Nguy cơ nhiều bệnh bùng phát khi du xuân, cần chủ động phòng bệnh ngay từ trước Tết

Thời điểm cận Tết Nguyên đán hằng năm luôn đi kèm với sự gia tăng rõ rệt các bệnh truyền nhiễm. Thời tiết lạnh, nồm ẩm đặc trưng của mùa Đông - Xuân tại Việt Nam tạo điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn và nấm mốc sinh sôi, phát triển mạnh. Khi kết hợp với các hoạt động du xuân, sum họp gia đình, lễ hội đông người và di chuyển liên tỉnh, nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong cộng đồng tăng cao, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Các trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC), bệnh viện tuyến trung ương và hệ thống y tế dự phòng đều cảnh báo đây là giai đoạn “nhạy cảm” về dịch tễ, đòi hỏi mỗi người dân cần chủ động nâng cao miễn dịch, tuân thủ các biện pháp phòng bệnh và tiêm chủng đầy đủ để bảo vệ sức khỏe cá nhân cũng như cộng đồng.

Những chuyến du lịch, hành hương xa vào dịp Tết Nguyên đán là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm và lây lan mầm bệnh trong cộng đồng. Các nghiên cứu triển vọng ước tính rằng có tới 64% du khách ngắn hạn mắc bệnh liên quan đến việc đi du lịch đến các quốc gia nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Nhiều bệnh có thể lây lan ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng, khiến việc phát hiện và kiểm soát gặp nhiều khó khăn. Khi quay trở về sau chuyến đi, có thể vô tình mang mầm bệnh về gia đình, trường học hoặc nơi làm việc, làm gia tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Không chỉ chịu tác động từ việc di chuyển và tiếp xúc đông người, cơ thể mỗi người trong giai đoạn cận Tết còn phải đối mặt với nhiều yếu tố bất lợi từ môi trường và sinh lý. BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết giai đoạn giao mùa là thời điểm cơ thể phải thích nghi với sự thay đổi rõ rệt về nhiệt độ, đặc biệt là chênh lệch giữa ngày và đêm. Nhiệt độ lạnh và khô làm niêm mạc đường hô hấp dễ bị tổn thương, tạo “cửa ngõ” cho virus, vi khuẩn xâm nhập. Cùng lúc đó, mật độ mầm bệnh trong môi trường tăng cao hơn so với các thời điểm khác trong năm, khiến nguy cơ mắc bệnh gia tăng.

Không chỉ vậy, những thay đổi trong sinh hoạt cận Tết như thức khuya, ăn uống không điều độ khiến hệ miễn dịch không được phục hồi đầy đủ. Trong khi đó, hệ miễn dịch đóng vai trò then chốt trong việc chống lại các tác nhân gây bệnh. Khi “lá chắn” này suy yếu, nguy cơ nhiễm bệnh và bệnh diễn tiến nặng sẽ cao hơn.

Thực tế nhiều năm cho thấy, sau Tết thường ghi nhận sự gia tăng các bệnh lây qua đường hô hấp như cúm mùa, Covid-19, sởi, ho gà, thủy đậu; các bệnh tiêu hóa như tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác như sốt xuất huyết, tay chân miệng... Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, các cuộc tụ tập đông người là yếu tố quan trọng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, kể cả những bệnh có vắc xin phòng ngừa.

Thực tế tại Việt Nam, vào năm 2025, sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, nhiều địa phương ghi nhận số ca mắc cúm tăng đột biến so với thời gian trước. Chỉ trong tháng 2/2025, một ổ dịch cúm A tại trường dân tộc nội trú ở Bắc Kạn đã làm 43 học sinh mắc bệnh; trên cả nước ghi nhận 912 ca cúm tính đến ngày 7/2. Nhiều bệnh viện tuyến Trung ương cho biết số ca nhập viện tăng rõ rệt, không ít trường hợp diễn tiến nặng với sốt cao kéo dài, viêm phổi và suy hô hấp. Đồng thời, số ca sởi cũng tăng mạnh, chủ yếu tập trung ở trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi vắc xin, thậm chí TP.HCM đã chính thức công bố dịch sởi, Thủ tướng Chính phủ ra công điện khẩn tăng cường chiến dịch tiêm vắc xin sởi cho địa phương.

Bác sĩ Tiến Đạo cho biết các bệnh lây qua đường hô hấp là nhóm bệnh có nguy cơ bùng phát mạnh nhất trong dịp du xuân. Đường hô hấp có bề mặt niêm mạc rất lớn, là nơi virus dễ bám và xâm nhập. Đặc biệt, thời gian tiếp xúc càng lâu và khoảng cách càng gần thì nguy cơ phơi nhiễm càng cao. Các nghiên cứu cho thấy, tiếp xúc 6 giây ở khoảng cách 1 mét tương đương với tiếp xúc 1 phút ở khoảng cách 2 mét.

Mức độ lây lan của các bệnh này rất đáng lo ngại. Một người mắc sởi có thể lây cho 12 - 18 người; thủy đậu lây cho 10 - 12 người; COVID-19 có khả năng lây cho 9 -12 người. Thậm chí, chỉ cần đứng gần nhau trong không gian kín, thông khí kém đã có thể lây nhiễm mà không cần tiếp xúc trực tiếp.

Bên cạnh các bệnh hô hấp, bệnh dại là mối nguy thường bị bỏ quên trong mùa du xuân. Dịp Tết, người dân về quê, đi lễ chùa, thăm họ hàng, trẻ em và người lớn tiếp xúc nhiều hơn với chó, mèo nuôi trong gia đình hoặc chó thả rông tại khu dân cư, điểm du lịch tâm linh.

Theo ghi nhận và thống kê tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC, trong giai đoạn sau Tết năm 2024, số người đi tiêm phòng dại tăng khoảng 300% so với trước Tết, phản ánh thực tế số ca bị chó, mèo cắn tăng mạnh trong dịp lễ. Đáng lo ngại là nhiều người vẫn chủ quan khi bị chó nhà, chó quen cắn, không xử trí đúng cách hoặc chậm đi tiêm phòng. Vào năm 2025, chỉ trong 3 ngày giáp Tết nguyên đán, VNVC ghi nhận gần 4.500 lượt tiêm vắc xin dại, hơn 50% là tiêm dự phòng, tăng 30% so với 2024, trong mùng 4 và 5 Tết khi các trung tâm tiêm chủng VNVC hoạt động trở lại, đã có gần 4.000 lượt người đến tiêm vắc xin dại.

Bệnh dại khi đã phát bệnh gần như 100% tử vong, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu được tiêm vắc xin kịp thời. Khi bị chó, mèo cắn hoặc cào, dù đang trong ngày lễ, cần rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy, dùng xà phòng hoặc cồn 70 độ để sát khuẩn; không đắp lá, không dùng mẹo dân gian. Đặc biệt, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn tiêm phòng, tuyệt đối không chủ quan chờ “qua Tết”.

Với vết thương sâu, nhiều vết hoặc cần khâu, người bệnh phải đến bệnh viện để xử trí đúng cách, vì khâu kín không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh dại và uốn ván. Bác sĩ Tiến Đạo khuyến cáo: “Trong dịp Tết, người nuôi chó mèo cần chú ý quản lý vật nuôi, tiêm phòng đầy đủ, không thả rông. Người bị cắn, cào cần xử lý vết thương ngay và tiêm phòng dại càng sớm càng tốt, không trì hoãn vì bất kỳ lý do gì, kể cả Tết”.

Để du xuân an toàn, người dân cần chủ động phòng bệnh ngay từ trước Tết, đặc biệt với các bệnh lây qua đường hô hấp và bệnh nguy hiểm có vắc xin phòng ngừa. Theo Bác sĩ Tiến Đạo, các vắc xin quan trọng người dân nên tìm hiểu và chủ động tiêm ngừa trong dịp này gồm: vắc xin cúm, phế cầu, sởi - quai bị - rubella, thủy đậu, bạch hầu - ho gà - uốn ván, não mô cầu, viêm gan A, sốt xuất huyết, dại… Các gia đình đến Trung tâm VNVC gần nhất để được tư vấn và khám sàng lọc miễn phí, tùy theo độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và kế hoạch di chuyển dịp Tết, bác sĩ sẽ tư vấn lịch tiêm phù hợp.

Một số vắc xin và sinh phẩm phòng bệnh được bác sĩ khuyến cáo tiêm ngừa đầy đủ

Tên sinh phẩm	Phòng bệnh	Nhóm tuổi	Đăng ký ngay
Abrysvo (Bỉ)	Viêm phổi, viêm tiểu phế quản... do virus hợp bào hô hấp RSV	Người lớn từ 60 tuổi trở lên và phụ nữ mang thai từ 24 - 36 tuần thai	Click đăng ký!
Arexvy (Bỉ)		Người lớn từ 60 tuổi trở lên, có bệnh nền, suy giảm miễn dịch	Click đăng ký!
Kháng thể đơn dòng Beyfortus (Mỹ)		Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đến 2 tuổi	Click đăng ký!
Vaxigrip Tetra (Pháp)	Cúm do 4 chủng virus cúm gây ra (A/H1N1, A/H3N2/ B/Yamagata và B/Victoria)	Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!
Influvac Tetra (Hà Lan)			Click đăng ký!
Ivacflu-S (Việt Nam)	Cúm do 3 chủng virus cúm gây ra (A/H1N1, A/H3N2/ B/Yamagata hoặc B/Victoria)		Click đăng ký!
Vaxneuvance (Ireland)	Viêm phổi, viêm tai giữa, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết… do phế cầu	Trẻ từ 6 tuần tuổi và người lớn	Click đăng ký!
Prevenar 20 (Bỉ)			Click đăng ký!
Pneumovax 23 (Mỹ)		Trẻ từ 2 tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!
Tetraxim (Pháp)	Bạch hầu - ho gà - uốn ván - bại liệt	Trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên đến 13 tuổi	Click đăng ký!
Adacel (Canada)	Bạch hầu - ho gà - uốn ván	Trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn đến 64 tuổi	Click đăng ký!
Boostrix (Bỉ)		Trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!
Bexsero (Ý)	Viêm màng não do não mô cầu nhóm B	Trẻ từ 2 tháng tuổi và người lớn đến 50 tuổi	Click đăng ký!
MenQuadfi (Mỹ)	Viêm màng não do não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135	Trẻ từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi) và người lớn không giới hạn trên	Click đăng ký!
Nimenrix (Bỉ)			Click đăng ký!
MVVac (Việt Nam)	Sởi	Trẻ từ 9 tháng tuổi trở lên và người chưa có kháng thể sởi.	Click đăng ký!
Priorix (Bỉ)	Sởi - quai bị - rubella	Trẻ từ 9 tháng tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!
MMR II (Mỹ)		Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn.	Click đăng ký!
Varilrix (Bỉ)	Thủy đậu	Trẻ từ 9 tháng tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!
Varivax (Mỹ)		Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!
Proquad (Mỹ)	Sởi - quai bị - rubella - thủy đậu	Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn	Click đăng ký!

Vắc xin cần khoảng 10 - 14 ngày để cơ thể tạo miễn dịch, vì vậy việc tiêm phòng nên được thực hiện sớm, không nên trì hoãn với tâm lý “qua Tết tiêm cũng được”, bởi điều này có thể tạo ra “khoảng trống miễn dịch”, là thời gian cơ thể chưa được bảo vệ đầy đủ trước mầm bệnh.

Song song với tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh không đặc hiệu như đeo khẩu trang nơi đông người, rửa tay thường xuyên, ăn chín uống sôi, giữ ấm cơ thể, hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng bệnh và giám sát trẻ nhỏ khi chơi với chó, mèo.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ