Chuyên gia giải thích nguyên nhân bùng phát dịch sởi

Theo thống kê của Cục Y tế Dự phòng, tính từ đầu năm 2024, cả nước ghi nhận 203 ca mắc sởi, sốt phát ban nghi sởi, tăng gấp 2,7 lần so với cùng kỳ năm 2023. Các chuyên gia đồng loạt cảnh báo năm 2024 có nguy cơ bùng phát dịch sởi theo chu kỳ 4-5 năm một lần, xuất phát từ “khoảng trống miễn dịch” do trẻ không được tiêm chủng đầy đủ. Chính vì vậy, các bậc phụ huynh cần khẩn trương đưa trẻ tiêm bù, tiêm vét các mũi vắc xin phòng bệnh sởi.

Sởi là mối đe dọa nguy hiểm cho miễn dịch của trẻ nhỏ nếu không được tiêm phòng đầy đủ. Bệnh sởi có tốc độ lây lan cực nhanh thông qua đường hô hấp, gây ra các biến chứng cấp tính về viêm nhiễm hệ thống thần kinh, rối loạn hệ vận động, tổn thương đa cơ quan. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo cần duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin trên 95% trong cộng đồng, bệnh sởi mới có thể kiểm soát và không gây nguy hiểm.

Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi Polinosa morbillarum gây ra, lây truyền qua đường hô hấp, có khả năng gây ra các biến chứng nặng nề như viêm phổi, tiêu đàm máu, nhiễm trùng ruột, viêm não,... Virus sởi có tốc độ lây rất nhanh, hơn 90% người chưa tiêm chủng hoặc chưa từng mắc bệnh chắc chắn sẽ nhiễm khi tiếp xúc với mầm bệnh. Trẻ nhỏ dưới 1 tuổi, trẻ có bệnh nền và hệ miễn dịch suy yếu, sẽ có nguy cơ nhiễm sởi cao hơn.

Theo BS. Trương Hữu Khanh, chuyên gia dịch tễ học, Phó Chủ tịch Liên chi hội Truyền nhiễm TPHCM: “Nguyên nhân dẫn đến bệnh sởi bùng phát là do “lỗ hổng vắc xin” ở trẻ nhỏ trong suốt thời gian xảy ra dịch Covid-19 trẻ đã không được tiêm chủng đầy đủ vắc xin sởi. Virus sởi chủ yếu tấn công vào nhóm trẻ chưa được chủng ngừa vắc xin hoặc đã tiêm phòng nhưng không đủ liều, từ đó lây lan cho các nhóm đối tượng có hệ miễn dịch kém khác.”

Dịch sởi có khả năng bùng phát theo chu kỳ 4-5 năm/ lần, giải thích hiện tượng này, BS. Trương Hữu Khanh cho biết: “Nếu năm nay tiêm sót vắc xin sởi cho 100 trẻ thì một năm sau, 100 trẻ này vẫn được những đứa trẻ đã chủng ngừa khác bảo vệ. Tuy nhiên, nếu cứ mỗi năm tiêm sót 100 trẻ thì 5 năm sau, số trẻ chưa được chủng ngừa nhân lên 500, lúc này cộng đồng xung quanh không thể bảo vệ hết được, các ca nhiễm bệnh trong cộng đồng bắt đầu tăng cao. Đó là nguyên nhân tại sao cứ chu kỳ 4-5 năm, bệnh sởi sẽ bùng phát một lần”. 

Đáng lưu ý, những trẻ không được tiêm chủng hoặc chưa tiêm chủng đầy đủ chính là nhân tố đầu tiên “hứng chịu” sự tấn công của bệnh sởi. Không những thế, những trẻ này có khả năng trở thành “cầu nối” lây nhiễm cho người lớn chưa được chủng ngừa sởi trước đây, thậm chí lây cho cả trẻ nhỏ chưa đến tuổi chỉ định tiêm ngừa sởi. Vì vậy, chu kỳ dịch 4-5 năm bùng phát một lần là do “lỗ hổng tiêm chủng vắc xin ở trẻ” của nhiều năm dồn lại. BS. Trương Hữu Khanh cũng nhấn mạnh, chỉ khi tỷ lệ miễn dịch trong cộng đồng đạt trên 95% với 2 liều vắc xin, bệnh sởi mới có thể được loại trừ hoàn toàn.

Bên cạnh đó, do ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19 và gián đoạn cung ứng vắc xin đã gây ảnh hưởng ít nhiều đến tỷ lệ tiêm chủng ở trẻ. Theo thống kê của Bộ Y tế, hầu hết tỷ lệ tiêm các loại vắc xin thuộc Chương trình tiêm chủng mở rộng trong 5 tháng đầu năm 2024 chưa đạt tiến độ. Đặc biệt, tỷ lệ tiêm vắc xin sởi trong cộng đồng khu vực phía Nam những năm gần đây được ghi nhận rất thấp và không đồng đều. Nhiều trẻ vẫn chưa được chủng ngừa đủ mũi, đúng lịch, làm nguy cơ bùng phát dịch sởi tăng cao.

Bệnh sởi nguy hiểm có thể gây ra suy giảm miễn dịch, khiến trẻ dễ bị bội nhiễm các vi khuẩn khác và gặp nhiều biến chứng nặng nề như: Viêm tai giữa, viêm phổi, tiêu chảy, viêm màng não, suy dinh dưỡng,... Đặc biệt, sởi có khả năng xóa “trí nhớ miễn dịch” của cơ thể, làm suy giảm khả năng sản sinh kháng thể của người nhiễm bệnh trầm trọng. Theo nghiên cứu của nhà di truyền học Stephen Elledge tại Đại học Harvard vào năm 2019 đã chỉ ra, bệnh sởi phá hủy 11-73% kháng thể ở trẻ em, khiến hệ miễn dịch của trẻ suy yếu, dễ gặp biến chứng nặng, thậm chí là tử vong.

Các chuyên gia y tế lưu ý khả năng mắc sởi ở người trưởng thành là có thể và thường không xuất hiện các triệu chứng điển hình. Việc này khiến người bệnh vẫn sinh hoạt và tiếp xúc cộng đồng bình thường, tăng nguy cơ lây lan mầm bệnh.

Đối với trường hợp phụ nữ mang thai nhiễm sởi trong 3 tháng đầu có thể dẫn đến dị tật thai nhi, sảy thai. Nếu tuổi thai lớn có thể gây sinh non hoặc thai lưu. Phụ nữ mang thai không thể tiêm vắc xin phòng sởi trong thai kỳ (do sởi là vắc xin sống giảm độc lực), cần lưu ý lên kế hoạch tiêm phòng vắc xin Sởi - Quai bị - Rubella trước khi mang thai, ít nhất 1 tháng, tốt nhất là trước 3 tháng.

Các chuyên gia khuyến nghị, chủ động tiêm vắc xin ngừa sởi là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Hiện tại có 4 loại vắc xin phòng ngừa sởi, bao gồm: Vắc xin Sởi đơn (vắc xin MVVAC), vắc xin Sởi - Rubella (vắc xin MR), vắc xin Sởi - Quai bị - Rubella (vắc xin Priorix và vắc xin MMR II), có thể tiêm phòng cho trẻ từ 9 tháng tuổi, tùy theo từng loại vắc xin mà số mũi tiêm sẽ là 2 hoặc 3 mũi. Vắc xin 4 trong 1 Sởi - Quai bị - Rubella - Thủy đậu ProQuad (Mỹ) có thể tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi và người lớn.

Một liều vắc xin sởi có hiệu quả ngăn ngừa bệnh sởi là 93% và tiêm đủ 2 liều vắc xin sẽ có hiệu quả phòng ngừa lên đến 97%. Rất ít trường hợp tiêm đủ liều vắc xin sẽ nhiễm bệnh sởi, nếu xảy ra là do miễn dịch của người tiêm không đáp ứng được vắc xin, tuy nhiên triệu chứng bệnh sẽ thuyên giảm đi rất nhiều. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người tiêm đã đáp ứng miễn dịch với sởi sau tiêm vắc xin hoặc đã nhiễm bệnh sẽ mang lại miễn dịch bền vững trọn đời.

Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC là địa điểm tiêm chủng chất lượng, an toàn, uy tín hàng đầu, luôn có đầy đủ vắc xin phòng sởi, giúp bố mẹ có thể an tâm phòng bệnh cho con yêu. Đặc biệt, VNVC cam kết tuân thủ quy trình bảo quản vắc xin nghiêm ngặt trong kho lạnh, dây chuyền lạnh đạt chuẩn GSP quốc tế, đảm bảo cung cấp đầy đủ các loại vắc chất lượng đến cho Quý Khách hàng. Bên cạnh đó, VNVC cam kết thực hiện quy trình tiêm chủng an toàn qua 8 bước, 100% bác sĩ và điều dưỡng viên có chứng chỉ hành nghề với kinh nghiệm dày dặn, đảm bảo giá thành bình ổn suốt quá trình tiêm chủng, với nhiều ưu đãi hấp dẫn.

Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào về vắc xin phòng sởi tại VNVC, quý Khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với VNVC thông qua hotline 028.7102.6595 hoặc inbox qua fanpage facebook VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em Người lớn hoặc đến ngay các trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc để được nhân viên chăm sóc Khách hàng hướng dẫn chi tiết, được bác sĩ thăm khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe và chỉ định tiêm ngừa phù hợp. Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất TẠI ĐÂY.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ