Tay chân miệng nguy hiểm ở trẻ nhỏ và giải pháp dự phòng được mong đợi

Tay chân miệng là một trong những bệnh truyền nhiễm đáng lo ngại ở trẻ nhỏ tại Việt Nam, với hàng chục đến hàng trăm nghìn ca mắc mỗi năm, những năm dịch cao điểm 2011 - 2012, cả nước ghi nhận hơn 200.000 ca mắc và trên 200 trường hợp tử vong. Hơn 90% ca bệnh tập trung ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi, đây là nhóm có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thường xuyên tiếp xúc, vui chơi trong môi trường tập thể như nhà trẻ, trường mầm non. Đáng lưu ý, EV71 là một trong những tác nhân có liên quan nhiều hơn đến các ca bệnh nặng, có thể gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp và tử vong. Một số trường hợp sau giai đoạn cấp tính còn có thể đối mặt với di chứng thần kinh, vận động, hô hấp và rối loạn nuốt kéo dài, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Trong khi đó, virus gây bệnh có khả năng lây lan dễ dàng qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ nốt phỏng và phân của người bệnh; trẻ có thể nhiễm virus khi tiếp xúc gần hoặc chạm vào đồ chơi, vật dụng, bề mặt nhiễm virus rồi đưa tay lên miệng. Môi trường nhà trẻ, trường mầm non với mật độ tiếp xúc cao vì thế trở thành điều kiện thuận lợi để bệnh lây lan nhanh. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, chăm sóc đúng cách và chủ động các biện pháp dự phòng có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ trẻ.

Sự xuất hiện của vắc xin phòng bệnh tay chân miệng do EV71 có dữ liệu nghiên cứu tốt về tính an toàn và hiệu quả khi sử dụng trên nhóm trẻ em Việt Nam có tên Envacgen (Thụy Sĩ) đang mở ra thêm một giải pháp dự phòng được nhiều phụ huynh quan tâm. Vắc xin hiện nay đã được Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) cấp phép lưu hành, chuẩn bị được đơn vị phân phối Substipharm Biologics phối hợp cùng VNVC đưa vào triển khai tại gần 300 trung tâm trên toàn quốc cho trẻ em từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi.

Nhằm cung cấp những thông tin khoa học, cập nhật và thiết thực nhất cho phụ huynh về gánh nặng bệnh tay chân miệng; lý giải vì sao trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi cần được lưu ý; EV71 liên quan thế nào đến bệnh nặng và biến chứng; vắc xin phòng tay chân miệng có thể giúp bảo vệ trẻ ra sao, trẻ nào có thể tiêm và cần lưu ý gì khi tiêm? 20h00 thứ Sáu, ngày 18/09/2026, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC tổ chức chương trình tư vấn trực tuyến với chủ đề “Tay chân miệng: Bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trẻ nhỏ và giải pháp dự phòng được mong đợi”.

Chương trình quy tụ các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực truyền nhiễm và tiêm chủng dự phòng:

• TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó khoa Nhiễm - Thần Kinh, Bệnh viện Nhi đồng I TP.HCM
• BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC
• Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên:

• Fanpage & kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó khoa Nhiễm - Thần Kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM, cho biết tay chân miệng không chỉ do một loại virus gây ra mà có khoảng 20 chủng virus có khả năng gây bệnh, phổ biến như EV71, Coxsackievirus A16, A6, A10... Trong đó, EV71 được đặc biệt lưu ý vì có liên quan nhiều hơn đến các trường hợp bệnh nặng và biến chứng thần kinh.

Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng chỉ sốt nhẹ, xuất hiện bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông, khuỷu tay và có thể kèm loét miệng. Bệnh thường tự ổn định sau khoảng 7 - 10 ngày. Tuy nhiên, một tỷ lệ trẻ có thể chuyển nặng, chủ yếu với các biến chứng liên quan đến hệ thần kinh, vì vậy việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo và theo dõi sát là rất quan trọng.

Tay chân miệng lây chủ yếu qua đường phân - miệng, nhưng virus còn hiện diện trong nước bọt và dịch tiết hầu họng. Trẻ có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với đồ chơi, mặt bàn, tay nắm cửa hoặc các bề mặt có dính dịch tiết của trẻ bệnh, sau đó đưa tay lên miệng. Đây cũng là lý do bệnh chủ yếu gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, trong đó nhóm dưới 3 tuổi có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn, dễ lan rộng tại nhà trẻ, trường mầm non, nơi trẻ thường xuyên chơi, ăn uống và sinh hoạt cùng nhau.

Đáng lưu ý, tay chân miệng có thể diễn tiến rất nhanh, đôi khi chỉ trong vài giờ. Trẻ đang sốt, giật mình nhẹ vào buổi sáng nhưng đến chiều có thể xuất hiện rối loạn nhịp thở, phù phổi cấp hoặc trụy tim mạch.

Theo TS.BS Nguyễn An Nghĩa, những dấu hiệu như sốt kéo dài trên 48 giờ, sốt cao từ 39 độ C hoặc trẻ có biểu hiện giật mình dù chỉ một lần đều là những dấu hiệu cảnh báo cần được theo dõi sát. Khi trẻ được chỉ định nhập viện, điều đó thường đồng nghĩa bệnh đã xuất hiện dấu hiệu cảnh báo hoặc biến chứng thần kinh.

BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết trẻ có thể mắc tay chân miệng nhiều lần, thậm chí có trường hợp mắc bệnh tới 6 lần. Nguyên nhân là bệnh không chỉ do một loại virus gây ra mà liên quan đến nhiều chủng thuộc nhóm Enterovirus, phổ biến như Coxsackie A6, A10, A16 và EV71.

Sau khi mắc bệnh, trẻ có thể hình thành miễn dịch với chủng virus đã gây bệnh, nhưng khả năng bảo vệ chéo giữa các chủng không đầy đủ. Vì vậy, trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể nhiễm một chủng virus khác và mắc bệnh trở lại. Chẳng hạn, sau khi mắc do Coxsackie A6, trẻ vẫn có thể nhiễm Coxsackie A16 hoặc EV71.

Trong số các tác nhân gây bệnh, EV71 là chủng cần đặc biệt lưu ý do có xu hướng gây biến chứng thần kinh cao hơn một số chủng khác. Tuy nhiên, không phải trẻ nào nhiễm EV71 cũng diễn tiến nặng. Coxsackie A6, A16 thường gây biểu hiện rõ ở da, niêm mạc như phát ban, tổn thương lòng bàn tay, bàn chân và loét miệng; trong khi đó, trẻ nhiễm EV71 đôi khi không có nhiều tổn thương ngoài da nhưng lại có nguy cơ xuất hiện biến chứng thần kinh.

Đặc biệt, EV71 có thể ảnh hưởng đến thân não, vùng dưới đồi, tủy sống và tiểu não. Khi hệ thần kinh bị tác động, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện bất thường như giật mình, run chi, yếu chi, thay đổi ý thức hoặc các dấu hiệu thần kinh khác. Vì vậy, trẻ mắc tay chân miệng cần được theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt trong giai đoạn cấp tính, ngay cả khi tổn thương da và niêm mạc không quá rõ rệt.

BS.CKI Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết mức độ nguy hiểm của tay chân miệng có liên quan đáng chú ý đến EV71. Trong các trường hợp nhẹ, tỷ lệ bệnh do EV71 thấp hơn, nhưng ở nhóm bệnh nặng có biến chứng thần kinh, tỷ lệ liên quan đến EV71 có thể rất cao. Đáng lưu ý, một trẻ có thể trải qua những lần mắc bệnh với mức độ khác nhau, lần trước nhẹ nhưng lần sau có thể diễn tiến nặng.

Tay chân miệng dễ lây ở trẻ nhỏ do trẻ thường xuyên tiếp xúc với đồ chơi, bàn ghế, bề mặt và dịch tiết của nhau. Nguồn lây cũng không chỉ ở nhà trẻ, trường mầm non mà có thể xuất phát từ chính những người thân hoặc anh chị em trong gia đình. Vì vậy, bên cạnh vệ sinh tay, làm sạch đồ chơi và khử khuẩn các bề mặt thường xuyên tiếp xúc, việc chủ động phòng bệnh bằng vaccine là một giải pháp quan trọng.

Ngày 17/3/2026, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) cấp phép lưu hành vắc xin Envacgen phòng bệnh do EV71 tại Việt Nam. Đây là vắc xin đầu tiên phòng bệnh tay chân miệng được cấp phép tại Việt Nam, được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi nhằm phòng ngừa bệnh và các biến chứng nặng do EV71.

Vắc xin phòng bệnh tay chân miệng Envacgen do Substipharm Biologics (Thụy Sĩ) phân phối, với lịch tiêm 2 mũi cơ bản và mũi nhắc tùy vào độ tuổi bắt đầu tiêm. Vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động trước EV71, chủng virus có liên quan đáng kể đến các trường hợp tay chân miệng nặng. Tuy nhiên, vắc xin EV71 không phòng được tất cả các chủng virus gây tay chân miệng, do đó trẻ vẫn cần được thực hiện các biện pháp vệ sinh, khử khuẩn và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây.