2 ca viêm não Nhật Bản ở trẻ em trước thềm năm học mới

Liên tiếp ghi nhận trẻ mắc viêm não Nhật Bản với diễn tiến nặng, trong đó có trường hợp co giật kéo dài và bệnh nhi phải thở máy. Chuyên gia cảnh báo khi mùa tựu trường cận kề, trẻ cần được rà soát lịch sử tiêm chủng, đặc biệt các mũi vắc xin viêm não Nhật Bản, để tiêm bù, tiêm nhắc đúng chỉ định trước khi bước vào môi trường học tập và sinh hoạt tập thể.

Trường hợp đầu tiên là bé gái 7 tháng tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao, kèm co giật toàn thân kéo dài khoảng 20 phút. Trên đường đến bệnh viện, trẻ vẫn tiếp tục xuất hiện các cơn co giật khiến tình trạng trở nên đặc biệt nguy kịch. Sau thăm khám, xét nghiệm chuyên sâu và theo dõi sát diễn tiến thần kinh, các bác sĩ xác định trẻ mắc viêm não do virus viêm não Nhật Bản. Sau 24 ngày điều trị tích cực, bệnh nhi dần hồi phục sức khỏe và được xuất viện.

Trường hợp khác là bệnh nhi 9 tuổi ở Lào Cai. Ban đầu, trẻ chỉ sốt và đau đầu, nhưng chỉ sau vài ngày bệnh diễn tiến nhanh với đau đầu dữ dội, nôn ói, rối loạn ý thức, không nói được, không ăn uống và dần rơi vào hôn mê. Khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, trẻ đã suy hô hấp, yếu liệt tứ chi và phải thở máy. Các bác sĩ xác định bệnh nhi mắc viêm não Nhật Bản và khẩn trương triển khai hồi sức tích cực.

Hai trường hợp với diễn tiến rất khác nhau nhưng đều khởi đầu bằng những triệu chứng không đặc hiệu, sau đó nhanh chóng chuyển nặng khi tổn thương hệ thần kinh trung ương xuất hiện. Đặc biệt ở trẻ nhỏ, các cơn co giật xuất hiện trong bối cảnh sốt cao thường khiến nhiều phụ huynh nghĩ đến sốt co giật thông thường. Tuy nhiên, nếu cơn co giật kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm các biểu hiện như lơ mơ, giảm đáp ứng, rối loạn ý thức, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để đánh giá nguy cơ tổn thương hệ thần kinh trung ương.

Bác sĩ Bùi Cộng Sự, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, phần lớn người nhiễm virus viêm não Nhật Bản không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ; tuy nhiên, khoảng 1/250 trường hợp nhiễm virus có thể tiến triển thành bệnh cảnh nặng. Khi đã xuất hiện viêm não, bệnh có thể gây sốt cao, đau đầu, nôn ói, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê và liệt. Tỷ lệ tử vong ở người mắc bệnh có triệu chứng có thể lên đến 30%; trong số người sống sót, khoảng 20 - 30% có thể chịu di chứng thần kinh, nhận thức hoặc hành vi lâu dài.

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản (JEV) gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Virus duy trì trong chu trình tự nhiên giữa muỗi, lợn và một số loài chim; con người mắc bệnh chủ yếu khi bị muỗi Culex nhiễm virus đốt. Người mắc bệnh không phải là nguồn lây để muỗi tiếp tục truyền virus sang người khác. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 100.000 ca bệnh lâm sàng và khoảng 25.000 trường hợp tử vong do viêm não Nhật Bản; phần lớn ca bệnh xảy ra ở trẻ trong độ tuổi học đường, dưới 15 tuổi.

Theo Bác sĩ Công Sự, mùa mưa, thời tiết nóng ẩm hiện nay tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi Culex phát triển và hoạt động, trong khi trẻ em có thể tăng thời gian vui chơi, sinh hoạt ngoài trời hoặc ở những khu vực gần đồng ruộng, ao hồ, chuồng trại. Bộ Y tế từng cảnh báo muỗi Culex phát triển mạnh vào mùa hè, mùa mưa và bệnh viêm não Nhật Bản thường có mùa dịch vào các tháng hè.

Vì vậy, giai đoạn cuối hè, đầu năm học là thời điểm phụ huynh không nên chỉ chuẩn bị sách vở, đồng phục mà cần kiểm tra lại tình trạng miễn dịch của trẻ đối với các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vắc xin, trong đó có viêm não Nhật Bản. Bộ Y tế cũng khuyến cáo trẻ cần được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch; nếu bỏ lỡ lịch tiêm, cần tiêm bù càng sớm càng tốt theo hướng dẫn phù hợp.

Virus viêm não Nhật Bản có thời gian ủ bệnh khoảng 4 - 14 ngày. Khi khởi phát, trẻ có thể sốt, đau đầu, nôn ói, mệt mỏi; ở trẻ nhỏ, biểu hiện ban đầu đôi khi không rõ ràng và dễ bị nhầm với một bệnh nhiễm virus thông thường. Khi virus xâm nhập hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể chuyển nhanh sang co giật, rối loạn ý thức, hôn mê, rối loạn vận động hoặc suy hô hấp.

Đây cũng là lý do viêm não Nhật Bản được xem là một cấp cứu thần kinh. Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị căn bệnh này; điều trị chủ yếu là hồi sức và kiểm soát các biến chứng như phù não, co giật, rối loạn hô hấp, tuần hoàn và các vấn đề thần kinh. WHO nhấn mạnh người bệnh viêm não cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.

Gánh nặng của bệnh không dừng lại ở thời gian nằm viện. Một nghiên cứu trên 242 bệnh nhân mắc viêm não Nhật Bản tại Bệnh viện Nhi Trung ương và Viện Pasteur TP.HCM cho thấy gia đình mất trung bình 64,2 ngày làm việc để chăm sóc người bệnh trong giai đoạn cấp tính; khoảng 60% hộ gia đình phải vay tiền để trang trải chi phí liên quan đến điều trị. Những con số này cho thấy viêm não Nhật Bản không chỉ là vấn đề sức khỏe của một trẻ mà còn có thể tạo ra gánh nặng lớn đối với cả gia đình.

“Tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch là biện pháp phòng viêm não Nhật Bản quan trọng và hiệu quả nhất. WHO cũng khuyến nghị đưa vắc xin viêm não Nhật Bản vào chương trình tiêm chủng tại những khu vực bệnh là vấn đề sức khỏe cộng đồng. Nhiều quốc gia châu Á đã ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh giảm mạnh sau khi triển khai các chương trình tiêm chủng diện rộng”, Bác sĩ Công Sự cho biết.

Các vắc xin viêm não Nhật Bản hiện hành đều có hiệu quả bảo vệ cao và được đánh giá an toàn. Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ cho thấy, các vắc xin viêm não Nhật Bản thế hệ mới có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch bảo vệ đến 95% sau khi hoàn thành phác đồ.

Tại Việt Nam, vắc xin viêm não Nhật Bản được sử dụng trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng dịch vụ. Bộ Y tế cũng khuyến cáo trẻ chưa tiêm đúng hoặc đủ liều cần được tiêm bù càng sớm càng tốt, phù hợp với độ tuổi và hướng dẫn chuyên môn.

 Vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng nhất, nhưng phụ huynh vẫn cần kết hợp các biện pháp hạn chế muỗi đốt, bằng cách cho trẻ ngủ màn, sử dụng các biện pháp xua và diệt muỗi, giữ nhà ở và khu vực xung quanh sạch sẽ, vệ sinh chuồng trại, hạn chế để trẻ chơi gần khu vực chăn nuôi. Khi trẻ sốt cao kèm đau đầu, nôn ói, lơ mơ, thay đổi ý thức, co giật, rối loạn vận động hoặc có biểu hiện bất thường về thần kinh, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không tự theo dõi kéo dài tại nhà.

Trước khi trẻ trở lại trường, phụ huynh nên dành ít phút kiểm tra sổ tiêm hoặc lịch sử tiêm chủng của con, đặc biệt với vắc xin viêm não Nhật Bản. Nếu phát hiện còn thiếu hoặc bỏ lỡ mũi tiêm, hãy đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ đánh giá và tư vấn lịch tiêm bù phù hợp, thay vì chờ đến khi mùa bệnh đi qua.

Gần 300 Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc hiện nay đang triển khai chương trình MIỄN PHÍ RÀ SOÁT LỊCH SỬ TIÊM CHỦNG VÀ CẤP GIẤY XÁC NHẬN TIÊM CHỦNG cho học sinh sinh viên trên toàn quốc trước khi nhập học, theo quy định tại Nghị định 165 của Chính phủ. Thực hiện ngay chỉ với 01 bước nhanh chóng, đăng ký thông tin TẠI ĐÂY và đến VNVC gần nhất để nhận Giấy xác nhận tiêm chủng, hoàn thiện hồ sơ nhập học

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ