Những trường hợp không được tiêm uốn ván và cần trì hoãn

Không phải ai cũng có thể tiêm phòng uốn ván. Biết rõ những trường hợp không được tiêm uốn ván giúp phòng tránh rủi ro, bảo vệ sức khỏe, đồng thời đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu của vắc xin.

Nguyên tắc chung trước khi tiêm uốn ván

Trước khi tiêm vắc xin uốn ván hay bất kỳ loại sinh phẩm nào hiện nay, cần tuân thủ một số nguyên tắc y tế cơ bản để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Đầu tiên, người được tiêm cần được bác sĩ khám sàng lọc để đánh giá tiền sử tiêm chủng như đã tiêm những loại vắc xin chứa độc tố uốn ván nào trước đây, thời điểm mũi cuối cùng là khi nào, có giấy chứng nhận hay không… Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc xác minh lịch sử này quan trọng để quyết định có cần tiêm bổ sung hay nhắc lại, nhất là với phụ nữ trong tuổi sinh sản. (2)

Tiếp đến, cần đánh giá sức khỏe hiện tại tại thời điểm tiêm nếu người tiêm đang mắc bệnh cấp tính mức độ vừa hoặc nặng (ví dụ sốt cao, nhiễm trùng nặng), hoặc bệnh mạn tính ở tim, phổi, hệ thống tiêu hóa, tiết niệu, máu, ung thư chưa ổn định: chuyển khám sàng lọc tại bệnh viện. (3)

Bên cạnh đó, Bác sĩ cần đánh giá xem xét thêm các vấn đề liên quan đến tiền sử dị ứng, tiền sử các phản ứng sau tiêm ngừa (với vắc xin cùng thành phần uốn ván, các vắc xin khác…)

• Nếu trường hợp có tiền sử dị ứng nặng với bất kỳ tác nhân nào cần chuyển khám sàng lọc và tiêm chủng mũi 1 uốn ván tại bệnh viện.
• Trường hợp có tiền sử phản ứng phản vệ độ II sau tiêm chủng vắc xin uốn ván lần trước (có cùng thành phần): chuyển khám sàng lọc và tiêm chủng tại bệnh viện.
• Trường hợp có tiền sử phản ứng tăng dần sau các lần tiêm chủng trước với các vắc xin có thành phần uốn ván (ví dụ: lần đầu không sưng tấy, lần sau viêm sưng tấy lan tỏa tại vị trí tiêm...) cần chuyển khám sàng lọc và tiêm chủng tại bệnh viện.

Ngoài ra, người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, corticosteroid liều cao hoặc thuốc điều trị ung thư có thể giảm khả năng tạo kháng thể sau tiêm. Khi đó, bác sĩ sẽ cân nhắc thời điểm tiêm thích hợp để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Quy trình sàng lọc kỹ lưỡng và tuân thủ chỉ định y khoa không chỉ giúp hạn chế tối đa phản ứng bất lợi mà còn bảo đảm hiệu quả miễn dịch bền vững của vắc xin uốn ván. (4)

Đối với phụ nữ mang thai, nguyên tắc tiêm chủng là cần tiêm trong mỗi thai kỳ, ưu tiên trong khoảng tam cá nguyệt thứ 2 thứ 3 của thai kỳ (mũi cuối cần đảm bảo trước ngày dự sinh từ 2 tuần) nhằm mục đích tối ưu nồng độ kháng thể truyền sang thai nhi, cung cấp miễn dịch thụ động bảo vệ trẻ ngay sau khi chào đời cho đến khoảng 6 tháng tuổi.

Những trường hợp không được tiêm uốn ván

Những trường hợp không được tiêm uốn ván bao gồm người từng có phản ứng phản vệ độ III (sốc phản vệ) trở lên sau khi tiêm các vắc xin có thành phần uốn ván trước đó, đây là chống chỉ định tiêm ngừa tuyệt đối. Ngoài ra, những trường hợp đã xuất hiện phản ứng nặng sau tiêm vắc xin có thành phần uốn ván cần tạm hoãn và chỉ thực hiện tiêm lại khi có chỉ định rõ ràng của bác sĩ chuyên khoa.

Các trường hợp cần hoãn hoặc cân nhắc trước khi tiêm uốn ván

Các trường hợp cần hoãn hoặc cân nhắc trước khi tiêm vắc xin uốn ván thường bao gồm phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu và người đang mắc bệnh cấp tính hoặc sốt cao. Đây là những tình huống đặc biệt có thể ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch hoặc làm sai lệch đánh giá phản ứng sau tiêm.

Ở phụ nữ mang thai 3 tháng đầu, việc tiêm uốn ván cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Dù vắc xin đã được chứng minh an toàn, giai đoạn này là thời điểm hình thành các cơ quan của thai nhi, vì thế các can thiệp y tế nói chung đều được hạn chế tối đa để tránh mọi nguy cơ tiềm ẩn. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ sản khoa và chuyên khoa tiêm chủng sẽ cùng đánh giá lợi ích và nguy cơ để quyết định thời điểm tiêm phù hợp hơn, thường là sau quý đầu của thai kỳ.

Người đang mắc bệnh cấp tính hoặc có sốt cao cũng là nhóm cần tạm hoãn tiêm chủng. Theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, sự hiện diện của bệnh cấp tính ở mức độ vừa hoặc nặng, dù có hay không kèm sốt, đều được xem là yếu tố cần thận trọng trước khi tiêm bất kỳ loại vắc xin nào.

Ngoài ra, người mắc hội chứng Guillain-Barré, đang bị rối loạn thần kinh cấp tính, từng đau hoặc sưng nghiêm trọng tại vị trí tiêm, hoặc vừa trải qua phẫu thuật ghép tạng cũng được khuyến cáo trì hoãn tiêm cho đến khi đủ điều kiện an toàn.

Việc tiêm trong giai đoạn này có thể khiến cơ thể khó phân biệt phản ứng của bệnh với phản ứng sau tiêm, đồng thời làm giảm hiệu quả sinh miễn dịch. Vì vậy, bác sĩ sẽ chỉ định hoãn tiêm cho đến khi người bệnh hồi phục hoàn toàn để bảo đảm tính an toàn và hiệu quả của vắc xin.

Cần làm gì nếu thuộc nhóm không được tiêm vắc xin uốn ván?

Những người thuộc nhóm chống chỉ định hoặc tạm hoãn tiêm vắc xin uốn ván cần được đánh giá tình trạng vết thương kỹ lưỡng (nếu có) để xác định hướng xử trí phù hợp. Trong trường hợp có nguy cơ phơi nhiễm với trực khuẩn Clostridium tetani nhưng không thể tiêm chủng, biện pháp thay thế được ưu tiên là sử dụng globulin miễn dịch uốn ván (TIG) nhằm cung cấp kháng thể thụ động giúp trung hòa độc tố và bảo vệ tạm thời cơ thể.

Bác sĩ sẽ cân nhắc liều lượng và đường dùng tùy theo mức độ vết thương, tiền sử miễn dịch và tình trạng sức khỏe hiện tại. Trong nhiều trường hợp, việc làm sạch, cắt lọc mô hoại tử, loại bỏ dị vật và xử lý vô khuẩn vết thương sớm là yếu tố then chốt giúp giảm đáng kể nguy cơ phát triển vi khuẩn uốn ván. Bên cạnh đó, người bệnh cần được theo dõi sát các dấu hiệu toàn thân như co cứng cơ, khó nuốt, co giật nhẹ hoặc co thắt vùng hàm để phát hiện sớm  để được đến bệnh viện điều trị kịp thời.

Tuy nhiên đối với bệnh uốn ván là nguy hiểm nên trường hợp bị vết thương bẩn hoặc nguy cơ mà thuộc các trường hợp chống chỉ định hay hoãn tiêm (không đủ điều kiện tiêm chủng tại cơ sở ngoài bệnh) cần được đánh giá khám chuyên khoa tại Bệnh viện để được quyết định và tư vấn cụ thể hơn.

⇒ Tham khảo thêm: Bị ho có tiêm phòng uốn ván được không?

Qua bài viết trên, thắc mắc về những trường hợp không được tiêm uốn ván đã được làm rõ, giúp người đọc hiểu rõ hơn về các yếu tố cần thận trọng trước khi tiêm. Việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và trung tâm tiêm chủng uy tín không chỉ đảm bảo an toàn mà còn giúp đạt được hiệu quả bảo vệ tối ưu trước bệnh uốn ván.