Phòng ngừa Cúm, Viêm Phổi, RSV & Các bệnh hô hấp nguy hiểm cuối năm

Thời tiết bước vào giai đoạn lạnh sâu, trong khi chất lượng không khí liên tục ở mức kém, đang tạo “điều kiện kép” khiến các bệnh hô hấp như cúm mùa, viêm phổi, RSV tăng mạnh, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ và người lớn tuổi có sức đề kháng yếu.

Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, 70 - 80% bệnh nhân khoa Lão nhập viện vì bệnh lý hô hấp, trong đó viêm phổi chiếm tỷ lệ cao. Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu cũng ghi nhận hơn 660 ca bệnh hô hấp chỉ trong ba tháng, chiếm gần 60% trẻ đang điều trị. Trên phạm vi cả nước, Bộ Y tế thống kê hơn hơn 132.000 ca cúm mùa từ đầu năm 2025, ghi nhận 3 ca tử vong. Trong khi đó, RSV tiếp tục là gánh nặng với hơn 70% trẻ sơ sinh nhiễm RSV trong năm đầu đời và có thể tái nhiễm nhiều lần; cứ 28 trẻ dưới 6 tháng tử vong thì 1 trường hợp liên quan RSV, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Chuyên gia cảnh báo cúm, phế cầu và RSV đều có thể diễn tiến nặng, gây biến chứng nguy hiểm nhưng đã có vắc xin giúp phòng ngừa hiệu quả, trẻ em, người lớn tuổi và người có bệnh nền nên tiêm phòng đầy đủ, càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ mắc bệnh và tình trạng đồng nhiễm trong mùa lạnh.

Nhằm cung cấp cho người dân những thông tin hữu ích, cần thiết về bệnh cúm, viêm phổi, RSV cũng như cách phòng ngừa bệnh hiệu quả, Hệ thống Tiêm chủng VNVC tổ chức chương trình tư vấn sức khỏe trực tuyến với chủ đề: “Cúm, Viêm Phổi, RSV & Các bệnh hô hấp nguy hiểm cuối năm - Phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin”. Chương trình sẽ diễn ra vào lúc 20h00 thứ Năm, ngày 11/12/2025, với sự tham gia của các bác sĩ, chuyên gia uy tín trong lĩnh vực nhi khoa và y tế dự phòng gồm:

• Bác sĩ Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC;
• Bác sĩ Nội Trú Lã Quý Hương, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội.

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên các nền tảng sau:

• Fanpage Báo VnExpress;
• Fanpage Báo Thanh Niên;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi;
• Fanpage VNVC – Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome – Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC – Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ CÁC CHUYÊN GIA, BÁC SĨ

1. Cúm, RSV, viêm phổi và bệnh lý đường hô hấp bùng phát mạnh vào cuối năm

BSNT Lã Quý Hương, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, thời điểm cuối năm là giai đoạn các bệnh lý đường hô hấp như cúm mùa, RSV và viêm phổi gia tăng mạnh, đặc biệt tại khu vực miền Bắc khi thời tiết chuyển lạnh, độ ẩm thay đổi thất thường. Sự bùng phát này đến từ cả yếu tố môi trường lẫn đặc điểm miễn dịch của cơ thể.

Về yếu tố khách quan, thời tiết lạnh tạo điều kiện để virus và vi khuẩn tồn tại lâu hơn trong không khí. Cuối năm cũng là thời điểm diễn ra nhiều hoạt động gặp gỡ, tụ tập đông người, làm gia tăng nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp. Bên cạnh đó, chất lượng không khí tại nhiều đô thị lớn đang suy giảm, nồng độ bụi mịn tăng cao khiến niêm mạc đường hô hấp dễ bị tổn thương và giảm khả năng bảo vệ trước các tác nhân gây bệnh.

Theo BSNT Lã Quý Hương, hệ hô hấp có thể ví như “cửa sổ” của cơ thể. Khi hít thở, bụi mịn và các chất ô nhiễm đi sâu vào đường thở, gây tổn thương niêm mạc từ đường hô hấp trên đến phổi. Tình trạng viêm mạn tính do bụi mịn không chỉ làm tăng nguy cơ mắc cúm, RSV mà còn có thể dẫn đến viêm phổi, thậm chí suy hô hấp, đặc biệt ở những người có sức đề kháng yếu.

Về yếu tố chủ quan, thời tiết lạnh khiến hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả hơn, tạo điều kiện cho virus cúm, RSV dễ xâm nhập và gây bệnh. Những đối tượng có nguy cơ cao bao gồm trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, người cao tuổi trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh nền như tim mạch, bệnh phổi mạn tính, đái tháo đường, suy gan, suy thận, người suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Trên lâm sàng, các triệu chứng của cảm lạnh thông thường, cúm và RSV khá tương đồng như hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ho, sốt, khiến việc phân biệt trở nên khó khăn. Cảm lạnh thường nhẹ, sốt nhẹ, trong khi cúm có biểu hiện rầm rộ hơn với sốt cao, đau nhức nhiều, ho khan và RSV thường gây ho nhiều, kéo dài. Đáng lưu ý, ở nhóm nguy cơ cao, cả ba bệnh này đều có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp, sốt cao kéo dài.

Do đó, người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm khi có các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục, khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi đầu chi, giảm oxy máu, rối loạn ý thức ở người cao tuổi hoặc ho đờm vàng, xanh, đờm máu, đây là dấu hiệu của bội nhiễm vi khuẩn. Ngay cả khi triệu chứng ban đầu chưa nặng, những người có bệnh nền cũng nên thăm khám sớm để tránh bỏ sót diễn tiến âm thầm của bệnh.

Bác sĩ Quý Hương cũng lưu ý, thói quen xông hơi, cạo gió khi bị cúm hoặc viêm đường hô hấp khá phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Các phương pháp này không có tác dụng loại bỏ virus hay vi khuẩn. Ngược lại, hơi nước nóng có thể làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, khiến tình trạng viêm nặng hơn và tăng nguy cơ bội nhiễm. Việc ra nhiều mồ hôi khi xông hơi còn làm cơ thể mất nước, đặc biệt nguy hiểm với người đang sốt. Cạo gió cũng có thể gây tổn thương da, xuất huyết hoặc nhiễm trùng, gây hại nhiều hơn lợi.

Theo BSNT Lã Quý Hương, phòng bệnh vẫn là giải pháp quan trọng nhất trong giai đoạn cuối năm. Người dân cần tiêm đầy đủ vắc xin phòng cúm và các bệnh hô hấp theo khuyến cáo, giữ ấm cơ thể, hạn chế ra ngoài khi trời lạnh hoặc ô nhiễm không khí cao, tránh tụ tập đông người, duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, uống đủ nước và vận động phù hợp. Khi có triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, cần thăm khám sớm để phát hiện và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

2. Chủ động tiêm vắc xin cúm, viêm phổi, RSV và các vắc xin đường hô hấp giúp bảo vệ cả gia đình

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, hiện nay Việt Nam đã có đầy đủ vắc xin phòng các bệnh hô hấp nguy hiểm như cúm, viêm phổi do phế cầu, RSV cho cả trẻ em và người lớn. Tại VNVC, các loại vắc xin đều được nhập khẩu chính hãng, trực tiếp từ các hãng dược phẩm hàng đầu thế giới, bảo đảm chất lượng và nguồn cung ổn định.

• Vắc xin cúm hiện có 2 loại xuất xứ từ Pháp và Hà Lan, giúp phòng 4 chủng virus gồm 2 chủng cúm A (H1N1, H3N2) và 2 chủng cúm B (Yamagata, Victoria). Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên. Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm cúm cần tiêm 2 mũi cách nhau 1 tháng trong năm đầu, sau đó nhắc lại hằng năm. Trẻ từ 9 tuổi và người lớn chỉ cần tiêm 1 mũi mỗi năm do virus cúm liên tục biến đổi.
• Vắc xin phế cầu giúp phòng các bệnh nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết. Hiện VNVC có đầy đủ các loại phế cầu 10, 13, 15, 20 và 23 chủng. Vắc xin phế cầu cộng hợp (10, 13, 15, 20) có thể tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến người lớn, với phác đồ linh hoạt theo độ tuổi. Riêng phế cầu polysaccharide 23 chủng được chỉ định cho trẻ từ 2 tuổi và người lớn. Những người đã tiêm phế cầu 10, 13 hoặc 15 vẫn có thể tiêm thêm phế cầu 20 để mở rộng bảo vệ.
• Vắc xin RSV hiện được triển khai tại VNVC là vắc xin Abrysvo và vắc xin Arexvy. Vắc xin Abrysvo được chỉ định tiêm một liều duy nhất cho phụ nữ mang thai từ 24 - 36 tuần nhằm bảo vệ trẻ sơ sinh và cho người từ 60 tuổi trở lên. Trong khi đó, vắc xin Arexvy được chỉ định cho người từ 60 tuổi trở nên, giúp phòng bệnh do RSV gây ra với lịch tiêm 1 mũi. Với trẻ sơ sinh và trẻ dưới 24 tháng, kháng thể đơn dòng RSV (Beyfortus) được sử dụng với liều dùng tùy theo cân nặng của trẻ.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, cúm và RSV là các bệnh lưu hành quanh năm tại Việt Nam do đặc thù khí hậu nhiệt đới, không chỉ tập trung vào một mùa nhất định. Vì vậy, “vắc xin tốt nhất là vắc xin được tiêm sớm nhất”, không cần chờ đúng mùa dịch mới tiêm. Khi đến lịch hoặc đủ độ tuổi, người dân nên chủ động tiêm phòng để tránh khoảng trống miễn dịch.

Bên cạnh cúm, phế cầu và RSV, các gia đình, đặc biệt trong giai đoạn cuối năm, mùa đông xuân và dịp Tết nên cân nhắc tiêm thêm các vắc xin phòng bệnh hô hấp khác như ho gà, bạch hầu - uốn ván, não mô cầu, sởi, thủy đậu và zona thần kinh (đối với người cao tuổi). Các vắc xin này đều giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và biến chứng khi thời tiết lạnh, ô nhiễm không khí và tình trạng tụ tập đông người gia tăng.

Hiện nay, Hệ thống Tiêm chủng VNVC có hơn 250 trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc, sở hữu hệ thống kho lạnh và dây chuyền bảo quản đạt chuẩn GSP tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo vắc xin luôn được lưu trữ và vận chuyển ở nhiệt độ 2- 8 độ C. Nhờ chủ động nguồn cung lớn và hệ thống điều phối linh hoạt, VNVC cam kết không để thiếu vắc xin, kể cả trong cao điểm dịch, đồng thời duy trì bình ổn giá.

Ngoài tiêm lẻ, VNVC còn triển khai nhiều gói vắc xin trọn gói phù hợp cho từng độ tuổi như: gói vắc xin cho trẻ trẻ em, phụ nữ chuẩn bị mang thai, người trưởng thành và người cao tuổi. Việc tiêm theo gói giúp khách hàng được ưu tiên khám - tiêm, chủ động lịch tiêm, ổn định chi phí và bảo vệ sức khỏe toàn diện, đặc biệt trong mùa bệnh hô hấp gia tăng.