HỎI ĐÁP

Những trường hợp nào không nên tiêm vắc xin?

Những trường hợp nào không nên tiêm vắc xin?

Trả lời: Cần phải khám sàng lọc trẻ để phát hiện các chống chỉ định trước khi tiêm vắc xin. Chống chỉ đinh cho tất cả các vắc xin là khi có tiền sử phản ứng, dị ứng nặng sau khi tiêm 1 liều vắc xin trước đó. Ngoài ra những người có suy giảm miễn dịch nặng thì không được tiêm vắc xin sống. Những trẻ em có biểu hiện viêm não trong vòng 7 ngày sau khi tiêm 1 liều vắc xin trước đó như bạch hầu, ho gà, uốn ván mà không phải do lý do nào khác thì không nên tiêm bổ sung vắc xin có chứa thành phần ho gà.  Vì có nguy cơ về lý thuyết với bào thai nên phụ nữ có thai không nên tiêm vắc xin vi rut sống giảm độc lực. Nhìn chung không nên tiêm vắc xin trong trường hợp người đó có các vấn đề về sức khỏe. Tuy nhiên, trong một số trường hợp vẫn nên tiêm nếu lợi ích bảo vệ của vắc xin lớn hơn nhiều so với nguy cơ phản ứng sau tiêm. Ví dụ, tiêm vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván (DPT) là cần thiết cho một người ở vùng có dịch ho gà, ngay cả khi người đó đã mắc hội chứng Guillain-Barré sau 1 mũi tiêm trước đó. Các trường hợp bệnh cấp tính, nặng hoặc vừa, có hoặc không có sốt thì cần phải thận trọng khi tiêm tất cả các loại vắc xin. Các thầy thuốc lâm sàng thường hiểu sai về các bệnh dẫn đến chống chỉ định và thường dẫn đến mất cơ hội trẻ được tiêm chủng vắc xin theo quy định. Những hiểu biết sai phổ biến được coi là chống chỉ định là tiêu chảy, viêm đường hô hấp dưới nhẹ bao gồm viêm tai giữa có hoặc không sốt, phản ứng nhẹ và vừa của những lần tiêm vắc xin trước đây, và giai đoạn hồi phục bệnh cấp tính. Không nên trì hoãn tiêm chủng vì bệnh đường hô hấp nhẹ hoặc là bệnh cấp tính nhẹ hoặc không có sốt, mà chỉ trì hoãn tiêm chủng khi có các biểu hiện bệnh cấp tính nặng và vừa. Cần phải được tiêm càng sớm càng tốt sau khi những biểu hiện này không còn nữa.

Trả lời: Trên thực tế nhiều trường hợp những người đến tiêm mà không nhớ tiền sử tiêm chủng trước đó. Về nguyên tắc bằng chứng tiêm chủng trước đó phải được dựa trên hồ sơ sổ sách hoặc phiếu tiêm chủng, tuy nhiên nếu không có bằng chứng này thì cần phải coi người đó có nguy cơ cảm thụ với bệnh và cần phải tiêm vắc xin theo lịch. Có thể sử dụng xét nghiệm để xác định tình trạng miễn dịch nhằm quyết định cho việc tiêm vắc xin đối với các vắc xin như sởi, rubella, viêm gan A và uốn ván. Tuy nhiên những xét nghiệm này thường không đủ nhạy để phát hiện miễn dịch do vắc xin (ngoại trừ vắc xin viêm gan B ở thời điểm 1-2 tháng sau liều tiêm cuối cùng).

Nếu vì một lý do nào đó mà trẻ đến chậm so với lịch tiêm, thì có nên tiêm nhắc lại từ đầu hay không?

Nếu vì một lý do nào đó mà trẻ đến chậm so với lịch tiêm, thì có nên tiêm nhắc lại từ đầu hay không?

Trả lời: Nên cố gắng bảo đảm khoảng cách giữa các mũi tiêm vắc xin nếu có thể được. Tuy nhiên tiêm trễ so với lịch tiêm sẽ không làm giảm nồng độ kháng thể sau khi hoàn thành các mũi tiêm mặc dù hiệu lực bảo vệ có thể không đạt được cho đến khi đủ số liều theo qui định. Ngoại trừ vắc xin thương hàn uống, thì bất kì sự gián đoạn lịch tiêm nào đều không đòi hỏi tiêm lại từ đầu hoặc bổ sung một liều tiêm khác.

Khoảng cách là bao lâu là phù hợp giữa tiêm vắc xin và tiêm các sản phẩm miễn dịch

Khoảng cách là bao lâu là phù hợp giữa tiêm vắc xin và tiêm các sản phẩm miễn dịch?

Trả lời: Đối với các vắc xin sống như sốt vàng, cúm, rota, zoster có thể được tiêm bất cứ lúc nào trước, trong khi tiêm các sản phẩm globulin miễn dịch. Máu và các sản phẩm của máu có chứa kháng thể có thể ức chế đáp ứng miễn dịch của văc xin sởi, rubella trong vòng >3 tháng.  Do đó sau khi tiêm sản phẩm có chứa kháng thể thì các vắc xin sống (ngoài sốt vàng, cúm, zoster và rota) phải được trì hoãn cho đến khi các kháng thể thụ động bị phân hủy. Nếu một liều vắc xin virut sống được tiêm sau khi sử dụng các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể với khoảng cách ngắn hơn quy định thì phải tiêm nhắc lại liều vắc xin này. Việc tiêm các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể sau khi tiêm vắc xin sởi-quai bị-rubella (MMR) và thủy đậu có thể tác động đến đáp ứng miễn dịch của vắc xin. Thông thường sự nhân lên của vi rút vắc xin và kích thích đáp ứng miễn dịch xảy ra từ 1-2 tuần sau tiêm vắc xin. Nếu việc tiêm đồng thời văc xin và sản phẩm miễn dịch trong vòng 14 ngày thì vắc xin này phải được tiêm nhắc lại ở thời điểm tiêm theo lịch tiêm.

Việc sử dụng các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể ít ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch của việc tiêm vắc xin bất hoạt, giải độc tố, tái tổ hợp và vắc xin polysaccharide. Do đó có thể tiêm đồng thời các vắc xin bất hoạt với các sản phẩm miễn dịch có chứa kháng thể. Tuy nhiên, cần phải tiêm ở các vị trí khác nhau.

Có thể chuyển đổi các vắc xin trong quá trình tiêm vắc xin hay không?

Có thể chuyển đổi các vắc xin trong quá trình tiêm vắc xin hay không?

Trả lời: Vắc xin của các nhà sản xuất khác nhau thường không giống nhau về thành phần kháng nguyên, nồng độ kháng nguyên, phương pháp sản xuất và các chất bảo quản. Về nguyên tắc, tốt nhất là không nên hoán đổi những vắc xin phối hợp của nhà sản xuất khác nhau. Tuy nhiên nếu không có vắc xin của cùng nhà sản xuất hoặc không biết rõ mũi tiêm trước của nhà sản xuất nào thì vẫn có thể tiêm vắc xin hiện có.  Các vắc xin phối hợp với các thành phần kháng nguyên như nhau của cùng nhà sản xuất có thể được hoán đổi cho nhau. Các loại vắc xin từ các nhà sản xuất khác nhau như vắc xin Hib cộng hợp, VGB, VGA, rota vi rút và  não mô cầu tứ giá có thể hoán đổi cho nhau. Ít có bằng chứng bất lợi về tính an toàn, đáp ứng miễn dịch và hiệu quả của vắc xin vô bào phối hợp trong vắc xin bạch hầu-ho gà-uốn ván (DTP) từ các nhà sản xuất khác nhau. Do đó nếu không có sẵn vắc xin DTaP của mũi tiêm trước thì bất kì vắc xin Dtap nào cũng có thể được sử dụng để hoàn thành lịch tiêm. Nếu đứa trẻ cần tiêm 2 liều vắc xin cúm sống hoặc bất hoạt thì nên tiêm vắc xin cùng loại. Tuy nhiên nếu không sẵn có thì có thể dùng bất kì loại vắc xin nào cho liều tiêm thứ 2. Nhìn chung không nên trì hoãn tiêm vắc xin với lý do là vắc xin của liều trước đây không có sẵn hoặc không rõ ràng.

Tại sao lại phối hợp nhiều kháng nguyên trong một vắc xin?

Tại sao lại phối hợp nhiều kháng nguyên trong một vắc xin?

Trả lời: Việc phối hợp nhiều vắc xin sẽ làm giảm số mũi tiêm và làm giảm những bất lợi do tiêm nhiều mũi tiêm. Ích lợi của tiêm vắc xin phối hợp bao gồm làm tăng tỷ lệ tiêm chủng, làm tăng tỷ lệ tiêm đúng lịch tiêm, giảm chi phí về vận chuyển và bảo quản vắc xin, giảm chi phí đi lại và tiêm chủng, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa vắc xin mới vào chương trình tiêm chủng.

Nguyên nhân dẫn đến các phản ứng sau tiêm vắc-xin?

Đâu là nguyên nhân dẫn đến các phản ứng sau tiêm vắc-xin?

Trả lời: Phản ứng sau tiêm có thể do 4 nguyên nhân. Đó là phản ứng do vắc- xin, sai sót trong tiêm chủng, trùng hợp ngẫu nhiên với bệnh tật có sẵn của trẻ, và phản ứng do tiêm. Không có loại vắc-xin nào là tuyệt đối an toàn 100%. Vẫn có một tỷ lệ rất nhỏ có phản ứng nặng sau tiêm. Tiêm vắc xin là đưa vào cơ thể một kháng nguyên để kích thích cơ thể sản sinh miễn dịch chủ động để dự phòng bệnh. Cũng như việc sử dụng thuốc hay thực phẩm, tùy theo cơ địa của từng người mà có thể xảy ra một số phản ứng dị ứng sau tiêm vắc xin. Phản ứng này có thể là nhẹ hay nặng tùy từng trường hợp và tùy loại vắc xin. Những trường hợp phản ứng thông thường như sốt nhẹ, sưng, đau là các biểu hiện hay gặp phải. Tỉ lệ phản ứng nặng, gây nguy hiểm cho tính mạng, phải nhập viện thường rất thấp, ít xảy ra. Phản ứng sốc nặng cũng có thể qua khỏi nếu được điều trị kịp thời và thích hợp. Tuy vậy, cũng có nhiều trường hợp tử vong vì lý do khác như trùng hợp ngẫu nhiên với bệnh lý khác của trẻ tại thời điểm tiêm chủng. Lợi ích của tiêm chủng là rất lớn, nó dự phòng cho hàng triệu trẻ em khỏi mắc bệnh và tử vong. Trong khi đó nguy cơ tai biến sau tiêm là rất thấp, thường có liên quan đến cơ địa của trẻ. Nếu các cán bộ y tế thực hiện đúng quy định và các bà mẹ thực hiện tốt tư vấn của cán bộ y tế thì có thể giảm được nguy cơ tai biến sau tiêm chủng.

 

Vắc xin có bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ khi vận chuyển và bảo quản không?

Vắc xin có bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ khi vận chuyển và bảo quản không?

Trả lời: Trong quá trình vận chuyển, bảo quản vắc xin luôn được sắp xếp, bảo quản trong các thiết bị chuyên dụng như trong thùng lạnh của xe tải lạnh chuyên dụng, hòm lạnh, phích vắc xin, tủ lạnh, buồng lạnh để đảm bảo vắc xin luôn được bảo quản ở nhiệt đô từ +2 oC đến +8 oC. Vắc xin cần được bảo quản ở nhiệt độ theo đúng quy định. Việc bảo quản vận chuyển vắc xin ở nhiệt độ không thích hợp trong thời gian dài có thể ảnh hưởng tới chất lượng của vắc xin như làm giảm hiệu quả phòng bệnh của vắc xin hoặc có thể gây ra phản ứng tại chỗ tiêm.