Tay chân miệng là nỗi ám ảnh của nhiều gia đình có con nhỏ và giới nhi khoa do có thể gây biến chứng nguy hiểm, nguy cơ tử vong cao ở trẻ nhỏ. Việt Nam đã chính thức có vắc xin phòng tay chân miệng do EV71 đầu tiên của Substipharm Biologics (Thụy Sĩ). Đăng ký tư vấn và đặt trước vắc xin phòng tay chân miệng tại VNVC.
Envacgen là vắc xin bất hoạt phòng bệnh tay chân miệng do EV71 - tác nhân gây ra nhiều trường hợp bệnh nặng, biến chứng, nhập viện và tử vong ở trẻ nhỏ. Đặc biệt tại châu Á, nơi EV71 từng gây ra nhiều đợt dịch tay chân miệng lớn và để lại gánh nặng đáng kể, việc phát triển một vắc xin đặc hiệu để chủ động bảo vệ trẻ đã trở thành mục tiêu được giới khoa học theo đuổi trong nhiều năm.
Từ nhu cầu cấp thiết đó, Envacgen được các nhà khoa học dày công nghiên cứu và phát triển nhằm tạo miễn dịch chủ động, an toàn và hiệu quả trước EV71.
Vắc xin Envacgen đã được Bộ Y tế cấp phép tiêm cho trẻ em từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi
Envacgen đã được nghiên cứu trên hơn 3.000 trẻ, trong đó khoảng 82,9% là trẻ em Việt Nam. Các nghiên cứu ghi nhận hiệu lực bảo vệ đối với bệnh tay chân miệng do EV71 đạt 96,8%, tỷ lệ tạo miễn dịch bảo vệ đạt 99,5 - 100% sau khi hoàn tất phác đồ, duy trì bảo vệ kéo dài ít nhất 5 năm, sau 5 năm khả năng bảo vệ vẫn được duy trì ở mức cao. Vắc xin cũng chứng minh khả năng bảo vệ chéo với phân nhóm gen phụ khác của EV71 có lưu hành tại Việt Nam, bao gồm EV71 B5 và C4.
Nghiên cứu giai đoạn III, thực hiện tại nhiều cơ sở y tế, người tham gia được phân nhóm ngẫu nhiên, phân tích đối chứng giữa nhóm tiêm vắc xin và nhóm tiêm giả dược (không chứa vắc xin)
Vắc xin EV71 bất hoạt toàn tế bào, được nuôi cấy trên tế bào Vero, tính an toàn cao
Trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi, kể cả trẻ đã từng mắc bệnh tay chân miệng trước đó và đã hồi phục
(*) Từ 2 tuổi + 1 ngày cho đến lúc 5 tuổi, chưa đến sinh nhật lần thứ 6
Tỷ lệ tạo miễn dịch bảo vệ sau khi hoàn tất phác đồ.
Hiệu lực bảo vệ đối với bệnh tay chân miệng do EV71.
Khả năng bảo vệ kéo dài ít nhất 5 năm, sau 5 năm đáp ứng miễn dịch vẫn cao.
Phòng ngừa cả các phân nhóm khác của EV71 đang lưu hành tại Việt Nam, gồm B5 và C4.
Kết quả thử nghiệm trên các nghiên cứu và trên các theo dõi thực tế khi triển khai tiêm cho thấy Envacgen có tính an toàn tốt. Các phản ứng thường gặp chủ yếu gồm đau, đỏ tại vị trí tiêm và sốt, phần lớn ở mức độ nhẹ và thoáng qua.
Đặc biệt, Envacgen có thể tiêm cùng thời điểm với các vắc xin/sinh phẩm trong độ tuổi, giúp gia đình thuận tiện hoàn thành lịch tiêm mà không cần trì hoãn các vắc xin quan trọng khác:
Tay chân miệng (Hand, Foot and Mouth Disease - HFMD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các virus đường ruột thuộc họ Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Đặc biệt, EV71 là chủng virus có tính hướng thần kinh, liên quan nhiều hơn đến các trường hợp bệnh tay chân miệng nặng, có thể biến chứng thần kinh, rối loạn thần kinh thực vật, phù phổi cấp, suy hô hấp, suy tuần hoàn và thậm chí tử vong.
Chủng EV71 là tác nhân phổ biến nhất ở các ca bệnh tay chân miệng nặng và tử vong. Trong số các ca bệnh tay chân miệng được ghi nhận, EV71 có liên quan tới:
Trong giai đoạn 2015 - 2018, EV71 được ghi nhận ở khoảng 64,2% trường hợp tay chân miệng nặng. Đến đỉnh dịch năm 2023, EV71 tiếp tục được phát hiện trong phần lớn các trường hợp bệnh nặng tại miền Nam Việt Nam, trong đó có các phân nhóm của EV71 như B5 và C4.
“EV71 là một trong những Enterovirus có độc tính thần kinh nghiêm trọng nhất; bệnh nặng do EV71 là vấn đề y tế công cộng đáng quan tâm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hơn 90% trường hợp tay chân miệng xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi, với các tác nhân chủ yếu thuộc nhóm Enterovirus như EV71, Coxsackievirus A6, A10 và A16.”
Tay chân miệng giai đoạn đầu có thể dễ nhầm với các bệnh nhiễm trùng thường gặp ở trẻ như: sốt, mệt mỏi, biếng ăn, đau họng...; sau đó xuất hiện loét miệng và phát ban dạng phỏng nước, thường ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông.
Đáng lưu ý, bệnh có thể diễn tiến nặng nhanh. Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như: sốt cao hoặc sốt kéo dài, giật mình chới với, run chi, đi đứng loạng choạng, quấy khóc bất thường hoặc li bì, nôn nhiều, thở bất thường, da tái, tay chân lạnh, co giật hoặc rối loạn ý thức. Phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng đặc biệt quan trọng bởi các biến chứng thần kinh, hô hấp và tuần hoàn có thể diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng trẻ.
Chỉ cần xuất hiện một trong các dấu hiệu bất thường trên, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để tránh biến chứng nguy hiểm, đe dọa tính mạng.
Tay chân miệng rất dễ lây ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi. Virus có trong nước bọt, dịch tiết mũi họng, dịch từ nốt phỏng và phân của người nhiễm, từ đó lây truyền trực tiếp hoặc gián tiếp qua bàn tay, đồ vật và bề mặt nhiễm virus.
Đáng lưu ý, virus có thể được đào thải ngay cả khi biểu hiện bệnh chưa rõ và tiếp tục tồn tại trong dịch tiết, đặc biệt trong phân, một thời gian sau khi triệu chứng đã thuyên giảm. Vì vậy, nguy cơ lây truyền không nhất thiết chấm dứt ngay khi trẻ đã hết sốt, hết nổi phỏng hoặc cảm thấy khỏe hơn.
Virus có trong dịch mũi họng, nước bọt của người nhiễm và có thể phát tán khi ho, hắt hơi, chảy dãi hoặc tiếp xúc gần. Trẻ có nguy cơ nhiễm khi tiếp xúc với dịch tiết hoặc đưa bàn tay nhiễm virus lên mắt, mũi, miệng.
Virus được đào thải qua phân và có thể còn hiện diện trong nhiều tuần sau khi triệu chứng đã hết. Virus dễ truyền qua tay khi thay tã, vệ sinh cho trẻ hoặc sau khi đi vệ sinh, sau đó xâm nhập qua miệng nếu vệ sinh tay không đúng cách.
Dịch trong các nốt phỏng của người bệnh có thể chứa virus. Khi nốt phỏng vỡ, virus có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch hoặc qua bàn tay, vật dụng bị nhiễm dịch.
Virus có thể nhiễm lên đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, dụng cụ ăn uống và vật dụng chăm sóc trẻ. Trẻ chạm vào các bề mặt này rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng có thể tạo cơ hội cho virus xâm nhập.
Trẻ nhỏ thường xuyên tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi, hay mút tay, ngậm đồ vật trong khi khả năng tự giữ vệ sinh còn hạn chế, tạo điều kiện cho virus tay chân miệng lây lan nhanh. Đáng lo ngại, virus có thể được đào thải khi triệu chứng chưa biểu hiện rõ rệt và tiếp tục tồn tại trong phân nhiều tuần sau khi trẻ đã thuyên giảm, khiến nguồn lây khó kiểm soát. Trong khi đó, trẻ dưới 5 tuổi cũng là nhóm mắc bệnh nhiều và cần đặc biệt cảnh giác với nguy cơ diễn tiến nặng, nhất là khi EV71 lưu hành.
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lưu hành nhiều năm tại Việt Nam, từng gây ra những đợt dịch lớn với số ca mắc cao và nhiều trường hợp tử vong. Qua các năm, bệnh từng ghi nhận những đợt gia tăng mạnh theo chu kỳ; trong đó EV71 đặc biệt đáng lưu ý do thường xuất hiện với tỷ lệ cao hơn trong nhóm bệnh nặng và tử vong.
Hơn 200.000
ca mắc
Hơn 200
trường hợp tử vong
Hơn 130.000
ca mắc
17
trường hợp tử vong
Hơn >180.000
ca mắc
31
trường hợp tử vong
82.000
ca mắc
1 tử vong
trường hợp tử vong
Hơn 105.000
ca mắc
2
trường hợp tử vong
Nửa đầu năm 2023, cả nước ghi nhận hơn 12.600 ca mắc và 7 trường hợp tử vong. Tháng 6 trở thành cao điểm với hơn 5.300 ca, chiếm khoảng 42,7% số ca của nửa đầu năm; toàn bộ 7 trường hợp tử vong được ghi nhận trong giai đoạn này. EV71 chiếm tỷ lệ lớn trong các trường hợp bệnh nặng.
Trong 8 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận:
tăng hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025
nguy cơ chuyển nặng x3 lần các chủng Enterovirus khác
là mùa cao điểm của dịch, tập trung mạnh tại miền Nam (>60% tổng số ca cả nước), đặc biệt tại TP.HCM.
Từ những đỉnh dịch trong quá khứ đến sự gia tăng số ca và sự trở lại của EV71 trong năm 2026, tay chân miệng vẫn là mối đe dọa đáng lưu ý đối với trẻ nhỏ. Đặc biệt, sự lưu hành của EV71 đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng bệnh và chủ động bảo vệ trẻ trước tác nhân liên quan nhiều đến bệnh nặng và tử vong.
EV71 là một trong những tác nhân đặc biệt nguy hiểm của bệnh tay chân miệng do có tính hướng thần kinh, có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Khi bệnh diễn tiến nặng, trẻ có thể gặp các biến chứng thần kinh, rối loạn thần kinh thực vật, phù phổi cấp, suy hô hấp, suy tuần hoàn và đe dọa tính mạng.
Đáng lưu ý, biến chứng có thể xuất hiện sớm và diễn tiến rất nhanh, thường trong những ngày đầu của bệnh, đặc biệt từ ngày 2 - 5 và có thể muộn đến ngày 7. Tổn thương thần kinh và rối loạn thần kinh thực vật có thể nhanh chóng kéo theo các biến chứng hô hấp, tuần hoàn nghiêm trọng, vì vậy trẻ cần được theo dõi sát để nhận biết dấu hiệu chuyển nặng và đưa đến cơ sở y tế kịp thời.
Gánh nặng của bệnh cũng có thể không dừng lại khi trẻ qua giai đoạn cấp tính. Ở một số trường hợp bệnh nặng, đặc biệt khi có tổn thương thần kinh, trẻ có thể gặp những hậu quả kéo dài như yếu hoặc liệt chi, rối loạn vận động, khó nuốt, teo cơ, rối loạn hành vi, chậm phát triển thần kinh hoặc ảnh hưởng nhận thức. Những di chứng này có thể kéo dài, ảnh hưởng đến quá trình phát triển, sinh hoạt và chất lượng sống của trẻ, đồng thời tạo thêm gánh nặng chăm sóc cho gia đình.
Thần kinh
Có thể đe dọa tính mạng và để lại di chứng thần kinh lâu dài.
Hô hấp
Suy hô hấp nặng cần được phát hiện và xử trí kịp thời.
Tuần hoàn
Có thể diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng.
Thần kinh
Có thể ảnh hưởng lâu dài đến học tập, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
Hô hấp
Có thể để lại ảnh hưởng dai dẳng đến chức năng hô hấp.
Vận động
Giảm khả năng học tập và tương tác xã hội
Hiện nay, tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ, theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng và xử trí kịp thời các biến chứng thần kinh, hô hấp, tuần hoàn; đồng thời thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây truyền theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Vì bệnh có thể diễn tiến nhanh và một số trường hợp nặng có thể để lại hậu quả kéo dài, việc phát hiện sớm, điều trị kịp thời và chủ động phòng bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Tay chân miệng không chỉ gây gánh nặng bệnh tật mà còn tạo áp lực kinh tế và tinh thần đáng kể cho mỗi gia đình. Tại Việt Nam, tổng chi phí liên quan đến bệnh được ước tính lên tới 90,7 triệu USD mỗi năm (khoảng 2.400 tỷ đồng), cùng khoảng 7.248 năm sống khỏe mạnh bị mất.
Các nghiên cứu ghi nhận chi phí trung bình cho một trường hợp tay chân miệng khoảng 10 triệu đồng; ở nhóm bệnh nặng, mức trung bình khoảng 35 triệu đồng/ca, cao hơn 3.5 lần so với ca nhẹ. Đây là mức chi phí trung bình được ghi nhận, không phải chi phí tối đa. Với những trường hợp diễn tiến phức tạp, cần hồi sức tích cực hoặc điều trị kéo dài, chi phí thực tế có thể cao hơn đáng kể. Chưa kể các khoản chi phí gián tiếp như đi lại, ăn ở, chăm sóc, cha mẹ phải nghỉ làm, gián đoạn sinh hoạt của gia đình và áp lực tinh thần khi trẻ nhập viện, chuyển nặng.
Đáng lưu ý, trẻ có thể mắc tay chân miệng nhiều lần do nhiều Enterovirus khác nhau gây bệnh, đồng nghĩa gánh nặng về chi phí, thời gian chăm sóc và tâm lý có thể lặp lại. Trong khi đó, các trường hợp liên quan EV71 được ghi nhận có chi phí cao hơn các Enterovirus khác và bệnh hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Gánh nặng tích lũy này càng cho thấy ý nghĩa của dự phòng chủ động, đặc biệt trước EV71, tác nhân liên quan nhiều trường hợp bệnh nặng và tử vong ở trẻ nhỏ.
Tay chân miệng lây truyền dễ dàng qua tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp với dịch tiết, phân, đồ vật hoặc bề mặt nhiễm virus. Vì vậy, phòng bệnh cần kết hợp đồng thời các biện pháp vệ sinh, kiểm soát nguồn lây và dự phòng chủ động. Đặc biệt, với EV71 - tác nhân liên quan nhiều trường hợp bệnh nặng và tử vong, vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động, bổ sung thêm một công cụ bảo vệ trẻ trước bệnh tay chân miệng do EV71.
Rửa tay cho trẻ và người chăm sóc, đặc biệt sau khi thay tã, đi vệ sinh, trước khi ăn hoặc chế biến thức ăn.
Làm sạch đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc; khử khuẩn phù hợp.
Không ôm, hôn, dùng chung đồ ăn, dụng cụ ăn uống hoặc vật dụng cá nhân với trẻ mắc bệnh.
Thường xuyên vệ sinh lớp học, đồ dùng, khu vui chơi; bảo đảm nhà vệ sinh và khu vực chăm sóc trẻ sạch sẽ.
Khi trẻ sốt, loét miệng, nổi bóng nước hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám kịp thời.
Vắc xin Envacgen giúp tạo miễn dịch chủ động và đã ghi nhận hiệu lực bảo vệ cao đối với bệnh tay chân miệng do EV71.
Suốt nhiều năm, EV71 là một trong những tác nhân đặc biệt đáng lo ngại của bệnh tay chân miệng bởi có tính hướng thần kinh và liên quan nhiều hơn đến các trường hợp bệnh nặng, biến chứng thần kinh, hô hấp, tuần hoàn và tử vong ở trẻ nhỏ. Trong nhiều đợt dịch lớn tại Việt Nam, EV71 được ghi nhận với tỷ lệ cao trong nhóm bệnh nặng và tử vong.
Trong khi bệnh tay chân miệng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, sự xuất hiện của vắc xin Envacgen bổ sung một công cụ dự phòng chủ động, tạo miễn dịch đặc hiệu chống lại EV71 cho trẻ trong độ tuổi chỉ định. Các nghiên cứu lâm sàng của vắc xin ghi nhận đáp ứng miễn dịch cao sau khi hoàn thành phác đồ và hiệu lực bảo vệ cao đối với bệnh tay chân miệng do EV71.
Envacgen không phòng tất cả các Enterovirus có thể gây tay chân miệng. Tuy nhiên, việc chủ động phòng EV71 vẫn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là tác nhân liên quan nhiều đến những trường hợp bệnh nặng và tử vong. Đây cũng là lý do một giải pháp dự phòng chủ động trước EV71 đã được giới chuyên môn và nhiều gia đình mong đợi trong nhiều năm.
Trẻ dưới 2 tuổi có hệ miễn dịch còn đang phát triển, vì vậy đáp ứng miễn dịch sau tiêm có thể suy giảm theo thời gian nhanh hơn so với trẻ lớn. Dữ liệu từ các vắc xin EV71 tại Trung Quốc cho thấy, ở trẻ chỉ tiêm 2 mũi, nồng độ kháng thể có thể giảm đáng kể sau khoảng 6 tháng, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi.
Bên cạnh đó, việc chờ trẻ tiếp xúc tự nhiên với EV71 để kích thích lại miễn dịch là không thể dự đoán và không phải là cách chủ động bảo vệ trẻ. Vì vậy, mũi nhắc giúp củng cố đáp ứng miễn dịch đã được hình thành sau các mũi cơ bản và duy trì khả năng bảo vệ của trẻ trong những năm đầu đời.
Phác đồ Envacgen được thiết kế theo độ tuổi bắt đầu tiêm. Với trẻ từ 2 tháng đến 2 tuổi, phác đồ gồm 2 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc theo khoảng cách được phê duyệt. Mũi nhắc có vai trò củng cố đáp ứng miễn dịch đã hình thành sau các mũi cơ bản và giúp duy trì khả năng bảo vệ trong những năm đầu đời.
Đây cũng là giai đoạn trẻ nhỏ thường xuyên tiếp xúc gần với người chăm sóc, trẻ khác và môi trường nhà trẻ, mầm non, trong khi tay chân miệng lưu hành phổ biến ở nhóm tuổi nhỏ. Vì vậy, phụ huynh nên cho trẻ tiêm đủ số mũi và đúng lịch theo độ tuổi để có khả năng bảo vệ phù hợp trước EV71.
Có. Trẻ sinh non vẫn có thể tiêm vắc xin theo độ tuổi thực tế kể từ ngày sinh nếu sức khỏe ổn định và được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện tiêm chủng. Nhiều tổ chức y tế quốc tế khuyến cáo trẻ sinh non cần được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch để sớm được bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bởi đây cũng là nhóm trẻ dễ gặp biến chứng khi mắc bệnh.
Có. Vắc xin tay chân miệng Envacgen có thể được tiêm cùng ngày với nhiều vắc xin hoặc sinh phẩm khác dành cho trẻ em theo chỉ định của bác sĩ. Việc tiêm đồng thời giúp giảm số lần đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng, tiết kiệm thời gian cho gia đình và giúp trẻ sớm hoàn thiện miễn dịch đối với nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Envacgen hiện được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Vì vậy, với trẻ đang gần giới hạn 6 tuổi, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng sớm để bác sĩ căn cứ tuổi chính xác, lịch sử tiêm và phác đồ được phê duyệt để xác định lịch tiêm phù hợp và nhanh chóng tiêm ngừa để phòng bệnh cho trẻ.
Có thể. Tay chân miệng không phải bệnh do duy nhất một loại virus gây ra. Ngoài EV71, bệnh còn có thể do Coxsackievirus A16, A6, A10 và các Enterovirus khác. Envacgen tạo miễn dịch chủ động đặc hiệu đối với EV71 nên trẻ đã tiêm vẫn có thể mắc tay chân miệng do những tác nhân khác.
Điều quan trọng là các nghiên cứu của Envacgen đã ghi nhận hiệu quả bảo vệ cao đối với bệnh tay chân miệng do EV71 – tác nhân đặc biệt đáng lưu ý vì liên quan nhiều đến các trường hợp bệnh nặng và tử vong.
Vì vậy, sau khi tiêm, trẻ vẫn cần duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và bề mặt thường xuyên tiếp xúc, hạn chế tiếp xúc nguồn lây và theo dõi sớm các dấu hiệu bất thường.
Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể được tiêm Envacgen nếu thuộc độ tuổi chỉ định, không có chống chỉ định và đủ điều kiện sức khỏe sau khám sàng lọc.
Lý do là tay chân miệng có thể do nhiều Enterovirus khác nhau gây ra. Việc trẻ từng mắc bệnh không đồng nghĩa lần mắc trước do EV71 và cũng không đồng nghĩa trẻ đã có miễn dịch đặc hiệu bảo vệ trước EV71.
Trẻ có thể mắc tay chân miệng nhiều lần do nhiễm những tác nhân khác nhau. Vì vậy, tiền sử từng mắc tay chân miệng không phải là căn cứ để kết luận trẻ không còn cần dự phòng EV71. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe và thời điểm thích hợp để chỉ định tiêm.
Không phải mọi trường hợp ho, sổ mũi nhẹ hoặc đang sử dụng thuốc đều phải trì hoãn tiêm chủng. Việc trẻ có thể tiêm hay cần tạm hoãn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe hiện tại, bệnh đang mắc, loại thuốc đang sử dụng và kết quả khám sàng lọc của bác sĩ.
Nếu trẻ chỉ có triệu chứng nhẹ, tổng trạng ổn định, bác sĩ sẽ khám và đánh giá trẻ có đủ điều kiện tiêm hay không. Ngược lại, nếu trẻ đang mắc bệnh cấp tính hoặc có tình trạng sức khỏe thuộc trường hợp cần trì hoãn theo hướng dẫn khám sàng lọc, bác sĩ sẽ chỉ định hoãn và hẹn thời điểm tiêm thích hợp.
Phụ huynh nên thông báo đầy đủ tình trạng bệnh và tất cả thuốc trẻ đang sử dụng cho bác sĩ trước tiêm; không nên tự ngưng thuốc hoặc tự quyết định trì hoãn vắc xin.
