Các bước chăm sóc người bệnh viêm gan chi tiết

Khi trong gia đình có người bệnh viêm gan, việc chăm sóc bệnh nhân đúng cách không chỉ bảo vệ bản thân khỏi nguy cơ lây bệnh, mà còn góp phần hỗ trợ quá trình phục hồi của bệnh nhân. Vậy, để chăm sóc người bệnh viêm gan đúng cách, người thân cần lưu ý những vấn đề gì?

Hướng dẫn chăm sóc người bệnh viêm gan

Để chăm sóc người bệnh viêm gan, người thân cần nắm được nguyên tắc dinh dưỡng, quản lý lối sống và sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân, theo dõi y tế và tuân thủ phác đồ điều trị, hỗ trợ tâm lý và tâm thần đồng thời biết cách vệ sinh, phòng ngừa lây nhiễm cho bản thân.

1. Chăm sóc dinh dưỡng

Ở bệnh nhân viêm gan, do chức năng gan suy giảm nên cần ưu tiên lựa chọn những thực phẩm tươi, sạch, hạn chế thực phẩm lạ dễ gây dị ứng. Khi chế biến thức ăn cho bệnh nhân cần tuân thủ theo nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm, nấu chín kỹ thức ăn.

Cụ thể, một số loại thực phẩm nên ăn bao gồm:

• Protein nạc, như thịt gà không da, cá, lòng trắng trứng và các loại đậu, đỗ.
• Trái cây, rau quả nên ăn đa dạng nhiều loại, rau củ càng nhiều màu sắc càng tốt.
• Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt, lúa mạch.
• Các sản phẩm từ sữa ít béo hoặc không béo.
• Các chất béo lành mạnh như chất béo trong các loại hạt, quả bơ, dầu oliu.
• Uống nhiều nước để giúp cơ thể xử lý thức ăn và hoạt động tốt hơn. Nên uống nước lọc, tốt hơn đồ uống chứa caffeine như cà phê, nước có ga.

Các thực phẩm không nên ăn bao gồm:

• Đồ chiên rán: Khoai tây chiên, gà rán, thịt mỡ, da, nội tạng động vật, bơ và các thực phẩm từ sữa giàu chất béo khác chứa nhiều cholesterol khiến gan hoạt động nhiều hơn để chuyển hóa, khiến tình trạng viêm nặng hơn.
• Hải sản sống hay chưa nấu chín kỹ.
• Thực phẩm chế biến sẵn: Như mì ăn liền, đồ hộp, xúc xích, lạp xưởng.
• Đồ uống có cồn như bia, rượu gây hại cho gan đặc biệt là ở người bị viêm gan, dẫn đến xơ gan ung thư gan nếu sử dụng nhiều.
• Các thực phẩm nhiều đường như bánh quy, bánh ngọt, soda, trà sữa, nước uống đóng chai nhiều đường, mứt, siro.
• Thực phẩm có hàm lượng muối cao.

⇒ Tham khảo thêm bài viết chi tiết: Người bị viêm gan ăn gì và kiêng gì phù hợp?

2. Quản lý lối sống và sinh hoạt hàng ngày

Bên cạnh chế độ ăn uống, quản lý lối sống cũng rất quan trọng trong quá trình điều trị và hồi phục của người bệnh viêm gan. Trong đó, người bệnh cần nghỉ ngơi hợp lý vì gan cần thời gian cho việc phục hồi và tái tạo tế bào. Ngủ đủ giấc từ 7 - 9 giờ mỗi đêm giúp tối ưu hóa trao đổi chất, tăng cường hệ miễn dịch, giảm stress. Stress mạn tính có thể làm trầm trọng tình trạng viêm gan, do đó nghỉ ngơi kết hợp với thư giãn là vô cùng cần thiết.

Bên cạnh đó, bệnh nhân có thể hoạt động thể chất nhẹ nhàng, như đi bộ, yoga hay bơi lội để thúc đẩy tuần hoàn máu, cải thiện tâm trạng mà không làm tăng áp lực lên gan. Lịch trình luyện tập đều đặn khoảng 30 phút mỗi ngày giúp nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể phục hồi nhanh chóng hơn.

Cần tránh các yếu tố gây hại như rượu, bia, thuốc lá để bảo vệ gan. Rượu có thể làm tăng mức độ viêm và gây tổn thương tế bào gan. Trong khi đó thuốc lá lại chứa nhiều chất độc hại cản trở khả năng phục hồi đồng thời làm tăng nguy cơ dẫn đến các biến chứng bệnh nghiêm trọng. Cần ngừng sử dụng các chất gây hại để bảo vệ gan và sức khỏe tổng thể.

3. Theo dõi y tế và tuân thủ phác đồ điều trị

Theo dõi y tế và tuân thủ phác đồ điều trị là một trong các yếu tố cần ghi nhớ để quản lý tốt căn bệnh này. Cụ thể, người bệnh cần uống thuốc đúng giờ, đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc tuân thủ tốt hướng dẫn điều trị giúp thuốc phát huy tác dụng tối ưu và hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng do dùng thuốc không đúng chỉ định. Nếu bệnh nhân quên liều hoặc tự ý ngưng thuốc, bệnh có thể tái phát hoặc trở nặng, gây nhiều khó khăn cho quá trình điều trị.

Mặt khác, việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Qua thăm khám, bác sĩ có thể theo dõi được tiến triển của bệnh, đánh giá hiệu quả của phác đồ điều trị và kịp thời điều chỉnh nếu cần thiết. Người bệnh cũng được cập nhật thông tin về tình trạng sức khỏe cũng như nhận lời khuyên hữu ích của bác sĩ trong chăm sóc và phòng ngừa biến chứng bệnh.

Cuối cùng, theo dõi các dấu hiệu bất thường cũng cần được chú trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh viêm gan. Những triệu chứng như đau bụng, vàng da, mệt mỏi kéo dài hay thay đổi thói quen ăn uống cần được cả bệnh nhân và gia đình lưu ý. Việc phát hiện sớm và thông báo kịp thời cho bác sĩ sẽ giúp can thiệp sớm, hạn chế biến chứng nghiêm trọng và bảo vệ sức khỏe người bệnh tốt hơn.

4. Hỗ trợ tâm lý và tinh thần

Khi chăm sóc người bệnh viêm gan, người thân nên chăm sóc tinh thần của người bệnh để họ an tâm điều trị với một tinh thần tích cực. Dưới đây là một số cách mà người chăm sóc có thể thực hiện:

4.1. Lắng nghe và chia sẻ cảm xúc

Người bệnh viêm gan thường phải đối mặt với lo lắng về sức khỏe và tương lai. Do đó, người chăm sóc cần lắng nghe và chấp nhận cảm xúc của bệnh nhân. Từ đó giúp bệnh nhân chia sẻ nỗi lo, cảm xúc tiêu cực hay các suy nghĩ liên quan đến bệnh tình. Sự chia sẻ tưởng chừng như đơn giản này giúp người bệnh cảm thấy được hỗ trợ, không còn cô đơn trong cuộc chiến chống lại bệnh tật.

4.2. Cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác

Thời điểm chẩn đoán xác định bệnh viêm gan có thể gây ra hoang mang cho bệnh nhân. Người chăm sóc nên tìm hiểu và cung cấp thông tin chính xác về tình trạng bệnh, quá trình điều trị, chế độ dinh dưỡng và lối sống cần duy trì. Việc này không chỉ giúp bệnh nhân hiểu rõ tình trạng sức khỏe bản thân, mà còn tạo sự an tâm, khuyến khích họ tích cực hơn trong quá trình điều trị.

4.3. Ghi nhận những tiến bộ nhỏ

Người bệnh thường cảm thấy nản lòng nếu không thấy sự cải thiện rõ rệt. Người chăm sóc nên ghi nhận và khen ngợi những tiến bộ nhỏ, dù là rất nhỏ, trong quá trình điều trị. Điều này giúp tạo động lực, củng cố niềm tin và truyền cảm hứng cho họ tiếp tục duy trì phác đồ điều trị.

4.4. Tạo cơ hội giao lưu xã hội

Người chăm sóc nên khuyến khích bệnh nhân kết nối với bạn bè và những người xung quanh nhiều hơn. Thậm chí tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhóm bệnh nhân khác. Giao lưu xã hội không chỉ giúp họ cảm thấy thoải mái hơn, mà còn cung cấp sự hỗ trợ từ những bệnh nhân khác.

5. Vệ sinh và phòng ngừa lây nhiễm

Để đảm bảo vệ sinh và phòng ngừa lây nhiễm khi chăm sóc người bệnh viêm gan cần lưu ý một số vấn đề sau:

5.1. Thực hiện vệ sinh tay đúng cách

Người chăm sóc cần rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với bệnh nhân. Nếu không có nước và xà phòng, sử dụng dung dịch rửa tay có chứa cồn. Hãy đảm bảo cả người chăm sóc và bệnh nhân đều có thói quen này.

5.2. Sử dụng riêng đồ dùng cá nhân

Người bệnh viêm gan cần sử dụng đồ dùng cá nhân riêng, như bát đĩa, ly, khăn tắm và bàn chải đánh răng để tránh nguy cơ lây nhiễm. Tránh chia sẻ các vật dụng cá nhân, đặc biệt là những đồ liên quan đến vệ sinh cá nhân. Sau khi sử dụng, nên rửa sạch và khử dụng vật dụng cá nhân để đảm bảo không còn mầm bệnh.

5.3. Khử trùng các bề mặt tiếp xúc thường xuyên

Đối với các bề mặt mà bệnh nhân thường xuyên tiếp xúc, như tay nắm cửa, công tắc điện, bàn ghế và thiết bị điện tử, cần được làm sạch và khử trùng thường xuyên. Sử dụng dung dịch khử trùng an toàn và hiệu quả để tiêu diệt vi khuẩn và virus, giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm trong không gian sống.

5.4. Quản lý chất thải và vật dụng dùng một lần

Người chăm sóc cần chú ý đến việc quản lý chất thải và vật dụng dùng một lần của bệnh nhân, như băng vệ sinh, găng tay, khẩu trang, và tả mà không đụng tay trần. Chất thải này cần được thu gom trong túi riêng, buộc kín và xử lý theo quy định về chất thải có nguy cơ lây nhiễm để tránh tiếp xúc với người khác.

5.5. Duy trì không gian sống sạch sẽ và thoáng khí

Giữ cho không gian sống sạch sẽ, thoáng mát và thông thoáng là điều quan trọng. Mở cửa sổ để tạo sự lưu thông không khí tốt. Dọn dẹp định kỳ để loại bỏ bụi bẩn và vi khuẩn, đồng thời tạo một môi trường sống an toàn và dễ chịu cho bệnh nhân.

Một số sai lầm cần tránh khi chăm sóc người bệnh viêm gan

Trong quá trình chăm sóc và điều trị bệnh viêm gan, nếu không khắc phục một số sai lần sau bệnh có thể sẽ còn "gặm nhấm" gây tổn thương gan nhiều hơn, cuối cùng dẫn đến xơ gan, suy gan và nặng nhất là ung thư gan.

• Hút thuốc lá: Có thể ảnh hưởng đến gan qua 3 cơ chế gồm gây độc, giảm miễn dịch và ung thư. Các chất độc hại trong khói thuốc gây mất cân bằng oxy hóa ở gan, dẫn đến tổn thương các tế bào gan, xơ gan. N-Nitrosodiethylamine trong thuốc lá còn gây khối u ở gan, tác nhân gây ung thư gan.
• Rượu bia: Khi uống rượu bia, quá trình chuyển hóa rượu trong cơ thể tạo chất cực độc làm biến đổi chuyển hóa cục bộ ở gan. Uống rượu bia ở người viêm gan có thể kích hoạt quá trình viêm và phá hủy tế bào gan.
• Ăn uống không lành mạnh: Ăn mỡ động vật, gia vị cay nóng... là những thói quen sai lầm khiến tình trạng viêm của gan ngày càng trầm trọng hơn. Nhiều người còn ăn quá nhiều muối gây tích nước trong gan, tăng tình trạng phù. Tương tự cần kiêng cả thực phẩm giàu đạm ở người viêm gan vì có thể dẫn đến hôn mê gan, bệnh nhân ngủ gà ngủ gật, lơ mơ, mất ý thức, tay chân run...
• Không kiểm soát tốt cân nặng: Thừa cân, béo phì ở người viêm gan tác động trực tiếp đến quá trình phục hồi bệnh. Ở người thừa cân, đặc biệt là béo bụng, cơ thể thường rơi vào tình trạng "kháng insulin" - insulin không hoạt động hiệu quả để kiểm soát lượng đường trong máu. Điều này làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu, tăng đường huyết khiến gan tổn thương nặng thêm.
• Không đi tái khám định kỳ: Người viêm gan cần tái khám sau mỗi 3 - 6 tháng/ lần nhằm theo dõi tiến triển bệnh, giúp bác sĩ có hướng xử lý phù hợp. Nhiều người bệnh còn có những bệnh nền kèm theo như tiểu đường, tim mạch, tăng huyết áp... Kiểm soát không tốt các yếu tố nguy cơ này có thể khiến bệnh trầm trọng hơn.
• Tự ý dùng thuốc: Theo các chuyên gia, việc tự ý dùng thuốc có thể làm ảnh hưởng xấu đến gan. Đặc biệt là khi sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau paracetamol.
• Môi trường sống ô nhiễm, nấm mốc: Thường xuyên hít phải hơi bốc lên từ sơn, keo, chất làm vệ sinh, tẩy sơn móng, các hóa chất độc hại khác có thể khiến gan thêm tổn thương.

Vậy để chăm sóc người bệnh viêm gan hiệu quả, người thân cần quan tâm đến vấn đề dinh dưỡng, lối sống và sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân. Ngoài ra cần theo dõi y tế và tuân thủ phác đồ điều trị, hỗ trợ tốt tâm lý cho bệnh nhân đồng thời không quên vấn đề vệ sinh và phòng ngừa lây nhiễm cho bản thân.