Thời điểm giao mùa Đông – Xuân là “điểm nóng” của bệnh truyền nhiễm

Đầu năm không chỉ là thời điểm khởi đầu cho những kế hoạch mới, mà còn là “thời điểm vàng” để chủ động tiêm phòng vắc xin, tạo lá chắn miễn dịch trước mùa dịch bệnh cao điểm, các đợt thời tiết khắc nghiệt và chuỗi hoạt động tụ tập đông người kéo dài suốt nhiều tháng sau Tết. Các chuyên gia y tế cảnh báo, chậm tiêm phòng trong giai đoạn này có thể khiến nguy cơ mắc bệnh, biến chứng nặng và nhập viện gia tăng rõ rệt.

Thời điểm giao mùa Đông - Xuân là “điểm nóng” của bệnh truyền nhiễm

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết đầu năm là thời điểm hội tụ nhiều yếu tố bất lợi cho sức khỏe, gồm thời tiết Đông - Xuân lạnh ẩm, ô nhiễm không khí tăng, dịch bệnh hô hấp lưu hành mạnh và tần suất tiếp xúc xã hội cao. Tiêm vắc xin sớm trong giai đoạn này giúp cơ thể kịp hình thành miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng ngay từ những tháng đầu năm.

Nhiều bệnh truyền nhiễm có tính mùa rõ rệt, đặc biệt tập trung từ tháng 10 đến tháng 3 hàng năm. Đây cũng là giai đoạn Việt Nam bước vào cao điểm rét, độ ẩm cao, điều kiện thuận lợi cho virus và vi khuẩn tồn tại, phát tán trong cộng đồng.

Thống kê dịch tễ cho thấy cúm mùa bắt đầu gia tăng từ tháng 10, đạt đỉnh vào các tháng mùa Đông - Xuân và kéo dài đến khoảng tháng 3 - 4. Trong điều kiện thời tiết lạnh, độ ẩm thấp, virus cúm tồn tại lâu hơn trong không khí và dễ lây lan qua giọt bắn, đặc biệt khi người dân sinh hoạt tập trung đông dịp Tết và lễ hội đầu năm. Ghi nhận tại Bệnh viện Nhi Hà Nội cho thấy số ca cúm A ở trẻ em đang gia tăng rõ rệt khi bệnh bước vào giai đoạn cao điểm theo chu kỳ hàng năm. Trung bình mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 7 - 10 trẻ nhập viện điều trị cúm A, chủ yếu với các triệu chứng hô hấp như ho, sổ mũi với không ít trường hợp diễn biến nặng với biến chứng viêm phổi, sốt cao kéo dài, co giật.

Virus hợp bào hô hấp (RSV) cũng có tính mùa rõ rệt, thường lưu hành mạnh từ cuối năm sang đầu năm sau, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa Đông - Xuân. Đây là tác nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi nặng ở trẻ dưới 2 tuổi. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính RSV gây khoảng 3,6 triệu ca nhập viện mỗi năm, trong đó phần lớn rơi vào mùa lạnh và đầu năm tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa như Việt Nam.

Sởi là bệnh có chu kỳ bùng phát rõ rệt sau mỗi 4 - 5 năm và thường quay trở lại vào cuối mùa Đông - đầu mùa Xuân. Virus sởi có khả năng lây lan cực mạnh, tồn tại trong không khí tới 2 giờ sau khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Điều kiện thời tiết ẩm, lạnh, cùng với việc trẻ em trở lại trường học sau kỳ nghỉ Tết khiến nguy cơ lây lan sởi trong cộng đồng gia tăng nhanh nếu miễn dịch không đủ bao phủ. Điển hình vào giai đoạn cuối năm 2024 - đầu năm 2025 vừa qua, số ca mắc sởi trên cả nước tăng nhanh, ghi nhận nhiều ca nặng và tử vong; TP.HCM đã công bố dịch, Thủ tướng Chính phủ ban hành công điện khẩn yêu cầu đẩy nhanh tiêm vắc xin sởi, đồng thời phát động chiến dịch tiêm chủng quy mô toàn thành phố.

Không chỉ vậy, thời tiết lạnh và khô làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp, trong khi ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, càng làm tăng nguy cơ viêm đường thở và nhiễm trùng. Trong bối cảnh đó, nếu chưa có miễn dịch chủ động từ vắc xin, nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng sẽ cao hơn rõ rệt.

Đầu năm là điểm giao thoa của mùa dịch và mùa lễ hội

Đầu năm cũng là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm về dịch tễ, khi mùa lưu hành của nhiều bệnh truyền nhiễm trùng khớp với cao điểm hoạt động xã hội. Dịp trước và trong Tết Nguyên đán, nhu cầu du xuân, tham gia lễ hội, cưới hỏi, khai trương, khai xuân, gặp gỡ đối tác, họp mặt gia đình tăng mạnh. Song song đó, sau Tết Nguyên đán người dân quay trở lại nhịp sinh hoạt thường nhật với việc đi học, đi làm, di chuyển liên tỉnh và tiếp xúc đông người trong không gian kín như phương tiện giao thông, văn phòng, trường học, trung tâm thương mại. Đây chính là “môi trường lý tưởng” để các bệnh lây truyền qua đường hô hấp và giọt bắn như cúm, sởi, RSV, thủy đậu, phế cầu, não mô cầu… lan nhanh trong cộng đồng.

Theo Bác sĩ Tấn, thực tế dịch tễ cho thấy nhiều đợt gia tăng ca bệnh thường không xuất hiện ngay trong dịp Tết, mà rơi vào khoảng 2 - 4 tuần sau đó. Khoảng thời gian này trùng với thời gian ủ bệnh của nhiều bệnh truyền nhiễm, đồng thời là lúc miễn dịch chưa kịp hình thành nếu người dân tiêm vắc xin quá muộn hoặc tiêm khi dịch đã bắt đầu lan rộng. Điều này lý giải vì sao đầu năm được xem là “thời điểm bản lề”, nếu chủ động tiêm phòng sớm, cơ thể sẽ kịp tạo kháng thể bảo vệ trước khi nguy cơ lây nhiễm tăng cao, qua đó giảm rõ rệt nguy cơ mắc bệnh, biến chứng nặng và nhập viện.

Mùa cưới đầu năm là thời điểm quan trọng cho tiêm phòng tiền sản

Không chỉ là cao điểm lễ hội, đầu năm còn là mùa cưới truyền thống tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu chuẩn bị mang thai và sinh con trong cùng năm. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế và các hiệp hội sản phụ khoa, tiêm vắc xin tiền sản là bước chuẩn bị y tế bắt buộc và không thể trì hoãn đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Việc hoàn tất các mũi tiêm trước khi mang thai hoặc càng sớm càng tốt sau kết hôn, giúp bảo vệ sức khỏe người mẹ và tạo “lá chắn miễn dịch” an toàn cho thai nhi ngay từ những tuần đầu thai kỳ.

Nhiều bệnh truyền nhiễm như rubella, cúm, thủy đậu, viêm gan B, bạch hầu - ho gà - uốn ván, RSV… được y văn ghi nhận có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu người mẹ mắc bệnh trong thai kỳ, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chết lưu, dị tật bẩm sinh hoặc bệnh nặng ở trẻ sơ sinh. Trong bối cảnh đầu năm là mùa bệnh và mùa cưới chồng lấn, tiêm phòng ngay từ đầu năm không chỉ là biện pháp phòng bệnh cá nhân, mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai, giúp các cặp vợ chồng chủ động, an tâm triển khai kế hoạch sinh con an toàn và khoa học.

Cơ thể cần thời gian tạo miễn dịch, khuyến cáo tiêm sớm để được bảo vệ đúng lúc

Một điểm quan trọng thường bị bỏ qua là vắc xin không có tác dụng tức thì. Sau tiêm, cơ thể cần khoảng 2 - 3 tuần để hình thành kháng thể bảo vệ. Với một số loại vắc xin, cần tiêm đủ liều hoặc tiêm nhắc để đạt hiệu quả tối ưu. Do đó, tiêm phòng vào đầu năm giúp “đi trước” mùa dịch, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát mới tiêm thì cơ thể chưa kịp được bảo vệ, nguy cơ mắc bệnh vẫn rất cao.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy trước và sau Tết là giai đoạn nhiều gia đình dễ bỏ lỡ hoặc trì hoãn lịch tiêm chủng, nhất là khi mũi tiêm rơi vào kỳ nghỉ dài ngày. Việc gián đoạn phác đồ tiêm chủng có thể làm giảm hiệu quả phòng bệnh, hình thành “khoảng trống miễn dịch” lớn tạo điều kiện cho các bệnh truyền nhiễm gia tăng trong cộng đồng.

Theo Bác sĩ Tấn, vắc xin chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi tiêm đúng và đủ lịch, đồng thời cần được thực hiện sớm, không nên chờ sát Tết. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền, những nhóm dễ chịu tác động nặng nề nhất nếu mắc bệnh truyền nhiễm.

Danh mục vắc xin và sinh phẩm phòng bệnh được bác sĩ khuyến cáo tiêm ngừa đầy đủ đầu năm

Để được tư vấn, đặt lịch tiêm và giải đáp các thắc mắc liên quan đến vắc xin tại VNVC, Quý khách có thể liên hệ trực tiếp với VNVC theo thông tin sau:

• Hotline: 028 7102 6595;
• Fanpage: VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Tìm trung tâm VNVC gần nhất TẠI ĐÂY;
• Để đặt mua vắc xin và tham khảo các sản phẩm vắc xin, quý Khách vui lòng truy cập: vax.vnvc.vn;
• Đặt mua các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng chính hãng, chất lượng cao từ các thương hiệu uy tín hàng đầu quốc tế như Nestlé Health Science (Thụy Sĩ), Asahi - Wakodo (Nhật Bản), Ecogreen (sản xuất tại Mỹ) với giá ưu đãi tại VNVC SHOP TẠI ĐÂY.
• Quý Khách hàng có thể tải ứng dụng “Trợ lý tiêm chủng” VNVC Mobile App TẠI ĐÂY.

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp gia tăng vào thời điểm cận Tết Nguyên Đán, bên cạnh tiêm vắc xin đầy đủ, người dân cũng cần chú trọng giữ ấm cơ thể, duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối và rèn luyện thể chất phù hợp. Việc kết hợp đồng bộ các biện pháp với nhau giúp tăng cường sức đề kháng, củng cố miễn dịch và nâng cao hiệu quả phòng bệnh.