhưng phụ thuộc vào từng loại vắc xin. Có thể xảy ra một số tình huống sau đây: Với hầu hết các vắc xin, tỷ lệ bảo vệ không bao giờ là tuyệt đối 100%, có nghĩa là có một tỷ lệ nhỏ hệ thống miễn dịch của trẻ không đáp ứng tốt trong việc tạo ra kháng thể. Tuy nhiên, nếu có mắc thì trẻ thường mắc bệnh nhẹ, mà không có biến chứng nặng phải nhập viện hay tử vong. Trong trường hợp này, tiêm bổ sung một liều vắc xin có thể làm tăng hiệu quả bảo vệ của vắc xin. Một lý do khác khác có thể do trẻ phơi nhiễm với tác nhân gây bệnh khi vừa mới tiêm vắc xin, hệ miễn dịch của trẻ chưa kịp phát triển kháng thể đủ để  bảo vệ khỏi mắc bệnh mà thường là sau khỏang 1 tháng. Ngoài ra trẻ có thể tình cờ nhiễm một tác  nhân khác gây triệu chứng tương tự. Ví dụ như sau tiêm vắc xin sởi, trẻ có thể bị nổi ban không phải do bệnh sởi mà do nhiễm vi rút rubella, hay do nhiễm các vi rút khác hay dị ứng với nhiều yếu tố dị nguyên khác.

Trẻ có thể mắc bệnh do tiêm vắc xin không?

Trẻ có thể mắc bệnh do tiêm vắc xin không?

Trả lời: Do chỉ chứa thành phần xác của vi khuẩn hay chứa một phần của vi khuản hay vi rút, các vắc xin bất hoạt hay vắc xin chết, không thể gây bệnh cho người được tiêm.Vắc xin sống là vắc xin có chứa tác nhân gây bệnh còn sống nhưng đã làm yếu  đi và giảm độc lực. Do đó sử dụng vắc xin sống không gây hại gì cho trẻ, nếu có thì  trẻ có thể mắc bệnh nhẹ, và đó là đáp ứng bình thường của hệ thống miễn dịch của cơ thể. Vi gần giống như nhiễm trùng tự nhiên nên miễn dịch thu được thường kéo dài, có thể suốt đời. Ví dụ sau khi tiêm vắc xin sởi, trẻ có thể có sốt nhẹ hay nổi một số ban rải rác.

Tại sao phải tiêm vắc xin cúm nhắc lại hàng năm?

Tại sao phải tiêm vắc xin cúm nhắc lại hàng năm?

Trả lời: Vi rút cúm thường xuyên thay đổi tính kháng nguyên và để bảo đảm sự tương đồng giữa chủng vi rút cúm có trong vắc xin và chủng vi rút cúm hiện đang lưu hành, thành phần của vắc xin cúm được thay đổi hàng năm, với các phân típ vi rút cúm A và B khác nhau. Ngoài ra, kháng thể bảo vệ tạo ra bởi vắc xin cúm tồn tại trong thời gian ngắn dưới 1 năm. Vì những lý do đó, và vắc xin cúm phải được tiêm nhắc lại hằng năm.

Những ai nên tiêm vắc xin phòng cúm?

Những ai nên tiêm vắc xin phòng cúm?

Trả lời: Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có khoảng 5 – 10% người lớn trưởng thành và khoảng 20-30% trẻ em bị nhiễm vi rút cúm mùa, trong đó có khoảng 3 – 5 triệu trường hợp có diễn biến nặng và khoảng 250 – 500 nghìn người tử vong. Tại Việt Nam, hàng năm có khoảng 1,5 triệu – 1,8 triệu trường hợp mắc hội chứng cúm được báo cáo. Cách tốt nhất để phòng bệnh cúm mùa hay các hậu quả nghiêm trọng của bệnh cúm mùa là tiêm vắc xin cúm. Vắc xin cúm mùa đã được sử dụng từ hơn 60 năm và đã có rất nhiều bằng chứng khoa học cho thấy an toàn và hiệu quả trong dự phòng bệnh cúm mùa. Tổ chức Y tế Thế giới, Trung tâm Phòng chống và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ khuyến cáo tất cả mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên đến người cao tuổi nên tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm. Khi hạn chế về nguồn vắc xin, các cố gắng tiêm vắc xin phải được tập trung vào các nhóm người sau: Phụ nữ mang thai, trẻ em từ 6 tháng đến 5 tuổi, người cao tuổi (≥ 65 tuổi), người mắc bệnh mạn tính (bệnh phổi tắc nghẽn  mạn tính, hen phế quản, bệnh tim mạch, bệnh tiểu  đường, bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh hay mắc phải, bệnh chuyển hóa, bệnh gan, thận, thần kinh, bệnh máu…); nhân viên y tế, và người đi du lịch giữa các nước.

Trẻ có thể được tiêm nhiều vắc xin cùng một lúc không?

Trẻ có thể được tiêm nhiều vắc xin cùng một lúc không?

Trả lời: Các bằng chứng khoa học cho thấy việc tiêm cùng lúc nhiều vắc xin tạo hiệu quả miễn dịch cao như tiêm riêng lẻ từng loại vắc xin, và không gây ảnh hưởng xấu đến hệ miễn dịch của trẻ. Trong cuộc sống hàng ngày, trẻ phơi nhiễm với hàng trẳm tác nhân gây bệnh và qua đó kích thích hệ miễn dịch của trẻ tạo miễn dịch. Ví dụ việc ăn uống và tiếp xúc với mọi người và đồ vật hàng ngày làm cho trẻ nhiễm nhiều tác nhân mới qua miệng và mũi hơn là tiêm chủng vắc xin. Ưu điểm của việc tiêm nhiều vắc xin cùng một lúc là làm giảm số mũi tiêm từ đó giảm số lần khó chịu hay đau của trẻ, giảm số lần đến cơ sở y tế để tiêm chủng, tiết kiệm thời gian và kinh phí.