Tại sao người bị viêm gan thường kiêng ăn mỡ?

Người mắc viêm gan thường được khuyên hạn chế ăn mỡ, bởi gan là cơ quan chịu trách nhiệm chuyển hóa và đào thải chất béo. Khi gan bị tổn thương, khả năng xử lý mỡ suy giảm, dẫn đến ứ đọng, làm bệnh nặng hơn và gia tăng nguy cơ biến chứng. Vậy thực chất, tại sao người bị viêm gan thường kiêng ăn mỡ?

Gan và vai trò quan trọng trong việc xử lý chất béo

Theo các nghiên cứu, gan thực hiện hơn 500 chức năng riêng biệt để đảm bảo duy trì sự sống cho cơ thể. Một số chức năng quan trọng của gan bao gồm:

• Chuyển hóa dinh dưỡng: Gan biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể như chất béo, carbohydrate và protein...
• Thanh lọc và đào thải độc tố: Bằng cách xử lý, chuyển đổi chất độc hại sau đó đào thải ra khỏi cơ thể qua nước tiểu.
• Lưu trữ năng lượng: Gan lưu trữ các vitamin và khoáng chất khác như vitamin B12, vitamin A, D, K, sắt... và giải phóng, đẩy chúng lại vào máu nuôi dưỡng cơ thể.
• Sản xuất mật…

Trong đó, mỗi ngày gan sản xuất khoảng 80 - 1.000ml mật. Mật được đưa vào ống mật và một phần tá tràng để tiêu hóa và hấp thu chất béo, cholesterol cùng một số loại vitamin. Trong mật có muối mật, sắc tố mật, cholesterol, bilirubin cùng một số chất điện giải, nước. Các thành phần này phối hợp giúp nhũ tương hóa và tiêu hóa chất béo, đồng thời hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) và tham gia đào thải các sản phẩm chuyển hóa độc hại ra khỏi cơ thể.

Tại sao người bị viêm gan thường kiêng ăn mỡ?

Người bị viêm gan thường kiêng ăn mỡ vì chất béo làm gan phải hoạt động nhiều hơn để chuyển hóa, dễ gây quá tải và làm chậm quá trình phục hồi. Thức ăn nhiều dầu mỡ còn làm tăng tích tụ mỡ ở gan, gây viêm nặng hơn và kéo dài thời gian điều trị.

1. Gan bị tổn thương, suy giảm chức năng sản xuất dịch mật

Ở người bị viêm gan, tế bào gan bị viêm và tổn thương khiến khả năng tổng hợp và bài tiết dịch mật, nhất là muối mật bị suy giảm giảm hoặc ứ mật. Muối mật có chức năng phân tán và hấp thu chất béo tại ruột non. Khi cơ thể thiếu hoặc dòng chảy mật kém sẽ khiến mỡ trở nên khó tiêu hóa hơn, dễ dẫn đến cảm giác đầy bụng, buồn nôn khi ăn nhiều mỡ. Do đó cần kiêng hoặc giảm mỡ trong giai đoạn viêm giúp giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa, hạn chế kích thích đường mật, đồng thời giúp bệnh nhân thoải mái hơn.

2. Chất béo làm tăng gánh nặng cho gan

Khi viêm gan, quá trình hấp thu và xử lý mỡ tại gan bị suy yếu. Nếu hấp thu khẩu phần ăn chứa nhiều mỡ cũng đồng nghĩa với việc buộc gan vốn đang tổn thương phải làm việc nhiều hơn để chuyển hóa và xử lý mỡ, làm tăng stress chuyển hóa và oxy hóa nội bào. Do đó, giảm mỡ trong khẩu phần ăn là biện pháp giúp hạ tải cho gan trong giai đoạn viêm cấp hoặc tiến triển.

3. Nguy cơ gan nhiễm mỡ

Ăn nhiều chất béo có thể thúc đẩy tích lũy triglycerid trong tế bào gan, hình thành gan nhiễm mỡ. Ở người bệnh viêm gan, tình trạng gan nhiễm mỡ sẽ chồng lấp và làm nặng thêm viêm, rối loạn men gan và giảm đáp ứng hồi phục. Về lâu dài, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ và xơ hóa. Do đó, kiểm soát tổng năng lượng và hạn chế mỡ, nhất là mỡ bão hòa, giúp giảm nguy cơ lắng đọng mỡ trong gan.

4. Tăng nguy cơ xơ gan và các biến chứng khác

Viêm gan dai dẳng kèm theo tích lũy mỡ có thể dẫn đến xơ hóa gan. Khi xơ hóa tiến triển thành xơ gan, người bệnh sẽ phải đối mặt với biến chứng nặng như tăng áp cửa, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan và tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan. Chế độ ăn nhiều mỡ, đặc biệt mỡ xấu, duy trì tình trạng viêm - oxy hóa mạn tính, đẩy nhanh đường tiến triển này. Ngược lại, giảm mỡ và tối ưu thành phần chất béo giúp làm chậm xơ hóa.

5. Chất béo bão hòa gây viêm và tổn thương tế bào gan

Với người đang bị viêm gan, chế độ ăn giàu mỡ bão hòa (như mỡ động vật, nội tạng, đồ chiên rán, bánh kẹo công nghiệp) có thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn, làm tăng viêm và dễ gây thêm tổn thương cho tế bào gan. Ngược lại, một số loại chất béo tốt như dầu ô liu, dầu hạt, hay cá béo giàu omega-3 lại có tác dụng hỗ trợ chống viêm, nếu được dùng với lượng vừa phải.

Vì vậy, người viêm gan thường được khuyên:

• Hạn chế mỡ bão hòa và trans fat trong chế độ ăn.
• Ăn ít dầu mỡ tổng thể, chia nhỏ bữa để gan dễ tiêu hóa.
• Ưu tiên chất béo không bão hòa (dầu thực vật, cá béo) với lượng vừa phải và kiểm soát tốt.

Điều này giúp giảm gánh nặng cho gan, hỗ trợ quá trình hồi phục và ngăn ngừa biến chứng lâu dài.

⇒ Tham khảo thêm: Bị viêm gan nên ăn gì?

Người bị viêm gan có cần kiêng hoàn toàn chất béo không?

Người bị viêm gan không cần kiêng hoàn toàn chất béo. Gan và cơ thể vẫn cần một lượng mỡ hợp lý để có năng lượng, hấp thu vitamin và duy trì dinh dưỡng. Điều quan trọng cần nhớ là chọn loại chất béo phù hợp và ăn ở mức kiểm soát:

• Hạn chế mỡ động vật, đồ chiên rán: giảm thịt mỡ, da, nội tạng, bơ, mỡ heo/bò/gà; tránh thức ăn nhanh, đồ chiên ngập dầu, bánh kẹo công nghiệp.
• Ưu tiên dầu thực vật: như dầu ô liu, dầu cải, dầu đậu nành, dầu gạo… dùng vừa phải, không chiên đi chiên lại nhiều lần.
• Bổ sung chất béo tốt từ cá và hạt: ăn cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi) 2 - 3 bữa/tuần để có omega-3, thêm hạt óc chó, hạnh nhân, hạt lanh, bơ quả với khẩu phần nhỏ.
• Chế biến “ít dầu”: ưu tiên món luộc, hấp, kho ít dầu; dùng chảo chống dính thay vì rán nhiều dầu mỡ.
• Tránh rượu hoàn toàn: vì rượu cộng hưởng làm gan tổn thương nặng hơn.
• Ăn thành nhiều bữa nhỏ, đủ đạm nạc, theo dõi cân nặng và triệu chứng đầy bụng hay phân mỡ để điều chỉnh.
• Chế độ ăn cần cá thể hóa: tùy tình trạng viêm gan cấp, mạn, kèm xơ gan hay gan nhiễm mỡ, bác sĩ sẽ tư vấn dinh dưỡng cụ thể.

⇒ Tham khảo thêm: Bị viêm gan ăn bắp được không?

Vậy, tại sao người bị viêm gan thường kiêng ăn mỡ? Ăn mỡ có thể gây ra tình trạng khó tiêu hóa, dẫn đến đầy bụng, buồn nôn. Ngoài ra, chất béo còn tăng gánh nặng cho gan đang tổn thương, tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ, xơ gan và nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Người bị viêm gan không cần kiêng hoàn toàn chất béo nhưng cần lựa chọn loại chất béo phù hợp và ăn có kiểm soát.