Mega tư vấn sức khỏe: Bệnh hô hấp trong mùa lạnh RSV, cúm, viêm phổi và vắc xin phòng ngừa

Thời tiết cả nước đang bước vào giai đoạn mưa lạnh kéo dài, độ ẩm cao, đặc biệt khi cơn bão số 13 được dự báo ảnh hưởng trên diện rộng. Đây là điều kiện thuận lợi cho các virus, vi khuẩn đường hô hấp phát triển mạnh, khiến số ca mắc cúm, viêm phổi, viêm phế quản, và nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) tăng nhanh, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Trong đó, RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản nặng ở trẻ dưới 2 tuổi; cúm mùa có thể gây biến chứng hô hấp nguy hiểm ở phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh nền; còn viêm phổi do phế cầu khuẩn là một trong những bệnh lý gây tử vong cao nhất ở nhóm nguy cơ. Thời tiết mưa lạnh, ngập úng, sinh hoạt trong không gian kín, thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến hệ miễn dịch suy yếu, đường hô hấp bị tổn thương, làm tăng khả năng mắc bệnh và lây lan trong cộng đồng.

Trước tình hình đó, Hệ thống tiêm chủng VNVC thực hiện Mega tư vấn sức khỏe với chủ đề “Bệnh hô hấp trong mùa lạnh - RSV, cúm, viêm phổi và vắc xin phòng ngừa” diễn ra từ 19 - 21h30, thứ Sáu, ngày 07/11/2025. Phát sóng trực tiếp trên Kênh TikTok Bác sĩ tiêm chủng VNVC.

Chương trình có sự tham gia của các chuyên gia uy tín trong lĩnh vực Nhi khoa và Y học dự phòng, mang đến thông tin cập nhật về tình hình bệnh hô hấp trong mùa lạnh, hướng dẫn nhận biết sớm triệu chứng, phân biệt các tác nhân gây bệnh, đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của tiêm chủng trong việc phòng ngừa RSV, cúm, phế cầu và các bệnh hô hấp nguy hiểm khác, giúp người dân bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, giảm thiểu biến chứng và gánh nặng bệnh tật trong giai đoạn mưa lạnh cuối năm thông qua 2 chuyên đề chuyên sâu:

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ CÁC CHUYÊN GIA, BÁC SĨ

Giai đoạn giao mùa cuối năm hiện nay, các bệnh đường hô hấp tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là do virus hợp bào hô hấp (RSV) gây ra, tác động chủ yếu đến nhóm trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ với hệ miễn dịch chưa được hoàn thiện trong khi tình hình dịch tễ toàn cầu đang có những chuyển biến phức tạp, biến đổi khí hậu khó lường theo chiều hướng bất lợi cho sức khỏe của người dân.

PGS.TS.BS Vũ Huy Trụ - Trưởng khoa Nhi, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM, cho biết: “Cũng như mọi năm, khi thời tiết chuyển mùa, trẻ em thường dễ mắc các bệnh hô hấp. Tại khoa Nhi, lượng bệnh nhi đến khám tăng đáng kể, chủ yếu do siêu vi hoặc vi trùng, trong đó RSV nổi trội với số ca nhiễm đến thăm khám và điều trị nhiều nhất”.

RSV là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh hô hấp nặng ở trẻ nhỏ, đặc biệt là đường hô hấp dưới như phế quản, phổi. Theo thống kê toàn cầu, mỗi năm có hàng chục triệu trẻ em nhiễm RSV, trong đó khoảng 1 triệu trẻ phải nhập viện và hơn 100.000 trẻ có thể tử vong. “Vấn đề không chỉ là trẻ mắc RSV một lần mà còn có thể tái nhiễm nhiều lần. Kháng thể tự nhiên sau khi nhiễm chỉ tồn tại ngắn, khoảng 2 tháng có thể 20% trẻ bị tái nhiễm, 6 tháng lên tới 60% và 8 tháng lên tới 80%”, Phó Giáo sư Trụ chia sẻ.

Hầu hết trẻ dưới 2 tuổi hầu hết đều từng nhiễm RSV ít nhất một lần. Một số trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi có tới 40% nhiễm RSV đường hô hấp dưới. Về dấu hiệu nhận biết RSV, Phó Giáo sư Trụ lưu ý: “Ban đầu, trẻ có thể biểu hiện như cảm lạnh nhẹ, nhưng RSV có thể tiến triển nhanh gây khó thở, tím tái, thậm chí phải nhập viện hoặc thở máy”.

Đáng lưu ý là cho đến nay, vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu RSV và các bệnh do RSV gây ra. Chính vì thế, chủ động phòng ngừa lây nhiễm RSV từ sớm là phương pháp hiệu quả, an toàn và tiết kiếm nhất. Bên cạnh các phương pháp phòng bệnh thường quy như vệ sinh cá nhân và môi trường sống, hạn chế tiếp xúc nơi công cộng, tránh chạm tay lên mặt, che miệng khi ho/hắt hơi, Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy - Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC còn cho biết thêm tin vui về việc Việt Nam đã chính thức có vắc xin phòng RSV thế hệ mới, được Hệ thống Tiêm chủng VNVC đưa về ra mắt và triển khai tiêm cho phụ nữ mang thai và người cao tuổi.

Đối với phụ nữ mang thai, mục tiêu tiêm vắc xin RSV nhằm giúp mẹ tạo kháng thể và truyền cho bé trong những tháng đầu đời, đây là giai đoạn bé chưa tiêm chủng được và rất dễ mắc RSV nặng. Chính vì thế, Thạc sĩ Diệu Thúy khuyến nghị sản phụ tiêm trong khoảng 24 - 36 tuần thai (ít nhất trước sinh 2 tuần) để lượng kháng thể truyền thụ động cho thai nhi qua nhau thai đạt mức tối ưu, bảo vệ trẻ tốt nhất ngay sau khi chào đời. Nghiên cứu cho thấy tiêm vắc xin RSV cho bà bầu giúp giảm nguy cơ nhập viện do RSV ở trẻ sơ sinh khoảng 82% trong 3 tháng đầu.

Phụ nữ mang thai đã tiêm uốn ván từ tam cá nguyệt thứ 2, có thể tiếp tục tiêm vắc xin cúm và vắc xin RSV để hoàn thiện bộ vắc xin khuyến cáo tiêm trong thai kỳ giúp bảo vệ mẹ và truyền kháng thể thụ động giúp bảo vệ cả con.

Đối với người cao tuổi, theo hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, vắc xin RSV được khuyến cáo tiêm cho tất cả người từ 60 tuổi trở lên. Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy hiệu lực phòng bệnh đường hô hấp dưới do RSV ở người lớn tuổi là 90%, không chỉ bảo vệ bản thân mà còn giúp giảm gánh nặng nhập viện và biến chứng cho cộng đồng.

Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, là những đối tượng có nguy cơ lây nhiễm và mắc bệnh nặng do RSV cao nhất, Phó Giáo sư Trụ cho biết: “Hiện nay, Hệ thống các Trung tâm Khám - Chữa Bệnh và Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tại TP.HCM và Hà Nội cùng với Phòng khám Nutrihome - Đơn vụ cùng Hệ sinh thái y tế của Tâm Anh và VNVC đã đồng loạt triển khai tiêm kháng thể đơn dòng RSV thế hệ mới Beyfortus (Nirsevimab) cho trẻ sơ sinh từ 1 ngày tuổi và trẻ nhỏ đến 2 tuổi.

Kháng thể đơn dòng RSV thế hệ mới do Tập đoàn Sanofi (Pháp) sản xuất tại Mỹ bằng công nghệ protein tiền hợp nhất được tạo ra từ cơ thể người trong phòng thí nghiệm, giúp trẻ có miễn dịch ngay lập tức mà không cần phụ thuộc vào hệ miễn dịch tự nhiên, mang lại hiệu quả bảo vệ trẻ tức thời, kéo dài trong suốt một mùa dịch RSV đến 6 tháng chỉ sau một liều tiêm duy nhất, theo dữ liệu cập nhật từ các nghiên cứu tại Đài Loan, Singapore và Việt Nam. Với trẻ sinh non, có bệnh lý nền, tim bẩm sinh hoặc phổi bệnh lý làm tăng nguy cơ RSV nặng, thì cần xem xét tiêm bổ sung thêm theo chỉ định của bác sĩ trong giai đoạn từ 1 - 2 tuổi. Đây là một giải pháp quan trọng trong mùa RSV đầu tiên của trẻ”.

Trẻ sơ sinh có thể tiêm viêm gan B, lao sơ sinh và kháng thể đơn dòng RSV cùng lúc hoặc tiêm kháng thể đơn dòng RSV cùng các vắc xin kháng trong độ tuổi theo chỉ định cụ thể của bác sĩ theo từng trường hợp cụ thể, miễn là tuân thủ đúng vị trí tiêm và khoảng cách giữa các mũi tiêm để đảm bảo an toàn.

Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy - Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, phân tích rõ: “Vắc xin RSV và kháng thể đơn dòng RSV đều là sinh phẩm y tế thế hệ mới nhưng cơ chế hoạt động khác nhau. Vắc xin kích thích cơ thể tự tạo kháng thể, trong khi kháng thể đơn dòng đưa trực tiếp protein kháng RSV vào cơ thể trẻ, cho hiệu quả tức thì ngay sau tiêm. Đặc biệt, kháng thể đơn dòng tương thích cao với cơ thể, giảm nguy cơ phản ứng sau tiêm và nhắm chính xác vào protein F của virus, ngăn RSV xâm nhập vào tế bào của trẻ”.

Nếu trẻ đã từng nhiễm RSV chủng A hoặc B hoặc cả 2 chủng, vẫn khuyến cáo phụ huynh cho trẻ đi tiêm vì trẻ vẫn có nguy cơ tái nhiễm trong tương lai.

Về thời tiêm kháng thể đơn dòng RSV, Thạc sĩ Diệu Thúy cho biết tại Việt Nam, với điều kiện khí hậu nhiệt đới, virus hợp bào hô hấp RSV có thể hoạt động quanh năm, thường đạt đỉnh vào mùa chuyển lạnh từ tháng 10 - 11 tại miền Nam và miền Trung, từ tháng 8 đến tháng 4 năm sau ở miền Bắc. Chính vì thế, cần tiêm càng sớm càng tốt trong độ tuổi khuyến cáo hoặc ngay khi kháng thể có sẵn để kịp thời bảo vệ trẻ trước bối cảnh RSV lưu hành quanh năm như hiện nay.

So sánh chi phí phòng ngừa và điều trị, PGS Trụ cho biết ở trẻ dưới 1 tuổi, cứ 100.000 trẻ có khoảng 800 trường hợp phải nhập viện do RSV, chi phí khoảng 3.600 EURO (ước tính khoảng 90 triệu đồng). Tiêm kháng thể đơn dòng từ đầu giúp tiết kiệm chi phí và giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Với trẻ trên 2 tuổi hoặc không thuộc nhóm nguy cơ cao, các biện pháp phòng bệnh như vệ sinh tay, đeo khẩu trang, tăng cường dinh dưỡng và hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh hô hấp.

Nhằm mang đến cơ hội tiếp cận sớm giải pháp bảo vệ tiên tiến trước virus hợp bào hô hấp (RSV), anh Thái Chấn Hào, Chăm sóc Khách hàng, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết VNVC đang phối hợp cùng Hệ thống BVĐK Tâm Anh và Phòng khám Nutrihome triển khai đa dạng các chương trình ưu đãi đặc biệt dành cho khách hàng trên toàn quốc như:

Chương trình này thể hiện nỗ lực của VNVC, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Nutrihome trong việc tăng khả năng tiếp cận các giải pháp phòng bệnh tiên tiến, hỗ trợ trẻ nhỏ và gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe trong mùa RSV.

Tổng kết chương trình, Phó Giáo sư Trụ nhấn mạnh, virus hợp bào hô hấp RSV là mối nguy lớn với sức khỏe của trẻ em và người lớn, đặc biệt đối với nhóm trẻ dưới 1 tuổi và nhóm nguy cơ cao. Tiêm phòng cho mẹ trong thai kỳ hoặc kháng thể đơn dòng cho trẻ là các biện pháp chủ lực, kết hợp chăm sóc hỗ trợ tại nhà và biện pháp vệ sinh để giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng nghiêm trọng. Hệ thống BVĐK Tâm Anh, Phòng khám Nutrihome và Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã triển khai tiêm kháng thể đơn dòng RSV an toàn, hiệu quả, sẵn sàng bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ.