Cảnh báo 2026 có thể là đỉnh dịch tay chân miệng mới kể từ 2023

Bác sĩ tham vấn BS Trần Huỳnh Tấn

Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Tác giả Đàm Thị Điệp

Ngày đăng: 29/09/2026

Theo dõi VNVC: GGoogle News GThêm trên Google Chọn VNVC làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm. Xem hướng dẫn.

Hơn 113.000 ca tay chân miệng đã được ghi nhận tại Việt Nam trong gần 9 tháng đầu năm 2026, trong bối cảnh bệnh đang bước vào giai đoạn cao điểm tháng 9 - 12 hàng năm. Bác sĩ Trương Hữu Khanh cảnh báo sau đợt bùng phát hơn 180.000 ca và 31 trường hợp tử vong năm 2023, những diễn biến mới cho thấy 2026 có thể đang mở đầu cho một đợt gia tăng lớn tiếp theo.

Tại Việt Nam, tay chân miệng lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng theo mùa, với hai khoảng cao điểm được ghi nhận vào khoảng tháng 3 - 5 và tháng 9 - 12. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ghi nhận Việt Nam hằng năm có khoảng 50.000 - 100.000 trường hợp tay chân miệng, trong đó khu vực phía Nam thường chịu ảnh hưởng lớn nhất, đặc biệt là TP.HCM.

Bên cạnh quy luật gia tăng theo mùa, tay chân miệng tại Việt Nam nói riêng và các quốc gia thuộc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nói riêng, còn ghi nhận những đợt bùng phát lớn cứ 3 - 4 năm xuất hiện một lần. Trong các năm giữa những đợt bùng phát, virus vẫn tiếp tục lưu hành trong cộng đồng; số ca có thể giảm nhưng nguy cơ không biến mất. Khi điều kiện thuận lợi cho virus lây truyền kết hợp với mức độ miễn dịch của cộng đồng thay đổi, số ca mắc có thể tăng trở lại trên diện rộng.

Lịch sử dịch tễ tại Việt Nam cũng cho thấy điều đó, cụ thể:

Có thể thấy, diễn biến năm 2026 đang tạo thêm cơ sở để đặc biệt lưu ý. Trong 6 tháng đầu năm, cả nước đã ghi nhận 57.599 trường hợp tay chân miệng và 10 trường hợp tử vong, số mắc tăng 96,7% so với cùng kỳ năm 2025. Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đồng thời yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát và chủ động phòng chống dịch trong mùa mưa, thời điểm nhiều bệnh truyền nhiễm có nguy cơ gia tăng.

Đến tháng 9/2026, số ca mắc tay chân miệng trên cả nước đã được ghi nhận ở mức hơn 113.000 trường hợp. Con số này đã vượt xa khoảng 50.000 - 100.000 ca thường được WHO ghi nhận mỗi năm tại Việt Nam, đồng thời xuất hiện ngay khi bệnh bước vào khoảng thời gian cao điểm thứ hai trong năm, từ tháng 9 đến tháng 12.

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn - Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, nếu năm 2023 là đợt bùng phát lớn gần nhất, thì việc số ca năm 2026 tăng mạnh chỉ sau khoảng 3 năm cho thấy 2026 có thể được xem là năm có nguy cơ hình thành một đợt bùng phát mới. Tuy nhiên, đây là dự báo cần tiếp tục được theo dõi qua số ca mắc, số trường hợp nhập viện, bệnh nặng và diễn biến dịch trong những tháng cuối năm.

Trong đó, EV71 là một trong những tác nhân đặc biệt đáng quan tâm vì trong các đợt bùng phát được ghi nhận tại Việt Nam, vì liên quan đến hầu hết các trường hợp bệnh nặng và tử vong do tay chân miệng. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Emerging Infectious Diseases của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ về các trường hợp nặng tại Việt Nam năm 2023 cũng ghi nhận EV71 chiếm tỷ lệ rất cao trong nhóm bệnh nhân được xét nghiệm. Trong số 101 trẻ mắc tay chân miệng nặng được nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi đồng 1, 83 trẻ dương tính với EV71; 65 trường hợp được xác định do phân nhóm gen phụ B5 của EV71. (1)

Năm 2026, Bộ Y tế cũng cho biết kết quả xét nghiệm một số mẫu bệnh phẩm cho thấy EV71 đang lưu hành với tỷ lệ đáng lưu ý. (2)

Đáng lưu ý, tay chân miệng không biến mất trong những năm giữa các đợt bùng phát lớn. Sau đợt bùng phát lớn năm 2011 - 2012, số mắc giảm dần nhưng bệnh vẫn tiếp tục lưu hành trên diện rộng. Năm 2013, cả nước vẫn ghi nhận hơn 78.000 ca mắc và 21 ca tử vong; năm 2014 ghi nhận hơn 81.000 ca; năm 2015 ghi nhận 58.000 ca và năm 2016 là 49.000 ca. Đây đều là những năm không nằm trong đợt bùng phát lớn như giai đoạn 2011 - 2012, nhưng số trẻ mắc bệnh vẫn ở mức hàng chục nghìn mỗi năm. Bộ Y tế từng ghi nhận năm 2013 bệnh vẫn lưu hành ở mức cao và rộng khắp 63 tỉnh, thành phố; đến năm 2015, bệnh tiếp tục được ghi nhận tại 62 tỉnh, thành phố.

Sau đó, số ca tiếp tục gia tăng trở lại trong giai đoạn 2017 - 2019, với lần lượt hơn 106.000 ca, hơn 135.000 ca và hơn 108.000 ca. Đây là một giai đoạn bùng phát lớn tiếp theo, cho thấy sau vài năm duy trì lưu hành ở mức thấp hơn, số mắc có thể tăng trở lại trên diện rộng.

Tuy nhiên, ngay cả sau giai đoạn này, tay chân miệng cũng không biến mất. Năm 2020, cả nước vẫn ghi nhận hơn 83.000 ca mắc và 1 trường hợp tử vong; năm 2021 số ca giảm xuống còn hơn 38.000 ca và 11 trường hợp tử vong, do chịu tác động lớn của các biện pháp phòng chống Covid-19, trong đó việc hạn chế đi lại, đóng cửa trường học và giảm tiếp xúc trực tiếp giữa trẻ em góp phần làm giảm sự lây truyền của nhiều bệnh truyền nhiễm, trong đó có tay chân miệng. Nhưng đến năm 2022 lại tăng lên hơn 66.000 ca và 3 trường hợp tử vong.

Sau đỉnh dịch năm 2023, số mắc giảm xuống nhưng vẫn duy trì ở mức cao. Năm 2024, cả nước ghi nhận gần 79.000 ca và 1 trường hợp tử vong; đến năm 2025, số mắc tăng trở lại lên hơn 93.000 ca, cao hơn 20,8% so với năm 2024 và ghi nhận 2 trường hợp tử vong.

Như vậy, nhìn xuyên suốt gần 2 thập kỷ, tay chân miệng có xu hướng xuất hiện những đợt bùng phát lớn cách nhau khoảng 3 - 4 năm, trong khi giữa các đợt này bệnh vẫn liên tục lưu hành với hàng chục nghìn trường hợp mắc mỗi năm.

Bác sĩ Tấn lưu ý, mỗi năm lại có thêm một lớp trẻ nhỏ bước vào nhóm tuổi có nguy cơ mắc bệnh, trong khi trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 3 tuổi, là nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể. Khi số ca bắt đầu tăng nhanh, virus có thêm nhiều cơ hội lan truyền trong gia đình, nhà trẻ và trường mầm non. Trong bối cảnh đó, phòng bệnh cần được thực hiện phối hợp đồng thời nhiều phương pháp chủ động như duy trì vệ sinh tay và môi trường sống, làm sạch đồ chơi và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc, hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời khi có dấu hiệu cảnh báo.

Cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng của trẻ trong quá trình mắc bệnh. Khi trẻ xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo dưới đây, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời:

• Sốt cao (khoảng 39 độ C) khó hạ sốt, kéo dài trên 48 giờ;
• Nôn ói, lừ đừ;
• Giật mình chới với;
• Quấy khóc kéo dài;
• Giật cơ, yếu chi, đi loạng choạng;
• Khó nuốt hoặc thở nhanh, thở mệt;
• Da loang lổ, tái xanh hoặc tím tái.

Đặc biệt, khi Việt Nam đã có vắc xin phòng bệnh tay chân miệng, triển khai tiêm lần đầu tiên và duy nhất tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC. Vắc xin được cấp phép cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi, phòng ngừa cả chủng Enterovirus cực độc, có tính hướng thần kinh mạnh, có thể tấn công hệ thần kinh trung tâm gây viêm não, viêm thân não và rối loạn thần kinh tự chủ; thậm chí dẫn đến rối loạn nhịp tim, huyết áp, phù phổi cấp, suy hô hấp, suy tuần hoàn và nguy kịch trong thời gian ngắn.

Đặc biệt, đây là lần đầu tiên vắc xin Envacgen được triển khai tại Đông Nam Á, Việt Nam là quốc gia đầu tiên tiếp cận. Vắc xin có dữ liệu nghiên cứu hiệu lực và an toàn trên cơ địa trẻ em Việt Nam, chứng minh đáp ứng miễn dịch cao 99,5 - 100%, hiệu lực bảo vệ đến 96,8% trong phòng ngừa tay chân miệng do EV71 và đến 100% trong phòng ngừa nhập viện do chủng virus này gây ra. Đặc biệt, vắc xin duy trì khả năng bảo vệ bền vững ít nhất 5 năm (Đây là giới hạn của thời gian nghiên cứu, không phải giới hạn bảo vệ của vắc xin) với hồ sơ an toàn thuận lợi.

Chủ động phòng bệnh từ sớm, thay vì chờ số ca tăng cao hoặc chờ một “chu kỳ” được xác lập rõ ràng, có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế những trường hợp diễn tiến nặng ở trẻ nhỏ.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ