Đã tiêm phòng quai bị có bị nữa không? [Giải đáp chi tiết]

Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, đặc trưng bởi sưng đau tuyến mang tai, sốt và có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng hoặc điếc. Kể từ vắc xin phòng quai bị ra đời, tỷ lệ mắc bệnh giảm đáng kể trên toàn cầu. Nhưng đã tiêm phòng quai bị có bị nữa không? Tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Đã tiêm phòng quai bị có bị nữa không?

Vẫn có thể bị mắc quai bị dù đã tiêm phòng, tuy nhiên nguy cơ thấp hơn rất nhiều so với người chưa tiêm. Các nghiên cứu cho thấy, vắc xin phòng quai bị (thường là vắc xin phối hợp 3 trong 1 phòng bệnh sởi, quai bị, rubella - MMR) giúp cơ thể tạo kháng thể đặc hiệu, chủ động và bền vững, bảo vệ người được tiêm khỏi nguy cơ lây nhiễm và mắc bệnh trong thời gian dài. Dù vậy, không có loại thuốc hay vắc xin nào đạt hiệu quả bảo vệ 100%.

Theo dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, một liều vắc xin MMR duy nhất có hiệu quả khoảng 72% trong việc phòng ngừa quai bị. Sau khi tiêm đủ hai liều vắc xin MMR theo đúng lịch, hiệu quả bảo vệ chống lại quai bị tăng lên khoảng 86%. (2)

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và CDC đều khuyến nghị tiêm đủ 2 liều để đảm bảo hiệu quả tối đa. Dù vẫn tồn tại khả năng nhiễm bệnh sau tiêm, nhưng mức độ mắc thường nhẹ, ít biến chứng và nhanh hồi phục hơn.

Ngoài ra, hiệu quả bảo vệ của vắc xin MMR có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố:

• Tình trạng sức khỏe cá nhân: Người có hệ miễn dịch suy yếu (do bệnh lý hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch) có thể không tạo ra đáp ứng kháng thể mạnh mẽ như người khỏe mạnh.
• Chất lượng vắc xin và quy trình tiêm chủng: Bảo quản vắc xin sai quy cách (không đảm bảo chuỗi lạnh) hoặc kỹ thuật tiêm không chuẩn xác có thể làm giảm hiệu lực của vắc xin.
• Sự suy giảm miễn dịch theo thời gian: Mặc dù miễn dịch sau khi tiêm MMR được cho là kéo dài, mức kháng thể bảo vệ có thể suy giảm ở một số người theo thời gian, đặc biệt là nhiều thập kỷ sau khi tiêm chủng.

Vì sao đã tiêm phòng quai bị mà vẫn bị bệnh?

Mặc dù vắc xin MMR đã giảm đáng kể số ca quai bị trên toàn cầu, một số người vẫn nhiễm bệnh dù đã tiêm chủng do nhiều nguyên nhân sau:

1. Lỗ hổng miễn dịch

Ở một số người tiêm vắc xin không tạo ra phản ứng miễn dịch đủ mạnh để được bảo vệ, dẫn đến lỗ hổng miễn dịch. Do đó, dù được tiêm đủ 2 mũi MMR, một tỷ lệ nhỏ vẫn có thể mắc quai bị khi tiếp xúc với nguồn lây.

2. Suy giảm miễn dịch theo thời gian

Theo nghiên cứu, miễn dịch sau khi tiêm phòng có thể bảo vệ cơ thể trong khoảng vài thập kỷ và dần suy giảm. Khi kháng thể giảm xuống dưới mức bảo vệ, nguy cơ mắc bệnh tăng lên nếu tiếp xúc với người nhiễm virus.

Do đó, trong bối cảnh có ổ dịch hoặc khi làm việc trong môi trường có nguy cơ cao (nhân viên y tế, giáo viên, sinh viên, người di chuyển quốc tế) việc tiêm nhắc giúp củng cố lại miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và lây lan cộng đồng.

Ngoài ra, để xác định chính xác một cá nhân còn miễn dịch bảo vệ chống lại quai bị hay không, có thể thực hiện xét nghiệm máu để định lượng nồng độ kháng thể IgG chống lại virus quai bị. Nếu nồng độ thấp hoặc âm tính, nên tiêm liều nhắc để bảo vệ.

3. Tiêm vắc xin không đủ liều hoặc sai lịch

Lịch tiêm chủng khuyến nghị cho vắc xin MMR là 2 liều: liều 1 vào khoảng 9 hoặc 12 tháng tuổi (tùy loại vắc xin) và liều 2 vào 3 tháng sau liều 1 hoặc 3 năm sau (khoảng 4 - 6 tuổi). Đối với trẻ từ 7 tuổi và người lớn 2 liều cách nhau 1 tháng. Nếu chỉ tiêm một liều duy nhất sẽ làm giảm đáng kể khả năng bảo vệ. Do đó, việc tiêm sai lịch hoặc không đảm bảo khoảng cách tối thiểu giữa 2 liều có thể gây ảnh hưởng đến việc tạo ra đáp ứng miễn dịch tối ưu của cơ thể.

4. Chất lượng vắc xin tại cơ sở tiêm chủng

Hiệu lực của vắc xin phụ thuộc lớn vào quy trình bảo quản và kỹ thuật tiêm. Vắc xin MMR cần được bảo quản ở nhiệt độ thấp theo quy định (từ 2°C - 8°C). Nếu vắc xin bị tiếp xúc với nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp trong quá trình vận chuyển hoặc lưu trữ, hiệu lực có thể bị giảm sút, dẫn đến việc người tiêm không nhận được sự bảo vệ đầy đủ. Ngoài ra, kỹ thuật tiêm không đúng cũng có thể làm giảm khả năng hấp thụ và tạo đáp ứng miễn dịch của cơ thể đối với vắc xin.

Bệnh quai bị sẽ nhẹ hơn ở những người đã tiêm phòng

Ưu điểm lớn của việc tiêm phòng là làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh. Dù hiếm gặp, người tiêm vắc xin quai bị rồi vẫn có thể bị nữa, nhưng triệu chứng thường nhẹ hơn, thời gian hồi phục nhanh hơn và ít biến chứng.

Do đó, tiêm vắc xin vẫn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và an toàn nhất, giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng khỏi dịch quai bị.

Vậy, đã tiêm phòng quai bị có bị nữa không? Câu trả lời là vẫn có thể, nhưng nguy cơ rất thấp và mức độ bệnh nhẹ hơn rõ rệt. Hiệu quả bảo vệ của vắc xin phụ thuộc vào việc tiêm đủ liều, đúng lịch, tình trạng miễn dịch và chất lượng bảo quản. Việc tiêm phòng không thể ngăn ngừa tuyệt đối, nhưng vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh, ngăn biến chứng và duy trì miễn dịch cộng đồng.