Hướng dẫn tiêm nhắc, tiêm bù, tiêm vét hiệu quả cho học sinh trước khi nhập học

Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa, hàng chục triệu học sinh, sinh viên trên cả nước sẽ đồng loạt quay trở lại trường học. Môi trường lớp học đông đúc, hoạt động tập thể và sự tiếp xúc gần tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh truyền nhiễm như sởi, ho gà, bạch hầu, thủy đậu, cúm, não mô cầu... lây lan nhanh chóng nếu trẻ chưa được bảo vệ đầy đủ bằng vắc xin.

Đây cũng là thời điểm lý tưởng để phụ huynh rà soát toàn bộ lịch sử tiêm chủng của con, kiểm tra những mũi đã tiêm, những mũi còn thiếu hoặc đã đến thời điểm cần tiêm nhắc lại. Việc tiêm nhắc, tiêm bù, tiêm vét đúng thời điểm không chỉ giúp hoàn thiện miễn dịch mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế các đợt bùng phát dịch trong trường học và cộng đồng.

Tuy nhiên, hiện nay không ít phụ huynh vẫn băn khoăn: Tiêm nhắc lại, tiêm bù, tiêm vét khác nhau như thế nào? Trẻ lỡ quên lịch tiêm có cần tiêm lại từ đầu không? Những vắc xin nào cần ưu tiên trước khi trẻ nhập học? Làm thế nào để kiểm tra con đã tiêm đủ hay còn thiếu mũi nào?

Để giúp phụ huynh hiểu đúng và chủ động xây dựng "lá chắn" miễn dịch vững chắc cho con trước thềm năm học mới, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC tổ chức chương trình tư vấn trực tuyến với chủ đề "Tiêm vắc xin nhắc lại, tiêm bù, tiêm vét: Bảo vệ sức khỏe trẻ em trước năm học mới" vào lúc 20h00, thứ Sáu, ngày 7/8/2026 với sự tham gia của các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tiêm chủng dự phòng:

• Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC
• BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên:

• Fanpage & kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC;
• Kênh Tik Tok và Youtube VTV24.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

Môi trường học đường với mật độ trẻ đông, thường xuyên học tập, vui chơi và tiếp xúc gần là điều kiện thuận lợi để các bệnh truyền nhiễm lây lan. Đặc biệt, trẻ mầm non và những năm đầu đời có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do hệ miễn dịch còn đang hoàn thiện, trong khi kỹ năng tự phòng bệnh chưa đầy đủ.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, trẻ mầm non, đặc biệt khoảng 3 - 4 tuổi, thường dễ mắc các bệnh truyền nhiễm hơn người lớn. Ở giai đoạn này, hệ miễn dịch và nhiều cơ quan trong cơ thể vẫn tiếp tục phát triển nên khả năng chống lại virus, vi khuẩn chưa tối ưu. Nguy cơ phơi nhiễm còn đến từ chính những thói quen sinh hoạt hằng ngày của trẻ như thường xuyên đưa tay lên miệng, ngậm tay, dụi mắt, dụi mũi, quên rửa tay hoặc chưa biết che miệng khi ho, hắt hơi. Những hành vi tưởng như vô thức này có thể tạo điều kiện để virus, vi khuẩn xâm nhập và lây lan.

Khi bắt đầu đi học, nguy cơ càng gia tăng. Nếu ở nhà trẻ chủ yếu tiếp xúc với một nhóm nhỏ người thân, thì tại trường, trẻ học tập, vui chơi, ăn uống cùng nhiều bạn bè và giáo viên, đồng thời tham gia các hoạt động ngoại khóa, vui chơi tại nơi công cộng. Chỉ một trường hợp mắc bệnh cũng có thể trở thành nguồn lây cho nhiều trẻ khác, đặc biệt với các bệnh lây qua đường hô hấp và tiêu hóa.

Theo Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, khoảng 80% các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây qua đường hô hấp và có tốc độ lây lan rất nhanh trong môi trường trường học. Điển hình, một người mắc sởi có thể lây cho từ 12 - 18 người khác, trong khi một ca ho gà có thể lây cho khoảng 10 người. Đặc biệt, ho gà không chỉ gây những cơn ho kéo dài làm trẻ suy kiệt mà còn có nguy cơ dẫn đến ngưng thở, biến chứng nặng và tử vong ở trẻ nhỏ.

Đáng lo ngại, một số bệnh truyền nhiễm có thể lây lan ngay cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, thay vì chờ đến khi trẻ mắc bệnh mới xử lý, chủ động xây dựng miễn dịch bằng tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan trong trường học.

Từ tháng 7/2026, Nghị định 165 của Chính phủ chính thức có hiệu lực với các quy định liên quan đến việc rà soát tình trạng tiêm chủng của trẻ trước khi đến trường. Đây là một trong những giải pháp góp phần nâng cao tỷ lệ bao phủ vắc xin và tăng cường bảo vệ sức khỏe học đường. Vì vậy, trước khi trẻ nhập học, phụ huynh nên chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng và hoàn thiện các mũi tiêm cần thiết.

Theo Bác sĩ An Khương, một quan niệm khá phổ biến là trẻ chỉ cần hoàn thành các mũi tiêm ban đầu là có thể được bảo vệ lâu dài. Thực tế, khả năng bảo vệ của một số vắc xin có thể giảm theo thời gian, vì vậy các mũi tiêm nhắc có vai trò quan trọng trong việc củng cố miễn dịch và duy trì hiệu quả bảo vệ. Mỗi loại vắc xin có đặc điểm và lịch tiêm khác nhau, tùy vào công nghệ sản xuất như vắc xin sống giảm độc lực, bất hoạt, tái tổ hợp hay các công nghệ khác. Bên cạnh đó, hệ miễn dịch của trẻ cần được kích thích theo từng mốc phù hợp để hình thành và duy trì trí nhớ miễn dịch.

Ví dụ, vắc xin 6 trong 1 phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và Hib được tiêm từ 2 tháng tuổi, tiếp tục ở các mốc 3 tháng, 4 tháng và nhắc lại khi trẻ 16 - 18 tháng tuổi. Tương tự, vắc xin phế cầu cũng cần được tiêm đúng và đủ theo khuyến cáo để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu trước các bệnh nguy hiểm như viêm phổi hay viêm màng não.

Trước khi trẻ vào lớp 1, phụ huynh nên rà soát các mũi vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt; kiểm tra lịch tiêm vắc xin sởi - quai bị - rubella và viêm não Nhật Bản. Từ khoảng 4 tuổi, trẻ có thể được tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết theo chỉ định và hướng dẫn phù hợp. Từ 9 tuổi, cả bé trai và bé gái có thể tiêm vắc xin HPV để phòng nhiều bệnh ung thư và bệnh lý liên quan đến HPV.

Không chỉ trẻ nhỏ, học sinh THCS và THPT cũng cần được rà soát các mũi tiêm nhắc như bạch hầu, ho gà, uốn ván, cúm hoặc não mô cầu. Đây là giai đoạn trẻ tham gia nhiều hoạt động học tập, ngoại khóa, giao lưu và du lịch, đồng nghĩa với việc có nhiều cơ hội tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh hơn. Để biết trẻ còn thiếu hoặc cần tiêm nhắc mũi nào, phụ huynh có thể kiểm tra sổ tiêm chủng, tra cứu lịch sử tiêm trên ứng dụng VNVC hoặc đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, không phải trẻ nào cũng hoàn thành đầy đủ lịch tiêm đúng thời điểm khuyến cáo. Khi bỏ lỡ một hoặc nhiều mũi, phụ huynh không nên quá lo lắng hoặc chờ đến sát ngày khai giảng mới xử lý. Việc quan trọng là rà soát lịch sử tiêm càng sớm càng tốt để xác định những mũi còn thiếu và kịp thời bổ sung các “khoảng trống miễn dịch”. Tùy vào tuổi, lịch sử tiêm chủng và từng loại vắc xin, bác sĩ có thể tư vấn tiêm bù, tiêm đuổi hoặc tiêm nhắc.

Tiêm bù, tiêm vét được áp dụng khi trẻ bỏ lỡ hoặc trì hoãn một số mũi theo lịch. Với trẻ chưa từng tiêm hoặc lịch tiêm bị gián đoạn trong thời gian dài, bác sĩ có thể xây dựng lịch tiêm đuổi phù hợp để trẻ sớm hoàn thiện miễn dịch, không nhất thiết phải bắt đầu lại toàn bộ lịch tiêm.

Trong khi đó, tiêm nhắc dành cho trẻ đã hoàn thành các mũi cơ bản nhưng cần củng cố miễn dịch do khả năng bảo vệ có thể suy giảm theo thời gian. Với các vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, trẻ có thể được chỉ định mũi nhắc tùy theo độ tuổi và lịch sử tiêm chủng.

Trong khi đó, tiêm nhắc dành cho những trẻ đã hoàn thành các mũi cơ bản nhưng cần củng cố miễn dịch khi khả năng bảo vệ có thể suy giảm theo thời gian. Chẳng hạn, với các vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, trẻ có thể được chỉ định mũi nhắc tùy độ tuổi và lịch sử tiêm chủng.

“Dù là tiêm bù, tiêm đuổi hay tiêm nhắc, mục tiêu cuối cùng đều là giúp trẻ được bảo vệ đầy đủ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đặc biệt khi chuẩn bị bước vào môi trường học đường có nguy cơ phơi nhiễm cao”, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo nhấn mạnh.

Ngay cả khi chỉ còn vài tuần trước ngày khai giảng, phụ huynh vẫn có thể đưa trẻ đi rà soát lịch sử tiêm chủng và xây dựng kế hoạch tiêm phù hợp. Thay vì tự ý bỏ qua những mũi còn thiếu hoặc chờ đến sát ngày nhập học, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ khám sàng lọc, kiểm tra lịch sử tiêm và tư vấn lịch tiêm phù hợp. Chủ động hoàn thiện miễn dịch trước khi trẻ trở lại trường là cách thiết thực để bảo vệ trẻ và góp phần hạn chế nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng học đường.