Gánh nặng bệnh cúm ở người cao tuổi
Sự nguy hiểm của cúm mùa
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp thường gặp, dễ lây lan và không chỉ gây sốt, ho, đau nhức, mệt mỏi như nhiều người vẫn nghĩ. Ở người cao tuổi, cúm có thể gây viêm phổi, khó thở, suy hô hấp, khiến người bệnh phải nhập viện, thở oxy, thậm chí điều trị hồi sức tích cực.
Cúm còn có thể làm các bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản, phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đang ổn định trở nặng; làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng nguy hiểm khác.
Ngay cả khi đã khỏi cúm, người cao tuổi vẫn có thể suy giảm sức khỏe, khó đi lại, mất nhiều thời gian hồi phục, thậm chí không thể tự chăm sóc bản thân như trước. Những trường hợp nặng có thể dẫn đến tử vong.
Mỗi năm trên thế giới, cúm gây ra:
Cúm lây nhanh qua đường hô hấp
Mắc cúm có thể khiến người cao tuổi gặp nhiều biến chứng nguy hiểm
Tuổi càng cao, hệ miễn dịch càng suy giảm, khả năng chống lại virus cúm và phục hồi sau khi mắc bệnh cũng giảm theo. Đồng thời, nhiều người cao tuổi thường mắc một hoặc nhiều bệnh nền (mạn tính) như tim mạch, đái tháo đường, COPD, thận, gan, ung thư… khiến cúm dễ biến chứng nghiêm trọng hơn. Khi mắc cúm, người cao tuổi thường có nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, nhập viện, suy giảm chức năng, khó đi lại, khó ăn uống, phụ thuộc vào người thân trong thời gian dài.
↑63% số lần nhập viện có liên quan đến cúm, thậm chí điều trị hồi sức tích cực10
9 trong 10 ca tử vong ở người lớn tuổi có liên quan đến cúm 11
1 trong 3 bệnh nhân >70 tuổi nhập viện sẽ không hồi phục hoàn toàn trong 1 năm12
Cúm mùa có thể làm trầm trọng bệnh nền, gia tăng biến chứng nguy hiểm
Người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, COPD, thận, gan, ung thư… mắc cúm làm tăng thêm biến chứng nguy hiểm do virus cúm có khả năng kích hoạt phản ứng viêm, làm tăng nhu cầu oxy và gây áp lực lên tim, phổi cùng các cơ quan đã suy giảm chức năng.
Chính điều này khiến các bệnh nền đang ổn định sẽ có nguy cơ trở nặng, biến chứng nghiêm trọng hơn và khó điều trị hơn.
Đái tháo đường 15
-
Dễ tăng đường huyết, tử vong cao gấp 3 lần
-
Nguy cơ nhập viện cao gấp 6 lần
-
Nguy cơ viêm phổi tăng 7,4 lần
-
Nguy cơ nhiễm trùng huyết tăng gần 6 lần
hô hấp mạn tính 16
-
Nguy cơ viêm phổi tăng 77%
-
Nguy cơ đợt cấp COPD tăng 34%
-
Nguy cơ đột quỵ tăng 13,4%
-
Nguy cơ nhập viện cao gấp 6 - 9 lần
mạn tính mắc cúm
-
Nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng 6 lần trong 7 ngày đầu 4
-
Nguy cơ suy tim trở nặng
-
Gây viêm cơ tim, ảnh hưởng chức năng tim
-
Tăng nguy cơ đột quỵ và thuyên tắc mạch
gan mạn tính 17 18
-
Thúc đẩy mất bù gan, phù, cổ trướng, bệnh não gan
-
Nguy cơ nhập viện tăng 5 lần
-
Tăng tỷ lệ tử vong lên gấp 3 - 4 lần ở bệnh nhân xơ gan
-
Nguy cơ tử vong tăng 17 lần ở đại dịch cúm
thận mạn tính
-
Nguy cơ viêm phổi khi mắc cúm cao gấp 3 - 4 lần19
-
Nguy cơ tử vong tại bệnh viện cao gấp 4 lần20
-
13% nguy cơ tổn thương thận cấp khi mắc cúm21
-
11% tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân cúm có tổn thương thận cấp22
-
Có nguy cơ tử vong cao hơn 1,46 lần 23
-
Dễ gặp biến chứng viêm phế quản, viêm phổi
-
Kích hoạt phản ứng viêm dẫn đến nhiễm trùng máu
-
Cúm kéo dài lâu hơn so với người khỏe mạnh
-
Nguy cơ khiến bệnh thần kinh mạn tính bùng phát
-
Có thể làm tổn thương não, biến chứng thần kinh
-
Rối loạn thị giác, co giật và tai biến mạch máu não
-
Gây biến chứng thần kinh ở 1-15% người bệnh 24
-
Làm mất ổn định bệnh mạn tính đang được kiểm soát
-
Tăng nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện hoặc tử vong
-
Thúc đẩy viêm toàn thân, tạo thêm gánh nặng lên tim mạch
-
Tăng nguy cơ viêm phổi và nhập viện ở bệnh nhân phổi mạn tính
Virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên, trong khi quá trình lão hóa miễn dịch làm suy giảm khả năng nhận diện, đáp ứng và bảo vệ cơ thể trước tác nhân gây bệnh, đồng thời làm giảm đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin ở người cao tuổi. Những yếu tố này đặt ra thách thức lớn trong phòng ngừa cúm, đặc biệt khi bệnh có thể gây viêm phổi nặng, suy hô hấp, làm mất ổn định các bệnh lý nền, gia tăng nguy cơ nhập viện, suy giảm chức năng và tử vong.
Trước thách thức này, các nhà khoa học đã nghiên cứu và phát triển thêm loại vắc xin cúm chuyên biệt hơn, được thiết kế tập trung tăng cường đáp ứng miễn dịch và nâng cao hiệu quả bảo vệ ở người cao tuổi. Đây là bước tiến quan trọng của y học dự phòng, giúp giảm gánh nặng bệnh tật, giảm biến cố bệnh nền và duy trì khả năng sống độc lập của người cao tuổi”.
Fluzone High-Dose là vắc xin cúm bất hoạt liều cao của Sanofi (Pháp), được sản xuất tại Mỹ, phát triển dành riêng cho người từ 60 tuổi trở lên, đặc biệt hiệu quả với người có bệnh nền.
Điểm khác biệt nổi bật của vắc xin là hàm lượng kháng nguyên của mỗi chủng cúm cao gấp 4 lần so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, giúp kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh hơn, phù hợp với tình trạng suy giảm miễn dịch theo tuổi tác.
Không chỉ tăng cường khả năng tạo kháng thể, Fluzone High-Dose còn có bằng chứng nghiên cứu về hiệu quả bảo vệ cao hơn so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn đối với bệnh cúm, giảm nhập viện liên quan, góp phần bảo vệ sức khỏe người cao tuổi, đặc biệt là những người mắc bệnh mạn tính.
- Chuyên biệt cho người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên)
- Người mắc bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, COPD, bệnh thận…
- Người từ 18 tuổi trở lên đã ghép tạng đặc, đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
- Giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp, nhập viện và tử vong.
- Bảo vệ trước 3 chủng cúm đang lưu hành trên toàn thế giới, gồm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria
- Tăng cường hàm lượng kháng nguyên gấp 4 lần vắc xin cúm liều tiêu chuẩn
- Kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh hơn, đặc biệt phù hợp với đặc điểm lão hóa miễn dịch ở người cao tuổi, người có bệnh nền
- Lịch tiêm 01 mũi
- Tiêm nhắc lại hàng năm, vì virus cúm liên tục biến đổi thành phần kháng nguyên, vắc xin năm nay có thể không phòng ngừa đặc hiệu được chủng virus cúm lưu hành năm sau, trong khi miễn dịch bảo vệ có thể suy giảm theo thời gian.
Vắc xin cúm chuyên biệt cho người cao tuổi giúp tăng cường hiệu quả bảo vệ tối ưu
Vắc xin cúm chuyên biệt cho người cao tuổi đã được nghiên cứu trên quy mô lớn và sử dụng tại nhiều quốc gia. Các kết quả cho thấy hiệu quả bảo vệ tăng thêm so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, đặc biệt trong phòng ngừa cúm và giảm nguy cơ nhập viện ở người cao tuổi.
Trên nghiên cứu lâm sàng
Nghiên cứu FLUNITY-HD theo dõi 466.320 người cao tuổi trong 3 mùa cúm tại Đan Mạch và Tây Ban Nha:
Phân tích gộp 21 nghiên cứu toàn cầu trên hơn 45 triệu người lớn tuổi qua 12 mùa cúm liên tiếp từ 2009 – 2022
Trên thực tế triển khai
Các nghiên cứu quan sát tại các quốc gia đang triển khai tiêm vắc xin cúm liều cao cũng cho thấy hiệu quả tuyệt đối rất cao trong phòng ngừa nhập viện do cúm ở người lớn từ 60 tuổi trở lên:
Tính an toàn được chứng minh qua nhiều
nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn
Fluzone High-Dose đã được đánh giá về tính an toàn qua nhiều nghiên cứu lâm sàng trên hàng nghìn đến hàng chục nghìn người cao tuổi, cùng dữ liệu từ các nghiên cứu quy mô lớn.
Mặc dù chứa hàm lượng kháng nguyên cao gấp 4 lần so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch, Fluzone High-Dose có hồ sơ an toàn được nghiên cứu kỹ lưỡng. Các nghiên cứu so sánh ghi nhận tỷ lệ biến cố bất lợi nghiêm trọng nhìn chung tương đương giữa nhóm tiêm vắc xin cúm liều cao và liều tiêu chuẩn.
Phản ứng nhẹ và phục hồi nhanh sau tiêm
Đau
Sưng
Đỏ
Đau đầu
Sốt nhẹ
Đau cơ
Mệt mỏi
Phản ứng sau tiêm là những biểu hiện có thể xuất hiện khi cơ thể tiếp nhận vắc xin, liên quan đến phản ứng tại vị trí tiêm và đáp ứng của hệ miễn dịch với các thành phần vắc xin. Đây là những phản ứng thường gặp, phần lớn ở mức độ nhẹ đến trung bình và tự khỏi trong khoảng 3 ngày, không đồng nghĩa với việc mắc cúm hay gặp biến chứng nghiêm trọng.
Không phải ai cũng gặp phản ứng sau tiêm. Việc không xuất hiện các biểu hiện này cũng không có nghĩa là vắc xin không tạo được đáp ứng miễn dịch. Tuy nhiên, người tiêm vẫn cần theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường nghiêm trọng.
Có thể tiêm cùng các vắc xin khác theo chỉ định
Fluzone High-Dose là vắc xin cúm bất hoạt, có thể được tiêm đồng thời với các vắc xin phù hợp khác trong cùng một buổi tiêm chủng, tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe, chống chỉ định và hướng dẫn chuyên môn.
RSV
Phế cầu
Não mô cầu
Zona thần kinh
Sốt xuất huyết
Bạch hầu, ho gà, uốn ván
Sởi, quai bị, rubella
Thủy đậu
Lưu ý: Tiêm tại các vị trí tiêm khác nhau và ưu tiên tiêm tại các chi khác nhau khi tiêm nhiều vắc xin.
Vắc xin cúm chuyên biệt được khuyến cáo
bởi nhiều tổ chức y khoa trong nước và quốc tế
Với những bằng chứng khoa học về hiệu quả tăng cường bảo vệ ở người lớn tuổi, vắc xin cúm liều cao ngày càng được nhiều tổ chức y khoa đưa vào khuyến cáo tiêm chủng. Tại Việt Nam, Hội Tim mạch Việt Nam và Hội Y học Dự phòng Việt Nam đã có các khuyến cáo liên quan đến tiêm phòng cúm cho người cao tuổi. Trên thế giới, nhiều tổ chức y khoa tại Mỹ, Pháp, Đức, Brazil và các quốc gia khác cũng khuyến nghị sử dụng hoặc ưu tiên vắc xin cúm liều cao cho những nhóm tuổi phù hợp, nhằm nâng cao hiệu quả phòng bệnh.
Tại việt nam
Vắc xin đã được đưa vào hướng dẫn chuyên môn của:
Khuyến nghị cân nhắc cho người từ 65 tuổi trở lên để phòng ngừa biến cố tim mạch
Khuyến nghị tiêm hằng năm cho người từ 60 tuổi trở lên
Trên thế giới
Hiệu quả bảo vệ vượt trội của vắc xin cúm liều cao được nhiều Hiệp hội Y khoa công nhận:
Các biện pháp phòng cúm khác
cho người cao tuổi, người có bệnh nền
Bên cạnh tiêm vắc xin, người cao tuổi và người có bệnh nền nên duy trì nhiều thói quen bảo vệ sức khỏe mỗi ngày. Kiểm soát tốt bệnh nền, giữ thể trạng ổn định và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây giúp giảm nguy cơ mắc cúm cũng như hạn chế bệnh diễn tiến nặng nếu không may nhiễm.
Tuân thủ điều trị bệnh nền
Tái khám định kỳ
Duy trì hoạt động thể lực
Ngủ đủ giấc
Ăn uống cân đối
Rửa tay thường xuyên
Đeo khẩu trang khi cần thiết
Đi khám ngay khi có bất thường
Giải đáp các thắc mắc thường gặp
Không khuyến cáo tiêm bổ sung trong cùng một mùa cúm. Đối với người lớn, khuyến cáo chính thức chỉ cần tiêm 1 liều vắc xin cúm cho mỗi mùa cúm (trừ trường hợp đặc biệt trên người bị suy giảm miễn dịch, người có bệnh lý nền…). Dù tiêm vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, cơ thể đã kích hoạt đáp ứng miễn dịch cho mùa cúm đó. Nếu đã tiêm vắc xin tiêu chuẩn trong năm nay, hãy chờ đến mùa cúm của năm tiếp theo để bắt đầu chuyển sang tiêm Fluzone High-Dose.
Theo thông tin kê toa được phê duyệt tại Việt Nam, Fluzone High-Dose được chỉ định cho người từ 60 tuổi trở lên và không giới hạn độ tuổi tối đa. Vì vậy, trẻ em và người dưới 60 tuổi không thuộc chỉ định được phê duyệt của vắc xin này.
Vắc xin cúm liều cao được thiết kế chuyên biệt cho người lớn tuổi nhằm khắc phục tình trạng suy giảm đáp ứng miễn dịch do lão hóa. Vắc xin chứa hàm lượng kháng nguyên cao gấp 4 lần vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, giúp tăng cường đáp ứng miễn dịch ở nhóm tuổi này. Trong khi đó, trẻ em và người dưới 60 tuổi có các loại vắc xin cúm phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe, bao gồm vắc xin cúm bất hoạt liều tiêu chuẩn dạng tiêm và với một số nhóm phù hợp, vắc xin cúm sống giảm độc lực dạng xịt mũi.
Việc duy trì các dòng vắc xin riêng biệt đảm bảo rằng tất cả mọi người, từ trẻ em đến người cao tuổi, đều có được lựa chọn bảo vệ sức khỏe tối ưu và phù hợp nhất với đặc điểm hệ miễn dịch của mình.
Các loại vắc xin cúm được phát triển với công nghệ, hàm lượng kháng nguyên, đường dùng và phạm vi chỉ định khác nhau để phù hợp với từng nhóm tuổi và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, lựa chọn vắc xin cúm cần dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và loại vắc xin phù hợp hiện có tại thời điểm tiêm chủng.
Theo độ tuổi, trẻ em từ tròn 6 tháng tuổi đến dưới 2 tuổi chỉ định tiêm vắc xin bất hoạt liều tiêu chuẩn; trẻ từ tròn 2 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể lựa chọn giữa vắc xin bất hoạt dạng tiêm hoặc vắc xin sống giảm độc lực dạng xịt mũi; người trưởng thành từ 18 tuổi tới dưới 60 tuổi sử dụng vắc xin bất hoạt liều tiêu chuẩn dạng tiêm. Người lớn tuổi từ 60 tuổi trở lên có thể ưu tiên vắc xin cúm liều cao như Fluzone High-Dose nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch. Nếu vắc xin cúm liều cao chưa có sẵn, người cao tuổi vẫn nên tiêm loại vắc xin cúm phù hợp hiện có thay vì trì hoãn tiêm chủng.
Việc lựa chọn còn cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe, bệnh nền và chống chỉ định. Phụ nữ mang thai ưu tiên sử dụng vắc xin cúm bất hoạt dạng tiêm; người suy giảm miễn dịch và người có bệnh nền như bệnh phổi mạn tính, tim mạch, bệnh thận mạn, đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa ưu tiên vắc xin cúm bất hoạt dạng tiêm phù hợp. Vắc xin tam giá và tứ giá khác nhau ở số chủng virus cúm được đưa vào thành phần vắc xin; WHO đã khuyến nghị loại bỏ thành phần B/Yamagata và chuyển sang sử dụng vắc xin cúm tam giá. Không nên lựa chọn vắc xin cúm chỉ dựa vào tên gọi “liều cao”, “liều tiêu chuẩn”, “tam giá” hay “tứ giá”, mà cần dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh nền, chống chỉ định và chỉ định của bác sĩ.
Hiện nay Việt Nam lưu hành chủ yếu các loại vắc xin:
- Vắc xin cúm bất hoạt liều tiêu chuẩn: Vaxigrip, Influvac, GCFLU Quadrivalent, IVACFLU-S. Dùng cho trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn, dạng tiêm bắp; có thể dùng cho người suy giảm miễn dịch, ưu tiên cho phụ nữ có thai và người có bệnh lý nền mạn tính.
- Vắc xin cúm bất hoạt liều cao Fluzone High-Dose: Dùng cho người từ 60 tuổi trở lên, dạng tiêm bắp, nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch; một số trường hợp từ 18 đến <60 tuổi đã ghép tạng đặc và đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có thể sử dụng theo chỉ định.
- Vắc xin cúm sống giảm độc lực Flumist: Dùng cho người từ tròn 2 tuổi đến dưới 18 tuổi, dạng xịt mũi; chống chỉ định ở người suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải.
Việc lựa chọn loại vắc xin cúm nào cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và chỉ định của từng loại vắc xin để bảo đảm an toàn và hiệu quả bảo vệ.
Không. Dù đã từng mắc cúm, bạn vẫn cần tiêm vắc xin cúm hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ. Virus cúm thường xuyên thay đổi các đặc tính kháng nguyên (trôi dạt kháng nguyên), khiến miễn dịch từ lần nhiễm trước không còn nhận diện được virus mới. Do đó, người đã từng nhiễm hoặc mắc cúm vẫn có nguy cơ mắc lại hoặc mắc chủng virus cúm khác.
Bên cạnh đó, lượng kháng thể bảo vệ sau khi mắc tự nhiên giảm dần theo thời gian hoặc kháng thể bảo vệ không đầy đủ do nhiễm chủng virus khác. Việc mắc một chủng cúm cũng không bảo vệ khỏi các chủng hoặc phân tuýp cúm khác đang lưu hành.
Vì vậy, dù đã từng mắc cúm, người dân vẫn nên tiêm vắc xin cúm hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ và cập nhật miễn dịch với các chủng virus cúm được dự báo lưu hành trong mùa.
Tiêm vắc xin cúm hằng năm giúp củng cố miễn dịch, gia tăng hiệu quả bảo vệ đối với chủng cúm đang lưu hành tại thời điểm đó. Virus cúm biến đổi qua từng năm, nên miễn dịch có được từ vắc xin hoặc từ lần nhiễm trước có thể không bảo vệ đầy đủ trước chủng virus của mùa cúm sau. Nhất là khi nồng độ kháng thể bảo vệ có thể giảm theo thời gian. Do đó, các vắc xin cúm mùa luôn được cập nhật và thay đổi hằng năm, cần tiêm nhắc lại theo định kỳ mỗi năm một lần.
- World Health Organization: WHO & World Health Organization: WHO. (2025, February 28). Influenza (seasonal). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
- Phúc, L. D., Khải, D. Đ., & Việt, N. N. N. (n.d.). NGHIÊN CỨU CHI PHÍ TRỰC TIẾP ĐIỀU TRỊ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở BỆNH NHÂN HEN PHẾ QUẢN ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA CÁI NƯỚC TỈNH CÀ MAU NĂM 2024. Tạp Chí Y Học Việt Nam. https://doi.org/10.51298/vmj.v548i1.13355
- Moser, M. R., Bender, T. R., Margolis, H. S., Noble, G. R., Kendal, A. P., & Ritter, D. G. (1979). An outbreak of influenza aboard a commercial airliner. American Journal of Epidemiology, 110(1), 1–6. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.aje.a112781
- Kwong, J. C., Schwartz, K. L., Campitelli, M. A., Chung, H., Crowcroft, N. S., Karnauchow, T., Katz, K., Ko, D. T., McGeer, A. J., McNally, D., Richardson, D. C., Rosella, L. C., Simor, A., Smieja, M., Zahariadis, G., & Gubbay, J. B. (2018). Acute myocardial infarction after laboratory-confirmed influenza infection. The New England Journal of Medicine, 378(4), 345–353. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1702090
- Association of influenza-like illness activity with hospitalizations for heart failure: The Atherosclerosis Risk in Communities Study. (2019). JAMA Cardiology. https://jamanetwork.com/journals/jamacardiology/fullarticle/2728383
- Macias, A. E., McElhaney, J. E., Chaves, S. S., Nealon, J., Nunes, M. C., Samson, S. I., Seet, B. T., Weinke, T., & Yu, H. (2021). The disease burden of influenza beyond respiratory illness. Vaccine, 39(S1). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7545338/
- Samson, S. I., Konty, K., Lee, W.-N., Quisel, T., Greenberg, M., Beal, A. C., et al. (2019). Quantifying the impact of influenza among persons with type 2 diabetes mellitus: A new approach to determine medical and physical activity impact. Journal of Diabetes Science and Technology, 15(1), 44–52. https://doi.org/10.1177/1932296819883340
- Andrew, M. K., et al. (2021). Persistent functional decline following hospitalization with influenza or acute respiratory illness. Journal of the American Geriatrics Society. https://doi.org/10.1111/jgs.16950
- Centers for Disease Control and Prevention. (n.d.). Flu and people 65 years and older. https://www.cdc.gov/flu/highrisk/65over.htm
- Brown, L., Sutton, K. J., Browne, C., Bartelt-Hofer, J., Greiner, W., Petitjean, A., & Roiz, J. (2024). Cost of illness of the vaccine-preventable diseases influenza, herpes zoster and pneumococcal disease in France. European Journal of Public Health, 34(1), 170–175. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckad212
- Centers for Disease Control and Prevention. (2010). Estimates of deaths associated with seasonal influenza—United States, 1976–2007. Morbidity and Mortality Weekly Report. https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5933a1.htm
- PubMed. (n.d.). Record PMID: 19093915. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19093915/
- Asia Pacific Alliance for the Control of Influenza. (2024). Vietnam policy brief. https://apaci.asia/wp-content/uploads/2024/10/Vietnam-Policy-Brief.pdf
- Public Health Ontario. (2017). Influenza risk factors: Age. https://www.publichealthontario.ca/-/media/documents/I/2017/influenza-risk-factors-age-technical.pdf
- Abbott. (n.d.). Đái tháo đường & cúm: Mối nguy kép không thể xem nhẹ. https://www.acare.abbott.vn/dai-thao-duong-cum-moi-nguy-kep-khong-the-xem-nhe/
- Abbott. (n.d.). Ảnh hưởng của cúm đến người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. https://www.acare.abbott.vn/cum-anh-huong-den-nguoi-benh-phoi-tac-nghen-man-tinh-nhu-the-nao/
- Härmälä, S., Parisinos, C. A., Shallcross, L., & O’Brien, A. (2019). Effectiveness of influenza vaccines in adults with chronic liver disease: A systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 9(9), Article e031070. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-031070
- Influenza virus infection as precipitating event of acute-on-chronic liver failure. (n.d.). ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/330246632_Influenza_virus_infection_as_precipitating_event_of_acute-on-chronic_liver_failure
- Báo cáo viên. (n.d.). Bệnh nhân suy thận mạn nên đặc biệt chú trọng tiêm phòng vaccine. https://baocaovien.vn/tin-tuc/benh-nhan-suy-than-man-nen-dac-biet-chu-trong-tiem-phong-vaccine/199743.html
- Older adults bear the burden: Risk factors for severe influenza outcomes among hospitalized adults in a 9-season multicenter active surveillance study. (n.d.). Hacettepe University. https://research.hacettepe.edu.tr/en/publications/older-adults-bear-the-burden-risk-factors-for-severe-influenza-ou/
- Strohbehn, I. A., Zhao, S., Seethapathy, H., Lee, M., Rusibamayila, N., Allegretti, A. S., Vela Parada, X., & Sise, M. E. (2021). Acute kidney injury incidence, recovery, and long-term kidney outcomes among hospitalized patients with COVID-19 and influenza. Kidney International Reports. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8280679/
- Strohbehn, I. A., et al. (2021). Acute kidney injury incidence, recovery, and long-term kidney outcomes among hospitalized patients with COVID-19 and influenza [Hình minh họa]. Kidney International Reports. https://cdn.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/blobs/0fc8/8484510/cfa07aca8837/fx1.jpg
- Collins, J. P., Campbell, A. P., Openo, K., Farley, M. M., et al. (2020). Outcomes of immunocompromised adults hospitalized with laboratory-confirmed influenza in the United States, 2011–2015. Clinical Infectious Diseases, 70(10), 2121–2130. https://doi.org/10.1093/cid/ciz638
- Abbott. (n.d.). Biến chứng thần kinh liên quan đến cúm ở trẻ em. https://www.acare.abbott.vn/bien-chung-than-kinh-lien-quan-den-cum-o-tre-em/
- DiazGranados, C. A., et al. (2014). Efficacy of high-dose versus standard-dose influenza vaccine in older adults. The New England Journal of Medicine, 371, 635–645. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1315727
- The Lancet (2025). https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01742-8/abstract
- Dyrby Johansen, N., et al. (2026). High-dose versus standard-dose influenza vaccine and cardiovascular outcomes in older adults: The FLUNITY-HD prespecified pooled analysis. Circulation, 153(11), 798–806. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.125.077801
- Lee, J. K. H., Lam, G. K. L., Yin, J. K., Loiacono, M. M., & Samson, S. I. (2023). High-dose influenza vaccine in older adults by age and seasonal characteristics: Systematic review and meta-analysis update. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 14, Article 100327. https://doi.org/10.1016/j.jvacx.2023.100327
- The Lancet Regional Health – Europe (2025). https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(25)00310-2/fulltext
- Erdwiens, S., et al. (2025). Interim estimates of 2024–2025 seasonal influenza vaccine effectiveness in Germany—Data from primary care and hospital sentinel surveillance. Influenza and Other Respiratory Viruses. https://doi.org/10.1111/irv.70115
