Nhà có người già, có bệnh nền phòng bệnh trước Tết như thế nào?

Thời tiết lạnh, ăn uống thất thường và tụ họp đông người dịp cận Tết khiến người cao tuổi, người có bệnh nền đối mặt nguy cơ bùng phát bệnh hô hấp, tim mạch và biến chứng nguy hiểm. Các chuyên gia khuyến cáo cần chủ động phòng bệnh từ sớm, đặc biệt là tiêm vắc xin đầy đủ và kiểm soát chặt bệnh nền, để tránh những rủi ro sức khỏe đáng tiếc trong những ngày Tết.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, dịp cận Tết Nguyên đán hội tụ đồng thời nhiều yếu tố bất lợi cho sức khỏe, trong đó người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Thực tế ghi nhận tại các bệnh viện cho thấy, số ca nhập viện do bệnh hô hấp, tim mạch, đái tháo đường và các biến chứng liên quan thường tăng rõ rệt trong giai đoạn cuối năm và đầu năm mới.

“Ở người cao tuổi, cơ thể đã có sẵn nền miễn dịch suy giảm và nhiều bệnh mạn tính. Khi gặp thời tiết lạnh, sinh hoạt thay đổi và nguy cơ lây nhiễm tăng cao dịp Tết, bệnh rất dễ bùng phát và diễn tiến nhanh hơn so với ngày thường”, Bác sĩ Quảng nhấn mạnh.

Đầu năm là giai đoạn các đợt không khí lạnh hoạt động mạnh, nhiệt độ giảm sâu, độ ẩm cao, tạo môi trường thuận lợi cho virus cúm, virus đường hô hấp và vi khuẩn gây viêm phổi, viêm phế quản phát triển và lây lan mạnh. Ở người cao tuổi, thời tiết lạnh làm co mạch, tăng huyết áp, tăng gánh nặng cho tim, đồng thời làm giảm khả năng bảo vệ của đường hô hấp. Với người mắc bệnh tim mạch, hô hấp mạn tính, đái tháo đường, chỉ một đợt nhiễm trùng hô hấp cũng có thể làm bệnh nền trở nặng, dẫn đến suy tim, suy hô hấp hoặc biến chứng nguy hiểm.

Một nghiên cứu lớn được công bố trên Tạp chí của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho thấy, tỷ lệ tử vong do tim mạch tăng khoảng 4,2% trong giai đoạn từ Giáng sinh đến đầu năm mới. Đây là một mô hình tương tự có thể áp dụng cho Tết Nguyên Đán ở các nước châu Á, nơi lễ hội kéo dài và thời tiết trở lạnh (1).

Bác sĩ Donald Lloyd-Jones - Chuyên gia tim mạch, Viện Nghiên cứu Tim Framingham, Đại học Boston, giải thích các yếu tố rủi ro tồn tại quanh năm, nhưng kỳ nghỉ lễ như Tết có thể là giọt nước tràn ly khi kết hợp nhiều yếu tố như stress, ăn uống không lành mạnh và tiếp xúc với không khí lạnh.

Bên cạnh yếu tố thời tiết, thay đổi sinh hoạt trong những ngày trước và trong Tết Nguyên đán là nguyên nhân quan trọng làm gia tăng nguy cơ bệnh tật. Việc ăn uống nhiều chất béo, muối, đường; sử dụng rượu bia; thức khuya; giảm vận động khiến các chỉ số sức khỏe như huyết áp, đường huyết, mỡ máu dễ mất kiểm soát.

Theo Bác sĩ Quảng, những thay đổi đột ngột trong chế độ ăn uống và sinh hoạt là yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đặc biệt ở người cao tuổi và người đang điều trị bệnh mạn tính. Trên thực tế, nhiều trường hợp tai biến xảy ra ngay trong hoặc sau kỳ nghỉ Tết do chủ quan, bỏ thuốc hoặc sinh hoạt quá mức.

Một nghiên cứu từ châu Âu và Bắc Mỹ chỉ ra rằng, tỷ lệ tử vong ở người cao tuổi cao hơn 21% vào mùa đông so với mùa hè, với đỉnh điểm rơi vào các ngày lễ lớn như Giáng sinh và Năm mới. Lý do chính bao gồm sự thay đổi đột ngột trong thói quen sinh hoạt khi ăn uống thất thường với nhiều món nhiều dầu mỡ, muối và đường như bánh chưng, thịt kho tàu hay rượu bia, dẫn đến tăng cholesterol và đường huyết.

Nghiên cứu cho thấy, chế độ ăn này có thể làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính như tiểu đường loại 2 hoặc cao huyết áp, tăng nguy cơ đau tim lên đến 30% so với các tháng khác trong năm.

Ngoài ra, Tết cũng là thời điểm đi lại, thăm hỏi, tụ họp đông người với tần suất tăng cao, làm tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp như cúm mùa, viêm phổi do phế cầu, virus hợp bào hô hấp RSV, ho gà... Bác sĩ Quảng cảnh báo rằng, người cao tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất khi mắc các bệnh này, với tỷ lệ nhập viện và tử vong cao hơn nhiều so với người trẻ. Đặc biệt ở người trên 65 tuổi và những người có bệnh nền có nguy cơ biến chứng nặng cao hơn 38 - 57% nếu nhiễm cúm, dựa trên dữ liệu mùa 2024 - 2025.

Trước những nguy cơ trên, Bác sĩ Quảng khuyến cáo người dân cần chủ động phòng bệnh từ sớm, không đợi đến khi có triệu chứng mới xử trí.

Tiêm đầy đủ vắc xin cần thiết

Trước Tết là thời điểm lý tưởng để rà soát và tiêm nhắc các loại vắc xin cần thiết cho người lớn tuổi. Tiêm vắc xin giúp tạo ra lá chắn mạnh mẽ, bảo vệ cơ thể hỏi nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ biến chứng, nhập viện tử vong hiệu quả. Không chỉ người lớn, người có bệnh nền, các thành viên trong gia đình cũng cần tiêm vắc xin để ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh, bảo vệ chéo cho người lớn tuổi không thể tiêm vắc xin hoặc chưa tiêm đủ mũi. Dưới đây là những loại vắc xin quan trọng cần tiêm:

Kiểm soát bệnh nền chặt chẽ

Dịp Tết, sinh hoạt dễ đảo lộn trong khi nhiều cơ sở y tế, nhà thuốc nghỉ lễ, vì vậy người có bệnh nền cần kiểm soát sức khỏe chặt chẽ hơn bình thường. Các chuyên gia khuyến cáo, cần duy trì dùng thuốc đều đặn, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc huyết áp, tiểu đường; có thể sử dụng hộp chia thuốc theo ngày để tránh quên liều. Đồng thời, theo dõi huyết áp, đường huyết định kỳ tại nhà và chuẩn bị sẵn đủ thuốc dùng trong suốt kỳ nghỉ Tết để chủ động phòng ngừa các biến cố sức khỏe.

Ăn chín, uống sôi, xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý

Các bệnh đường tiêu hóa như tả, thương hàn, viêm gan A dễ lây lan qua thực phẩm và nguồn nước không đảm bảo vệ sinh. Vì vậy, trong dịp Tết, gia đình cần đặc biệt chú trọng ăn uống an toàn và khoa học. Nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, giảm các món nhiều muối và đường như bánh chưng, dưa muối, mứt Tết để tránh tăng huyết áp và rối loạn đường huyết.

Ưu tiên thực phẩm tươi, bổ sung nhiều rau xanh và trái cây giàu vitamin C giúp tăng sức đề kháng. Đồng thời, ăn chín, uống sôi, chỉ dùng nước đã đun sôi hoặc tiệt trùng và hạn chế rượu bia, nhất là với người mắc bệnh tim mạch, gan, thận, nhằm bảo vệ sức khỏe trong suốt kỳ nghỉ lễ.

Giữ ấm và vệ sinh đường hô hấp

Trong những ngày thời tiết lạnh, giữ ấm cơ thể là yếu tố quan trọng giúp phòng bệnh, đặc biệt chú ý vùng cổ, ngực và bàn chân khi trời trở lạnh đột ngột hoặc khi ra ngoài chúc Tết. Viện Lão khoa Quốc gia Mỹ (NIA) khuyên duy trì nhiệt độ trong nhà ít nhất 20°C, mặc nhiều lớp quần áo ấm, đội mũ và đeo găng khi ra ngoài, tránh gió lạnh trực tiếp để ngăn ngừa hạ thân nhiệt. Nếu có bệnh tim, hãy chuẩn bị chăn ấm và thuốc dự phòng trong xe khi di chuyển.

Bên cạnh đó, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có dấu hiệu ho, sốt để hạn chế nguy cơ lây nhiễm. Các chuyên gia cũng khuyến cáo súc họng bằng nước muối hằng ngày, giúp làm sạch mũi họng và giảm lượng vi khuẩn, virus bám trên niêm mạc đường hô hấp.

Sinh hoạt điều độ

Dịp Tết, người cao tuổi cần duy trì giấc ngủ đầy đủ, tránh thức khuya kéo dài khi đón giao thừa hoặc tiệc tùng khiến cơ thể mệt mỏi, suy nhược. Song song đó, nên vận động nhẹ nhàng mỗi ngày như đi bộ, tập dưỡng sinh để giúp lưu thông khí huyết và tăng cường sức khỏe. Không gian sống sạch sẽ, thông thoáng, hạn chế bụi bặm và ẩm mốc cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp trong mùa lạnh.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ trước Tết

Trước Tết, kiểm tra sức khỏe định kỳ là bước quan trọng giúp người cao tuổi và người có bệnh nền phòng ngừa rủi ro sớm. Bác sĩ Quảng khuyến cáo nên đo và đánh giá lại huyết áp, đường huyết, mỡ máu và chức năng tim phổi để phát hiện kịp thời các chỉ số bất thường. Đồng thời, cần rà soát phác đồ điều trị đang sử dụng, chuẩn bị danh sách thuốc khẩn cấp, liều dùng và thời điểm uống rõ ràng, mang theo khi đi xa hoặc trong những ngày nghỉ lễ, nhằm đảm bảo việc điều trị không bị gián đoạn và xử trí kịp thời khi có tình huống phát sinh.

Các dấu hiệu cần hỗ trợ y tế ngay

Gia đình cần đặc biệt lưu ý, nếu người thân xuất hiện các dấu hiệu bất thường dưới đây, cần đưa đến cơ sở y tế ngay để được bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời: khó thở, thở nhanh, hụt hơi; đau tức ngực kéo dài hoặc chóng mặt đột ngột; sốt cao khó hạ, ho nhiều kèm đờm hoặc lẫn máu; đường huyết hoặc huyết áp biến động mạnh dù đã dùng thuốc. Việc phát hiện và can thiệp sớm giúp giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Việc chủ động phòng bệnh trước Tết bằng chế độ ăn uống an toàn, sinh hoạt điều độ, giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc khi có dấu hiệu nhiễm bệnh và tiêm chủng đầy đủ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho từng cá nhân mà còn mang lại một cái Tết trọn vẹn, an tâm cho cả gia đình.