4 bệnh gây di chứng nặng do phế cầu khuẩn ở trẻ

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã đưa phế cầu khuẩn vào danh sách 12 tác nhân gây bệnh nguy hiểm hàng đầu. Gánh nặng bệnh tật liên tục cao và tỷ lệ kháng đa kháng sinh ngày càng tăng đã làm dấy lên mối lo ngại mới trong công tác phòng ngừa. Ước tính mỗi năm có khoảng 2.000 trường hợp viêm màng não do phế cầu khuẩn, 150.000 trường hợp phải nhập viện vì viêm phổi do phế cầu khuẩn, trong đó trẻ em là nhóm rất dễ mắc bệnh, biến chứng nặng dẫn tới tử vong.

Vì sao trẻ càng nhỏ càng dễ mắc phế cầu khuẩn? 

Ở những năm tháng đầu đời, trẻ sơ sinh được bảo vệ tốt và chống chọi lại các tác nhân gây bệnh nguy hiểm nhờ lượng kháng thể thụ động nhận được từ mẹ trong thai kỳ và truyền qua sữa mẹ sau sinh. Do đó, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo nên cho trẻ sơ sinh bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời để giúp trẻ tránh khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cũng như cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển toàn diện. Tuy nhiên, lượng kháng thể trẻ nhận được từ mẹ giảm dần từ 3-6 tháng sau sinh. Trong khi hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện để có thể tự sản sinh kháng thể ngăn chặn sự tấn công của các tác nhân nguy hiểm, trong đó có tác nhân phế cầu khuẩn.

Phế cầu khuẩn (còn gọi Streptococcus pneumoniae) là một loại vi khuẩn phổ biến thường được tìm thấy ở đường hô hấp trên (mũi và họng) của trẻ em và người lớn khỏe mạnh. Tỷ lệ xâm chiếm vòm họng của phế cầu khuẩn thay đổi tùy theo độ tuổi cũng như điều kiện môi trường.

Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ trẻ em mang phế cầu khuẩn ở vòm họng là khoảng 30-50% và hơn 95% trong số đó bị phế cầu khuẩn xâm chiếm trước 2 tuổi. Trong khi đó bộ máy hô hấp của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, màng phổi mỏng, độ đàn hồi của phổi thấp, mũi ngắn và nhỏ do do xương mặt đang phát triển khiến quá trình trao đổi khí ở trẻ mạnh hơn ở người lớn và hầu hết chỉ thở được bằng mũi. Lượng không khí hít vào phổi trong một phút trên một kg của trẻ dưới 3 tuổi gấp 2 lần người lớn và trẻ 10 tuổi gấp 1.5 lần so với người lớn. Điều này càng tạo cơ hội cho phế cầu khuẩn xâm nhập và tấn công hệ hô hấp trẻ, gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa, nhiễm trùng máu,... thậm chí là tử vong.

Các bệnh nguy hiểm gây ra do phế cầu khuẩn ở trẻ

Phế cầu khuẩn là loại vi khuẩn Gram dương, tan máu alpha, hiếu khí, xếp đôi, thường cư trú ở vùng hầu họng ở người khỏe mạnh nhưng không gây bệnh; do đó, trong hầu hết các trường hợp, người mang vi khuẩn không biết rằng mình đang chứa mầm bệnh trong cơ thể (còn gọi là người lành mang trùng).

Đến nay, các nhà khoa học đã xác định được có hơn 100 loại huyết thanh phế cầu dựa trên kháng nguyên vỏ polysaccharide. Do kháng nguyên có bản chất là polysaccharide nên tạo điều kiện cho phế cầu khuẩn trốn tránh được quá trình thực bào của cơ thể. Hầu hết các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng đều do tuýp huyết thanh 3, 4, 6B, 9V, 14, 18C, 19F và 23F gây ra. Những tuýp huyết thanh này gây ra khoảng 90% các trường hợp nhiễm trùng ở trẻ em và 60% ở người lớn.

Đặc biệt, tuýp huyết thanh 19A được đánh giá là có độc lực mạnh cùng khả năng kháng kháng sinh cao. Sự xuất hiện của tình trạng kháng kháng sinh ở phế cầu khuẩn đã trở thành một vấn đề trên toàn cầu khi mà ngày càng có nhiều báo cáo về trường hợp bệnh nhân kháng penicillin, cephalosporin cũng như macrolid và fluoroquinolon khiến các phương pháp điều trị không hiệu quả, phế cầu khuẩn vẫn tồn tại, thậm chí phát triển mạnh mẽ và có thể lây lan nhanh chóng trong cộng đồng.

Phế cầu khuẩn lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp khi người lành tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn từ mũi, họng của người bệnh hay vô tình sử dụng chung đồ dùng cá nhân hoặc tiếp xúc với người lành mang trùng. Khi phế cầu khuẩn xâm nhập cơ thể, những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh như người lớn tuổi từ 65 tuổi trở lên, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền mạn tính, đặc biệt là trẻ em dưới 2 tuổi dễ gặp các biến chứng nặng và dẫn tới tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

1. Viêm phổi do phế cầu khuẩn

Thống kê cho thấy cứ 20 giây trôi qua lại có 1 trẻ tử vong do viêm phổi trên thế giới. Riêng tại Việt Nam, viêm phổi cũng gây ra 2.9 triệu ca mắc khiến 4000 trẻ em không qua khỏi. Và ít ai biết rằng phế cầu khuẩn chính là “thủ phạm” hàng đầu gây viêm phổi ở trẻ em dưới 5 tuổi với tỷ lệ tử vong trung bình là 10-20%, thậm chí lên đến hơn 50% ở trẻ nhỏ.

Viêm phổi gây ra bởi phế cầu khuẩn là tình trạng nhiễm khuẩn đường hô hấp, khiến phổi bị tổn thương và viêm dẫn đến nhiễm trùng tại phổi. Bệnh thường diễn tiến nhanh với các biểu hiện đặc trưng như sốt cao, ớn lạnh, ho nhiều, đau ngực, đau đầu, khóc quấy, bỏ bú, thở nhanh, suy kiệt vì không thể ăn uống. Khi bệnh đã trở nặng có thể gây viêm phổi thùy, tràn dịch màng phổi, tràn mủ màng phổi, suy hô hấp dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện kịp thời và điều trị đúng phương pháp.

Tháng 3/2024, CDC Ninh Bình cũng ghi nhận một bệnh nhi 4 tháng tuổi nhập viện trong tình trạng ho nhiều, nôn sau ho, sốt và kèm theo quấy khóc được chẩn đoán mắc ho gà đồng nhiễm viêm phổi do phế cầu, kèm theo rối loạn tiêu hóa dẫn đến suy hô hấp cấp, quá trình điều trị rất khó khăn. Ngay sau khi nhập viện, bệnh nhi được chỉ định thở máy, uống kháng sinh, thực hiện xét nghiệm xét nghiệm PCR và được điều trị tích cực theo phác đồ của Bộ Y tế.

2. Viêm màng não do phế cầu khuẩn

Trong số 4 bệnh do phế cầu khuẩn gây ra, viêm màng não là bệnh khó phát hiện nhất, tỷ lệ tử vong cao và có thể để lại nhiều di chứng nặng nề suốt đời như rối loạn khả năng học tập, mất thính lực nhẹ, thỉnh thoảng lên cơn co giật. Nghiên cứu đến từ Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, tại các quốc gia đang phát triển thuộc châu Phi và châu Á, tỷ lệ tử vong vì bệnh viêm màng não do phế cầu là trên 50% trong tổng số trẻ mắc bệnh. Ước tính có 83% trường hợp viêm màng não do phế cầu trên toàn thế giới xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi.

Viêm màng não do phế cầu khuẩn thường xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, bỏ bú kéo dài, quấy khóc đêm thường xuyên, tiêu chảy, nôn ói… dễ nhầm lẫn các bệnh về tiêu hóa, từ đó khiến việc chẩn đoán bệnh gặp nhiều khó khăn. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng phương pháp, nguy cơ trẻ gặp biến chứng nặng là rất cao, thậm chí dẫn đến tử vong. Một nghiên cứu khác kéo dài 7 năm (2015-2021) được Bệnh viện Nhi Trung ương thực hiện trên nhóm bệnh nhi dưới 5 tuổi mắc viêm màng não do phế cầu khuẩn cho thấy, viêm màng não tập trung gây bệnh nặng và di chứng nặng nề kéo dài nhất ở nhóm dưới 1 tuổi (chiếm 71,9%), phân bố rải rác ở trẻ 2 đến 5 tuổi.

Tháng 3/2024, bệnh nhi 13 tuổi sốt cao, đau đầu, nôn ói kèm co gồng toàn thân và rối loạn tri giác diễn tiến nhanh trong khoảng hai ngày, sau khi thực hiện xét nghiệm quan trọng như chụp CT sọ não và thủ thuật chọc dò thắt lưng lấy dịch não tủy, bác sĩ xác định bệnh nhi mắc viêm màng não do phế cầu khuẩn. Sau gần 3 tuần điều trị tích cực, bệnh nhi bắt đầu tỉnh táo, ăn uống và vận động tốt, phục hoàn toàn và được xuất viện.

3. Viêm tai giữa do phế cầu khuẩn

Viêm tai giữa thường tập trung ở trẻ từ 6 tháng tuổi đến 2 tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đồng thời cấu tạo và cơ chế hoạt động của thính giác chưa phát triển đầy đủ, kích thước và hình dạng vòi Eustache ngắn, rộng, nằm ngang nên tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh từ vùng mũi, họng dễ dàng xâm nhập và tấn công gây bệnh. Trong đó, viêm tai giữa do phế cầu khuẩn là thường gặp nhất. Đây cũng là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ nhỏ phải thường xuyên sử dụng thuốc kháng sinh và thăm khám bác sĩ nhiều lần.

Trẻ mắc viêm tai giữa do phế cầu khuẩn thường xuất hiện các triệu chứng đặc trưng như đau tai, màng nhĩ sưng nề và đỏ, giảm thính lực, khó ngủ, sốt và bứt rứt. Chuyên gia cho biết viêm tai giữa sẽ không quá nguy hiểm nếu trẻ được điều trị đúng phương pháp và trị dứt điểm. Ngược lại, nếu không được điều trị kịp thời trẻ có thể thủng màng nhĩ, viêm xương chũm, chậm nói chậm phát triển rối loạn hành vi, thậm chí mất mất thính lực vĩnh viễn ảnh hưởng đến kết quả học tập và chất lượng cuộc sống của trẻ…

4. Nhiễm trùng máu do phế cầu khuẩn

Nhiễm trùng máu (nhiễm khuẩn huyết) xảy ra do phế cầu khuẩn xâm nhập vào máu gây sốc nhiễm trùng. Trẻ nhỏ có hệ miễn dịch non nớt là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng máu cáo hơn các đối tượng khác với các triệu chứng đặc trưng như sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau nhức cơ, nhịp tim nhanh, khó thở hoặc thở gấp, đổ mồ hôi, lú lẫn và tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Nếu may mắn qua khỏi “cửa tử”, trẻ vẫn có nguy cơ gặp các vấn đề liên quan đến sức khỏe lâu dài. Theo trang sepsis.org (Mỹ) cho biết gần một nửa (47%) số trẻ xuất viện sau khi điều trị nhiễm trùng máu cần tiếp tục quay lại bệnh viện ít nhất một lần.

Chưa kể, một số tuýp phế cầu khuẩn còn đồng nhiễm với hầu hết các tác nhân vi sinh khác và khả năng kháng một hoặc nhiều loại kháng sinh khiến bệnh trở nặng, việc điều trị các bệnh do phế cầu khuẩn ngày càng khó khăn, tốn kém rất nhiều chi phí và cản trở quá trình hồi phục của trẻ. Tại Hoa Kỳ, ước tính tình trạng kháng kháng sinh là nguyên nhân gây ra hơn 2 triệu ca nhiễm trùng và 23.000 ca tử vong mỗi năm, với chi phí trực tiếp là 20 tỷ đô la và tổn thất năng suất thêm là 35 tỷ đô la.

Tiêm vắc xin phế cầu là cách phòng bệnh phế cầu tối ưu nhất

Mặc dù gánh nặng bệnh tật do phế cầu khuẩn gây ra là rất nghiêm trọng nhưng việc giảm số lượng ca tử vong cũng như các biến chứng nặng nề do hậu quả của phế cầu khuẩn là hoàn toàn có thể.

Ngoài các biện pháp như đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, giữ gìn vệ sinh cá nhân, dọn dẹp môi trường sạch sẽ, giữ ấm cho trẻ khi thời tiết thay đổi, bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng để tăng cường sức đề kháng thì việc tiêm vắc xin sớm cho trẻ ngay từ 6 tuần tuổi là một trong những biện pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến khích đưa vào chương trình tiêm ngừa quốc gia. Theo số liệu thống kê năm 2015 của WHO cho thấy, vắc xin phế cầu khuẩn đã ngăn chặn 6-7,5 triệu trường hợp nhiễm phế cầu khuẩn và cứu sống khoảng 290.000 trẻ nhỏ dưới 5 tuổi trên toàn cầu.

Người lớn cũng là đối tượng cần tiêm 1 mũi vắc xin phòng phế cầu khuẩn (Prevenar 13), đặc biệt là người lớn trên 65 tuổi, người mắc bệnh nền mạn tính như bệnh tim mạch, bệnh gan, bệnh phổi, tiểu đường, ung thư, những người bị suy giảm chức năng của hệ miễn dịch,… để ngăn chặn nguy cơ trở thành “người lành mang trùng” lây nhiễm bệnh cho những người xung quanh. Ngoài ra, phụ nữ trước khi mang thai được khuyến cáo tiêm vắc xin phòng phế cầu khuẩn để cơ thể kịp sản sinh kháng thể đặc hiệu truyền qua bảo vệ thai nhi trong quá trình mang thai và trong những năm tháng đầu đời.

Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC là đơn vị tiêm chủng An toàn – Uy tín – Chất lượng sở hữu mạng lưới hàng trăm trung tâm tiêm chủng vắc xin chất lượng cao trên khắp cả nước, có mặt tại hơn 50 tỉnh thành cùng danh mục vắc xin đa dạng với hơn 50 loại vắc xin phòng hơn 40 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho cả trẻ em và người lớn, đáp ứng kịp thời nhu cầu tiêm chủng vắc xin, bảo vệ sức khỏe cho hàng chục gia đình Việt Nam.

100% vắc xin tại VNVC đều được bảo quản trong hệ thống dây chuyền lạnh (Cold chain) đạt tiêu chuẩn GSP cùng 4 kho lạnh tổng quy mô lớn ở TP.HCM, Đà Nẵng và Hà Nội giúp lưu trữ và bảo quản đến hơn 400 triệu vắc xin ở cùng một thời điểm, đảm bảo nhiệt độ bảo quản 2-8 độ C theo đúng yêu cầu khắt khe của nhà sản xuất. Toàn bộ các trung tâm tiêm chủng VNVC đều được trang bị kho bảo quản vắc xin hoặc hệ thống dây chuyền bảo quản lạnh (Cold Chain) tại chỗ, 100% phòng tiêm cho tủ bảo quản vắc xin chuyên dụng.

VNVC sở hữu đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, thường xuyên được đào tạo kỹ năng chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ, kỹ năng tiêm giảm đau, nhẹ nhàng cùng với sự chu đáo và nhiệt tình chăm sóc trẻ. 100% bác sĩ, điều dưỡng viên tại VNVC đều có chứng chỉ tiêm chủng an toàn. Tại mỗi phòng tiêm, điều dưỡng viên sẽ giới thiệu với Khách hàng đầy đủ các thông tin cần thiết liên quan đến vắc xin như tên vắc xin, nhà sản xuất, hạn sử dụng, các phản ứng sau tiêm có thể xảy ra,… Sau tiêm, Khách hàng cần ở lại điểm tiêm chủng ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng sau tiêm, đồng thời điều dưỡng sẽ hướng dẫn cách chăm sóc, theo dõi các phản ứng tại nhà ít nhất 48 giờ tiếp theo trước khi ra về.

Ngoài ra, nhằm chia sẻ gánh nặng tài chính với Khách hàng, ngoài các chương trình ưu đãi vắc xin lẻ, combo vắc xin, gói vắc xin, tiêm miễn phí hàng triệu liều vắc xin lao, uốn ván, viêm gan B,... VNVC còn triển khai giải pháp tài chính thông minh “Tiêm vắc xin trước, chi phí trả sau” 0% lãi suất hoặc chia nhỏ thanh toán chi phí trong nhiều lần.

VNVC cam kết bình ổn giá, không tăng giá khi vắc xin khan hiếm. Ngoài ra, mọi Khách hàng đến tiêm lẻ hay trọn gói đều được miễn phí 100% dịch vụ khám và tư vấn trước tiêm với bác sĩ, miễn phí wifi, miễn phí hoặc hỗ trợ phí gửi xe, bỉm tã cao cấp, nước uống… VNVC miễn phí nhiều quà tặng giá trị như thú nhồi bông, balo chống gù, vali, mũ bảo hiểm, túi bỉm sữa, túi giữ nhiệt, áo mưa…

Để được tư vấn, đặt lịch tiêm vắc xin, đăng ký gói vắc xin hoặc tham gia các chương trình ưu đãi, Khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với VNVC qua:

• Hotline: 028 7102 6595;
• Fanpage: VNVC – Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Tìm trung tâm VNVC gần nhất TẠI ĐÂY;
• Để đặt mua vắc xin và tham khảo các sản phẩm vắc xin, quý Khách vui lòng truy cập: vax.vnvc.vn.

Quý Khách hàng có thể tải VNVC Mobile App dễ dàng bằng 2 link sau:

• IOS (iPhone, iPad,…): https://bit.ly/VNVC_APPSTORE
• Android (Oppo, Samsung, Sony,…): https://bit.ly/VNVC_GGPLAY