Bị sốt xuất huyết lần 3 có nguy hiểm không? Có dễ gặp biến chứng?

Sốt xuất huyết do virus Dengue với 4 chủng virus khác nhau gây ra, lưu hành phổ biến ở những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, điển hình là Việt Nam. Người đã từng mắc sốt xuất huyết trước đó vẫn có thể bị tái nhiễm với các chủng virus khác nhau, lần sau mắc bệnh thường diễn biến nặng hơn lần đầu. Vậy, bị sốt xuất huyết lần 3 có nguy hiểm không? Có dễ gặp biến chứng không? Chuyên gia của Hệ thống tiêm chủng VNVC sẽ giải thích những rủi ro liên quan đến bệnh và cách phòng tránh hiệu quả.

Nguyên nhân tái nhiễm sốt xuất huyết lần 3

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua vết đốt của muỗi Aedes aegypti mang virus. Đặc điểm đặc biệt của virus Dengue là có 4 tuýp huyết thanh khác nhau, bao gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Chính sự đa dạng này là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tái nhiễm sốt xuất huyết.

Khi một người mắc bệnh sốt xuất huyết do một trong bốn chủng virus Dengue gây ra, cơ thể có thể phát triển miễn dịch lâu dài đối với chủng virus đó. Tuy nhiên, miễn dịch này chỉ đặc hiệu cho chủng virus đã từng nhiễm và không có khả năng bảo vệ chống lại các chủng virus Dengue còn lại.

Mặc dù một số nghiên cứu cho thấy có sự miễn dịch chéo tạm thời giữa các tuýp huyết thanh virus Dengue sau lần nhiễm bệnh đầu tiên, nhưng miễn dịch này không bền vững. Nó nhanh chóng suy giảm và mất đi, không đủ để bảo vệ cơ thể khỏi các lần tái nhiễm tiếp theo do các chủng virus khác, dẫn đến nguy cơ tái nhiễm và mắc bệnh do các tuýp huyết thanh khác của virus Dengue.

⇒ Tham khảo thêm: Sốt xuất huyết có bị lại không? Sốt xuất huyết bị mấy lần?

Vì vậy, một người có thể mắc bệnh sốt xuất huyết lên tới 4 lần trong đời và thậm chí nhiều hơn nếu hệ miễn dịch bị suy giảm do bệnh lý hoặc tuổi tác. Đặc biệt, các trường hợp tái nhiễm sốt xuất huyết, nhất là lần thứ 3 thường có triệu chứng và diễn biến bệnh nặng hơn so với lần đầu và lần thứ hai. Bị sốt xuất huyết lần 3 nếu không được điều trị kịp thời, có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, đe dọa đến tính mạng người bệnh.

Bị sốt xuất huyết lần 3 có nguy hiểm không?

Bị sốt xuất huyết lần 3 rất nguy hiểm, có thể gây bệnh nặng, nguy cơ biến chứng và tỷ lệ tử vong cao hơn nhiều lần so với 2 lần nhiễm trước. Đặc biệt, những người có sức đề kháng kém như trẻ em, người già, phụ nữ mang thai và những người mắc bệnh mạn tính là nhóm có nguy cơ cao bị biến chứng nặng, đe dọa tính mạng do tái nhiễm sốt xuất huyết.

Sốt xuất huyết lần 3 trở nên nguy hiểm là do hiện tượng "tăng cường phụ thuộc kháng thể" (ADE). Tức là sau khi mắc sốt xuất huyết lần đầu, cơ thể tạo ra kháng thể đặc hiệu dài hạn chống lại tuýp virus Dengue vừa mắc phải. Kháng thể này có thể bảo vệ chéo với các tuýp khác nhưng không dài hạn (chỉ trong khoảng 6 tháng), sau thời gian này người bệnh có nguy cơ nhiễm sốt xuất huyết lần 2, lần 3 với các tuýp virus Dengue khác.

Khi nhiễm phải một tuýp huyết thanh virus sốt xuất huyết khác trong lần tái nhiễm, các kháng thể được sinh ra trong lần nhiễm trước có thể liên kết với tuýp virus huyết thanh sốt xuất huyết mới nhưng lại không có khả năng để tiêu diệt. Ngược lại, kháng thể cũ lại hỗ trợ virus xâm nhập vào các tế bào miễn dịch, gây phản ứng viêm mạnh mẽ trong cơ thể.

Điều này có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như sốc mất máu, tràn dịch màng phổi, hôn mê, suy tim, suy thận, sinh non và sảy thai ở phụ nữ mang thai. Nếu không được phát hiện kịp thời và điều trị đúng cách, tình trạng này có thể gây nguy hiểm đến tính mạng, với nguy cơ tử vong rất cao. Bên cạnh đó, người bệnh cũng có thể gặp các triệu chứng kéo dài như đau nhức xương khớp, suy nhược, chóng mặt, buồn nôn, rụng tóc, yếu tay, chảy máu nướu răng, vùng kín.

⇒ Tham khảo thêm: Sốt xuất huyết buồn nôn, chóng mặt nguy hiểm không? Xử trí thế nào?

Triệu chứng khi mắc sốt xuất huyết lần 3

Khi bị sốt xuất huyết lần 3, triệu chứng của bệnh có thể tương tự như các lần mắc trước, nhưng với mức độ nghiêm trọng hơn do cơ thể có thể phản ứng mạnh mẽ hơn với virus Dengue, đặc biệt khi tái nhiễm với một tuýp virus khác. Dưới đây là các triệu chứng điển hình khi bị sốt xuất huyết lần 3:

• Sốt cao: Sốt thường cao đột ngột, có thể lên đến 39 - 40 độ C, kéo dài trong nhiều ngày.
• Đau đầu dữ dội: Đau nhức ở vùng trán, đặc biệt là vùng sau hốc mắt.
• Đau cơ, khớp: Cảm giác đau mỏi toàn thân, đặc biệt là các cơ và khớp.
• Mệt mỏi: Cảm giác mệt mỏi, chán ăn, không muốn hoạt động.
• Xuất huyết: Xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng.
• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn dai dẳng, đau bụng dữ dội.
• Thở nhanh, mệt mỏi, bồn chồn khó chịu.
• Có máu trong chất nôn hoặc phân, da nhợt nhạt và lạnh.

Biến chứng có thể gặp phải khi bị sốt xuất huyết lần thứ 3

Khi bị sốt xuất huyết lần thứ 3, người bệnh có thể gặp phải một số biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời như:

1. Sốc do sốt xuất huyết

Sốc do sốt xuất huyết thường xuất hiện nặng, đột ngột sau 2 - 5 ngày khi người bệnh bắt đầu hạ sốt. Thông thường, người bệnh mắc sốt xuất huyết 3 ngày đầu tiên thường sốt cao, đến ngày thứ 4, sốt sẽ giảm nhưng có thể xuất hiện hai tình trạng giảm tiểu cầu máu gây xuất huyết và tăng tính thấm thành mạch gây thoát mạch (thoát huyết tương). Khi thoát mạch quá nhiều sẽ gây mất thể tích huyết tương trong lòng mạch, khiến người bệnh có thể rơi vào tình trạng bị sốc.

Triệu chứng lâm sàng của sốc sốt xuất huyết gồm ba tình trạng suy giảm là giảm tri giác, giảm thân nhiệt và giảm huyết áp, lúc này nếu được xét nghiệm máu sẽ thấy lượng tiểu cầu giảm mạnh (dưới 100.000/mm3) và trong trường hợp bệnh nặng có thể bị rối loạn đông máu rất nguy kịch, đặc biệt có thể trẻ bị suy hô hấp, suy đa tạng... dễ dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

2. Xuất huyết tiêu hóa

Sốt xuất huyết gây ra chứng rối loạn đông máu dẫn đến xuất huyết tiêu hóa. Người bệnh không chỉ đi cầu phân lỏng, có màu đen, sẫm màu mà còn đi ra máu. Đây là biến chứng nguy hiểm khi bị sốt xuất huyết nặng, có thể dẫn đến nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.

3. Suy đa tạng

Biến chứng suy đa tạng trong sốt xuất huyết là tình trạng rối loạn chức năng của ít nhất hai cơ quan quan trọng, xảy ra ở bệnh nhân mắc bệnh lý cấp tính mà không thể duy trì cân bằng nội môi nếu không có sự can thiệp điều trị. Các cơ quan thường bị ảnh hưởng trong suy đa tạng bao gồm gan (suy gan cấp tính), thận (suy thận cấp), hệ thống tim mạch (tụt huyết áp, suy tim) và các cơ quan khác.

4. Tràn dịch màng phổi

Trong những ngày đầu, người bệnh sốt xuất huyết có triệu chứng như sốt cao, ăn kém, nôn và tiêu chảy gây mất nước cần truyền dịch để bù lại lượng nước và điện giải đã mất, tránh hiện tượng cô đặc máu. Tuy nhiên, ở giai đoạn tiếp theo, khi đã có tăng tính thấm thành mạch, thoát dịch ra ngoài thì người bệnh cần được truyền dung dịch cao phân tử để kéo dịch trở lại lòng mạch, đồng thời tăng cường đào thải dịch ra ngoài bằng các thuốc lợi tiểu.

Nếu ở giai đoạn này vẫn truyền nhiều dịch nhưng không tăng cường thải dịch ra ngoài thì người bệnh có thể gặp các biến chứng nguy hiểm như viêm đường hô hấp, tràn dịch màng phổi hoặc viêm phổi, phù phổi cấp.

5. Hôn mê

Bệnh não liên quan đến sốt xuất huyết là một biểu hiện không điển hình. Trong hầu hết các trường hợp, người ta cho rằng nguyên nhân là do sốt xuất huyết kéo dài với tình trạng thoát dịch, phù não, hạ natri máu, suy gan, suy thận hoặc có thể do tác dụng hướng thần kinh trực tiếp của vi-rút sốt xuất huyết. Các triệu chứng thần kinh hiếm khi do chảy máu.

5. Tử vong

Sốt xuất huyết lần 3 thường nặng và nguy hiểm hơn những lần trước. Do đó, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể khiến người bệnh tử vong. Theo thống kê, trên toàn thế giới, có khoảng 21.000 người tử vong vì bệnh sốt xuất huyết mỗi năm. (1)

Cách điều trị khi bị sốt xuất huyết lần 3

Sốt xuất huyết lần 3 có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, vì vậy việc điều trị kịp thời và đúng cách là rất quan trọng. Tùy vào mức độ nghiêm trọng của bệnh, có thể điều trị tại nhà hoặc tại bệnh viện. Dưới đây là những phương pháp điều trị phổ biến cho bệnh nhân mắc sốt xuất huyết lần 3.

1. Điều trị tại nhà

Điều trị sốt xuất huyết lần 3 tại nhà chủ yếu tập trung vào việc giảm các triệu chứng và hỗ trợ cơ thể phục hồi. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc tự điều trị tại nhà chỉ áp dụng cho các trường hợp nhẹ và phải tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ.

• Nghỉ ngơi: Người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, tránh vận động mạnh để cơ thể nhanh chóng hồi phục.
• Uống nhiều nước: Bù nước đầy đủ để ngăn ngừa mất nước, đặc biệt là các loại nước điện giải như Oresol.
• Chế độ ăn: Ăn các thức ăn lỏng, dễ tiêu, giàu dinh dưỡng như cháo, súp, trái cây.
• Sử dụng thuốc: Người bệnh có thể sử dụng thuốc Acetaminophen (paracetamol) để giảm cơn đau. Lưu ý tránh dùng thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen và aspirin (2) vì những loại thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
• Vệ sinh cá nhân: Giữ vệ sinh sạch sẽ, lau mát cơ thể khi sốt cao để giảm nhiệt độ cơ thể.
• Theo dõi sát sao: Quan sát các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, đau bụng dữ dội, nôn mửa, chảy máu, khó thở... Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào bất thường, cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay lập tức.

2. Điều trị tại bệnh viện

Trong trường hợp sốt xuất huyết diễn biến nặng, người bệnh cần được nhập viện để điều trị tích cực. Tại đây, người bệnh sẽ được chăm sóc đặc biệt, bao gồm: truyền dịch và điện giải để bù lại lượng nước và chất khoáng đã mất, theo dõi sát sao huyết áp và có thể sẽ được truyền máu nếu mất quá nhiều máu (3). Những biện pháp này giúp ổn định tình trạng sức khỏe, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và hỗ trợ cơ thể hồi phục nhanh chóng.

Làm sao phòng ngừa tái nhiễm bệnh sốt xuất huyết?

Để phòng ngừa tái nhiễm bệnh sốt xuất huyết, có thể áp dụng các cách sau:

1. Phòng chống muỗi đốt

• Sử dụng màn chống muỗi: Ngủ trong màn khi ngủ ban đêm, đặc biệt là ở những khu vực có mật độ muỗi cao.
• Xịt thuốc chống muỗi: Sử dụng các loại thuốc xịt hoặc kem chống muỗi để bảo vệ da khi ra ngoài, đặc biệt vào buổi sáng sớm và chiều tối, khi muỗi hoạt động mạnh nhất.
• Mặc quần áo dài: Mặc áo dài tay và quần dài để giảm diện tích cơ thể tiếp xúc với muỗi.
• Dọn dẹp môi trường xung quanh: Làm sạch các khu vực quanh nhà, loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng (bình, lọ, thùng chứa, vỏ xe cũ...), vì muỗi vằn đẻ trứng trong môi trường nước đọng.

2. Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết

Hiện nay, Việt Nam đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết là vắc xin Qdenga, được Hệ thống tiêm chủng VNVC đưa về, ra mắt và triển khai tiêm lần đầu cho người dân cả nước từ tháng 10/2024. Vắc xin Qdenga có khả năng bảo vệ người được tiêm chống lại cả 4 nhóm huyết thanh của virus dengue, bao gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Vắc xin được chỉ định tiêm cho người từ 4 tuổi trở lên với hiệu lực bảo vệ hơn 80% nguy cơ mắc bệnh do 4 tuýp virus Dengue và trên 90% nguy cơ nhập viện, mắc bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm do bệnh sốt xuất huyết gây ra.

Người đã từng bị sốt xuất huyết, đặc biệt là đã từng mắc sốt xuất huyết lần 3 rất cần tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết để phòng ngừa nguy cơ tái nhiễm bệnh do các tuýp huyết thanh virus sốt xuất huyết khác trong tương lai, đồng thời chặn đứng nguy cơ bệnh diễn biến nặng, biến chứng nguy hiểm và nguy cơ tử vong cao ở những lần tái nhiễm do các tuýp huyết thanh virus sốt xuất huyết khác.

Bị sốt xuất huyết lần 3 có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời. Trường hợp sốt xuất huyết tái phát hoặc tái phát nhiều lần, nguy cơ gặp phải các biến chứng như sốc do sốt xuất huyết, suy tạng, hoặc hôn mê có thể gia tăng, đe dọa đến tính mạng người bệnh. Do đó, để phòng ngừa nguy cơ tái nhiễm sốt xuất huyết, cần thực hiện các biện pháp phòng muỗi đốt và tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo của bác sĩ.