Nhận biết và phòng ngừa RSV & Phế cầu trong mùa mưa lạnh

Vào lúc 10h00, thứ Tư ngày 10/12/2025, chính thức phát sóng chương trình tư vấn trực tuyến “RSV & Phế cầu: Nguyên nhân gây bệnh hô hấp hàng đầu trong mùa mưa lạnh - Nhận biết & Phòng ngừa thế nào?”. Chương trình do Hệ thống trung tâm Tiêm chủng VNVC thực hiện với sự phối hợp của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và các chuyên gia y tế uy tín hàng đầu trong lĩnh vực nhi khoa, y học dự phòng và tiêm chủng vắc xin:

• BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC;
• Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC.

Chương trình cập nhật mới nhất những thông tin về tình hình dịch tễ tại Việt Nam trong những tháng cuối năm 2025, sự nguy hiểm của các bệnh hô hấp ở trẻ em và người lớn, cách nhận biết sớm, chăm sóc và phòng ngừa hiệu quả các bệnh nguy hiểm do virus hợp bào hô hấp RSV và vi khuẩn phế cầu. Đón xem chương trình tại:

• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Ngay bây giờ, Quý vị đã có thể gửi câu hỏi đến các chuyên gia để được giải đáp trong chương trình TẠI ĐÂY!

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ CÁC CHUYÊN GIA, BÁC SĨ

1. Ca bệnh hô hấp tăng mạnh trong mùa lạnh

Theo ghi nhận từ các cơ sở y tế, bệnh viện và hệ thống giám sát dịch tễ, số ca mắc bệnh đường hô hấp tại Việt Nam đang gia tăng rõ rệt trong mùa mưa lạnh, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ và người cao tuổi. Các chuyên gia y tế cho biết đây là quy luật dịch tễ thường gặp, nhưng mức độ năm nay đáng lo ngại hơn do sự cộng hưởng của nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc.

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC, phân tích nhiệt độ giảm, độ ẩm không khí tăng cao, ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, cùng môi trường tập trung đông người tại trường học, nhà trẻ… tạo điều kiện lý tưởng để virus và vi khuẩn hô hấp phát triển và lây lan mạnh. Điều này khiến số ca viêm đường hô hấp trên và dưới tăng nhanh, nhiều trường hợp diễn tiến nặng, phải nhập viện điều trị.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 2 tuổi, nguy cơ càng cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đường thở ngắn và hẹp, phổi nhỏ, khả năng đào thải dịch tiết kém. Trẻ dễ lây nhiễm qua tiếp xúc gần, đồ chơi, bề mặt nhiễm mầm bệnh hoặc qua giọt bắn khi sinh hoạt tập thể. “Chỉ từ những biểu hiện ban đầu rất nhẹ như sổ mũi, ho, bệnh có thể tiến triển nhanh trong vài ngày nếu tác nhân xâm nhập sâu xuống đường hô hấp dưới”, bác sĩ Tấn cảnh báo.

Các bệnh hô hấp thường gặp trong giai đoạn này bao gồm cảm lạnh, cúm mùa, viêm mũi họng, viêm phế quản, viêm phổi do virus hoặc vi khuẩn. Đáng chú ý, virus hợp bào hô hấp (RSV) và phế cầu khuẩn đang là hai tác nhân nổi bật, liên quan đến tỷ lệ nhập viện và biến chứng cao ở cả trẻ em lẫn người lớn, phù hợp với cảnh báo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ về xu hướng gia tăng bệnh hô hấp mùa lạnh trên toàn cầu.

RSV hiện được xem là mối lo hàng đầu đối với trẻ dưới 6 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 6 tháng, trẻ sinh non hoặc có bệnh nền như tim bẩm sinh, suy giảm miễn dịch. Khi nhiễm RSV, trẻ thường tăng tiết dịch nhầy gây tắc nghẽn đường thở. Giai đoạn đầu dễ nhầm với cảm cúm thông thường, nhưng khi virus lan xuống đường hô hấp dưới, có thể gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi với các biểu hiện nguy hiểm như thở nhanh, khò khè, suy hô hấp. Về lâu dài, RSV còn có thể để lại di chứng như khò khè tái diễn, tăng nguy cơ các bệnh hô hấp mạn tính. Đáng lưu ý, tỷ lệ tái nhiễm RSV rất cao, trong khi miễn dịch tự nhiên không bền vững và có thể mất dần sau vài năm.

Phế cầu khuẩn lại thường “tận dụng” thời điểm cơ thể suy yếu sau nhiễm virus để gây bệnh nặng. Đây là tác nhân hàng đầu gây viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não mủ. Ở trẻ nhỏ, bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao, ho, thở nhanh; ở người lớn và người cao tuổi, phế cầu dễ gây viêm phổi nặng, kéo dài thời gian điều trị và tăng nguy cơ tử vong.

Với người từ 60 tuổi trở lên, đặc biệt trên 75 tuổi, RSV không còn là bệnh “nhẹ”. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy nguy cơ biến chứng do RSV ở nhóm này cao, thậm chí có thể cao hơn cúm mùa, nhất là ở người có bệnh nền phổ biến tại Việt Nam như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Nhiễm RSV có thể kích hoạt các đợt cấp bệnh nền, làm suy giảm chức năng hô hấp và kéo dài thời gian nằm viện.

Phụ nữ mang thai cũng là nhóm cần được đặc biệt lưu ý. Khi mắc RSV, thai phụ có thể bị sốt, ho, khó thở, ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ và thai nhi. Một số bằng chứng y học cho thấy nhiễm RSV trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ sinh non, sảy thai và virus có khả năng lây truyền từ mẹ sang con, do đó cần được theo dõi chặt chẽ và chủ động phòng ngừa.

2. Phòng ngừa bằng vắc xin - giải pháp trọng yếu trong giảm ca bệnh hô hấp trong mùa mưa lạnh

Trước thực trạng ca bệnh gia tăng, BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC, nhấn mạnh tiêm vắc xin đầy đủ và đúng đối tượng là biện pháp hiệu quả nhất hiện nay để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng, phù hợp với khuyến cáo của WHO, CDC và Bộ Y tế. Đặc biệt, các nhóm nguy cơ cao như trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền mạn tính cần được ưu tiên bảo vệ.

Hiện nay, Việt Nam đã có nhiều vắc xin và sinh phẩm phòng bệnh do RSV và phế cầu khuẩn, bao gồm vắc xin RSV dành cho phụ nữ mang thai và người cao tuổi, kháng thể đơn dòng RSV cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cùng các vắc xin phế cầu thế hệ mới giúp phòng ngừa hiệu quả các bệnh lý nặng như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết. Việc lựa chọn loại vắc xin phù hợp cần được tư vấn bởi bác sĩ, dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ cá nhân.

Song song với tiêm chủng, các chuyên gia khuyến cáo người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh không đặc hiệu nhưng rất quan trọng như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, hạn chế tiếp xúc khi có triệu chứng hô hấp, cải thiện chất lượng không khí trong nhà, đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng để tăng cường miễn dịch.

Từ góc độ y tế công cộng, việc chủ động phòng ngừa không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân và gia đình, mà còn góp phần giảm tải cho hệ thống y tế trong mùa cao điểm bệnh hô hấp. Đây là chiến lược bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng tác động mạnh đến các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp.