Tiêm nhắc lại là gì? Liều này có thực sự quan trọng?

Tiêm nhắc lại giúp duy trì hoặc tăng cường miễn dịch sau khi hoàn thành phác đồ tiêm chủng ban đầu. Nhiều loại vắc xin cần được tiêm nhắc định kỳ để đảm bảo cơ thể tiếp tục được bảo vệ trước nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.

Tiêm nhắc lại là gì?

Tiêm nhắc là mũi tiêm được tiêm sau khi hoàn thành lịch tiêm cơ bản nhằm tăng cường và kéo dài khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch trước tác nhân gây bệnh. Khi tiêm nhắc, hệ miễn dịch sẽ được "nhắc nhớ" để nhanh chóng tạo ra lượng kháng thể và tế bào miễn dịch đủ mạnh, giúp duy trì hiệu quả phòng bệnh khi miễn dịch suy giảm theo thời gian.

Không phải tất cả các loại vắc xin đều cần tiêm nhắc. Tùy vào từng loại vắc xin, mức độ tồn lưu miễn dịch, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của mỗi người, bác sĩ sẽ khuyến cáo thời điểm và số lần tiêm nhắc phù hợp. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch thường cần tiêm nhắc để duy trì khả năng bảo vệ tối ưu.

Tại sao phải tiêm nhắc lại vacxin?

Tiêm nhắc giúp duy trì và tăng cường khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch khi hiệu quả của vắc xin giảm dần theo thời gian hoặc khi tác nhân gây bệnh xuất hiện các biến thể mới. Tùy từng loại vắc xin và từng đối tượng, bác sĩ sẽ khuyến cáo thời điểm tiêm nhắc phù hợp.

1. Sự suy giảm miễn dịch tự nhiên theo thời gian

Sau khi tiêm vắc xin, cơ thể sẽ tạo ra kháng thể và các tế bào miễn dịch có khả năng ghi nhớ tác nhân gây bệnh. Nhờ đó, khi virus hoặc vi khuẩn xâm nhập, hệ miễn dịch có thể nhanh chóng nhận diện và tiêu diệt chúng, giúp ngăn ngừa bệnh hoặc giảm nguy cơ diễn tiến nặng. (2)

Tuy nhiên, khả năng bảo vệ này không tồn tại vĩnh viễn. Theo thời gian, nồng độ kháng thể và hiệu quả miễn dịch của một số loại vắc xin sẽ giảm dần, khiến cơ thể dễ bị nhiễm bệnh trở lại. Vì vậy, nhiều loại vắc xin cần tiêm nhắc để kích hoạt lại hệ miễn dịch, giúp tăng số lượng và chất lượng kháng thể, đồng thời kéo dài hiệu quả phòng bệnh.

Tiêm nhắc đúng lịch không chỉ giúp duy trì miễn dịch cho mỗi cá nhân mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng, đặc biệt là trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch, những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh và biến chứng nghiêm trọng.

2. Sự biến đổi của các chủng virus, vi khuẩn

Một số tác nhân gây bệnh có khả năng biến đổi liên tục, tạo ra các chủng hoặc biến thể mới có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ của miễn dịch đã có. Vì vậy, các loại vắc xin như cúm mùa hoặc Covid-19 có thể được cập nhật thành phần và khuyến cáo tiêm nhắc định kỳ để tăng khả năng bảo vệ trước các chủng đang lưu hành. Tiêm nhắc đúng thời điểm giúp cơ thể duy trì miễn dịch tối ưu và giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như các biến chứng nghiêm trọng.

Cập nhật lịch tiêm chủng nhắc cho trẻ em

Lịch tiêm nhắc lại có thể khác nhau tùy từng loại vắc xin, độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe của trẻ. Vì vậy, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn lịch tiêm ngừa phù hợp. Một số vắc xin thường cần tiêm nhắc gồm: (3)

LƯU Ý QUAN TRỌNG: Không phải tất cả các vắc xin đều cần tiêm nhắc định kỳ. Việc có cần tiêm nhắc hay không phụ thuộc vào đặc tính miễn dịch của từng loại vắc xin, độ tuổi, tình trạng sức khỏe, nguy cơ phơi nhiễm và khuyến cáo cập nhật của cơ quan y tế. Nếu trẻ bỏ lỡ lịch tiêm, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được xây dựng lịch tiêm bù, thay vì tự ý bỏ qua hoặc bắt đầu lại phác đồ.

Những lưu ý quan trọng khi đi tiêm liều nhắc lại

Để liều nhắc lại đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu và bảo đảm an toàn, người tiêm cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Tiêm đúng thời điểm theo khuyến cáo: Mỗi loại vắc xin có khoảng thời gian tiêm nhắc khác nhau. Không nên tiêm quá sớm vì có thể làm giảm đáp ứng miễn dịch, nhưng cũng không nên trì hoãn quá lâu khiến khả năng bảo vệ suy giảm. Nếu quên lịch tiêm, hãy đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn lịch tiêm bù phù hợp, thay vì tự ý tiêm lại từ đầu.
• Mang theo hồ sơ hoặc sổ tiêm chủng: Sổ tiêm chủng hoặc lịch sử tiêm trên ứng dụng giúp bác sĩ xác định các mũi đã tiêm, thời điểm cần tiêm nhắc và lựa chọn loại vắc xin phù hợp, tránh bỏ sót hoặc tiêm trùng.
• Khám sàng lọc trước tiêm: Trước mỗi mũi tiêm nhắc, người tiêm cần được bác sĩ khám sàng lọc, đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và các phản ứng sau những lần tiêm trước để bảo đảm đủ điều kiện tiêm chủng.
• Theo dõi phản ứng sau tiêm: Sau tiêm, nên ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng tức thì. Trong 24 - 48 giờ tiếp theo, có thể xuất hiện các phản ứng nhẹ như đau, sưng tại vị trí tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, khó thở, phát ban toàn thân, co giật hoặc các biểu hiện nghi ngờ phản vệ, cần đến cơ sở y tế ngay.
• Chăm sóc tại nhà: Nếu viết tiêm sưng, đau và đỏ, có thể chườm mát nhẹ nhàng để giảm đau. Nếu sốt trên 38,5 độ C, có thể cho trẻ uống thuốc hạ sốt thông thường như Paracetamol với liều lượng phù hợp với cân nặng của trẻ và tuân thẻ đầy đủ hướng dẫn trên bao bì hoặc theo chỉ định bác sĩ. Đồng thời, giữ vệ sinh vùng tiêm, không đắp, thoa bất kỳ thứ gì lên vết tiêm để tránh nhiễm trùng.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Tiêm nhắc giúp tăng cường miễn dịch nhưng không thay thế các biện pháp phòng bệnh khác. Sau tiêm, nên ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập luyện phù hợp và thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân để duy trì sức khỏe và nâng cao hiệu quả bảo vệ.

Những câu hỏi thường gặp

Bên cạnh việc tìm hiểu tiêm nhắc là gì và lịch tiêm của từng loại vắc xin, nhiều người vẫn còn băn khoăn về thời điểm tiêm, tính an toàn và khả năng thay thế giữa các loại vắc xin. Dưới đây là giải đáp cho một số câu hỏi thường gặp.

1. Trễ lịch tiêm nhắc có sao không?

Việc tiêm nhắc muộn có thể khiến khả năng bảo vệ của cơ thể giảm dần, làm tăng nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt khi dịch đang lưu hành. Tuy nhiên, trong hầu hết trường hợp, người tiêm không cần bắt đầu lại toàn bộ phác đồ mà chỉ cần tiêm bổ sung liều nhắc còn thiếu theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu lỡ quên lịch tiêm, bạn nên đến cơ sở tiêm chủng càng sớm càng tốt để được tư vấn và xây dựng lịch tiêm phù hợp.

2. Tiêm liều nhắc có gây tác dụng phụ nặng hơn mũi đầu tiên không?

Đa số các phản ứng sau tiêm liều nhắc lại đều tương tự hoặc không khác biệt nhiều so với các mũi trước. Người tiêm có thể gặp một số phản ứng nhẹ như đau, sưng hoặc đỏ tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu hoặc đau cơ. Những triệu chứng này thường tự hết sau 1 - 3 ngày.

Các phản ứng nặng sau tiêm rất hiếm gặp. Để đảm bảo an toàn, người tiêm cần được khám sàng lọc trước tiêm, theo dõi tại cơ sở tiêm chủng theo hướng dẫn và liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

3. Có thể tiêm nhắc bằng một loại vắc xin của hãng khác được không?

Trong một số trường hợp, có thể tiêm nhắc bằng vắc xin của nhà sản xuất khác nếu các vắc xin có cùng chỉ định và được cơ quan y tế hoặc hướng dẫn chuyên môn khuyến cáo. Chẳng hạn, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho phép sử dụng các loại vắc xin Covid-19 khác nhau để tiêm liều nhắc trong những trường hợp phù hợp. Tương tự, trẻ đã tiêm vắc xin sởi đơn ở liều đầu vẫn có thể tiêm nhắc bằng vắc xin phối hợp sởi - quai bị - rubella (MMR) theo đúng lịch khuyến cáo.

Tuy nhiên, không phải mọi loại vắc xin đều có thể thay thế cho nhau. Việc lựa chọn vắc xin để tiêm nhắc cần căn cứ vào loại vắc xin đã tiêm trước đó, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn hiện hành. Vì vậy, người dân không nên tự ý đổi loại vắc xin mà cần được bác sĩ tư vấn để bảo đảm hiệu quả bảo vệ và an toàn.

Tiêm nhắc lại đúng lịch giúp duy trì miễn dịch, tăng hiệu quả bảo vệ trước nhiều bệnh truyền nhiễm và giảm nguy cơ mắc bệnh, biến chứng. Để được tư vấn lịch tiêm phù hợp theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe, người dân nên đến các trung tâm tiêm chủng uy tín như VNVC để được bác sĩ khám sàng lọc và hướng dẫn đầy đủ.