Cảnh báo nguy cơ lây lan Não mô cầu cuối năm, bệnh có thể gây tử vong trong 24 giờ

Thời điểm cuối năm, bước vào mùa đông xuân, bệnh do não mô cầu có nguy cơ gia tăng, đặc biệt trong các môi trường sinh hoạt tập thể. Các chuyên gia cảnh báo bệnh có thể diễn tiến tối cấp, gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não, sốc nhiễm trùng và tử vong chỉ trong vài giờ. Đáng lo ngại, vi khuẩn có thể lây truyền từ người lành mang khuẩn qua tiếp xúc gần, tiềm ẩn nguy cơ lây lan tại trường học, ký túc xá và trong gia đình.

Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, đưa ra cảnh báo trên trước những trường hợp mắc bệnh não mô cầu nghiêm trọng được ghi nhận gần đây. Mới đây, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Lâm Đồng ghi nhận nam bệnh nhân 37 tuổi mắc bệnh do não mô cầu, xuất hiện ban xuất huyết hoại tử, nhiễm trùng huyết nặng, phải điều trị tích cực tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM). Trước nguy cơ lây nhiễm trong môi trường sinh hoạt tập thể, ngành y tế địa phương đã khẩn trương khoanh vùng, triển khai các biện pháp phòng dịch và cấp kháng sinh dự phòng cho gần 160 người tiếp xúc gần.

Từ đầu năm đến nay, cả nước đã ghi nhận hàng chục trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, trong đó có các ca tử vong. Đáng chú ý, một bệnh nhi 10 tuổi buổi sáng còn tỉnh táo, chỉ than đau đầu, nhưng đến chiều đã hôn mê, xuất hiện ban xuất huyết và tử vong khi vừa đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố. Tại An Giang, bé gái 11 tuổi tử vong chỉ sau 9 giờ nhập viện do sốc nhiễm trùng; một bạn học cùng lớp cũng phải điều trị tích cực vì nhiễm trùng huyết kèm viêm màng não mủ. Theo thông tin ghi nhận, các trường hợp nêu trên chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh do não mô cầu.

Não mô cầu gây hoại tử mạch máu, khiến tử vong nhanh như thế nào?

Theo Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, vi khuẩn não mô cầu có thể gây nhiều bệnh cảnh nguy hiểm, trong đó viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết là hai thể bệnh xâm lấn nghiêm trọng nhất. Bệnh có thể diễn tiến tối cấp, khiến người trước đó khỏe mạnh rơi vào nguy kịch chỉ sau vài giờ.

Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, và ngay cả khi được cứu chữa tích cực, khoảng 10 - 15% trường hợp vẫn không qua khỏi. Nếu sống sót, khoảng 1 trong 5 người phải đối mặt với di chứng nặng nề như điếc, liệt, tổn thương não, suy thận hoặc chậm phát triển trí tuệ.

Nguy hiểm ở chỗ, triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn, dễ nhầm với cúm hoặc các bệnh nhiễm virus thông thường. Tuy nhiên, bệnh có thể nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như tay chân lạnh, đau đầu dữ dội, ban xuất huyết không mất màu khi ấn, cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật và sốc nhiễm trùng. Một số trường hợp diễn tiến tối cấp có thể tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát.

Lý giải cơ chế này, Bác sĩ Khương cho biết khi vi khuẩn xâm nhập máu, nội độc tố của chúng kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu và rối loạn đông máu. Các huyết khối nhỏ hình thành trong vi mạch, cản trở tuần hoàn, khiến mô thiếu máu và oxy. Đồng thời, tổn thương thành mạch gây xuất huyết dưới da, tạo những chấm đỏ tím có thể nhanh chóng lan rộng thành mảng xuất huyết, hoại tử.

Ở thể nặng, tình trạng rối loạn đông máu, sốc nhiễm trùng và thiếu máu nuôi mô có thể dẫn đến hoại tử da, tổn thương chi, thậm chí phải cắt cụt chi. Khi não, tim, phổi, thận bị ảnh hưởng đồng thời, người bệnh có nguy cơ suy đa cơ quan và tử vong dù được hồi sức tích cực.

Theo Bác sĩ An Khương, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú tại vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng, nhưng vẫn có khả năng lây truyền qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp như khi ho, hắt hơi, hôn hoặc dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt.

Ước tính khoảng 5 - 10% dân số mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng mũi họng tại một thời điểm, tỷ lệ có thể cao hơn ở thanh thiếu niên và trong các môi trường tập thể. Đáng lo ngại, người mang khuẩn thường không biết mình đang mang mầm bệnh, có thể vô tình lây truyền cho người khác tại trường học, ký túc xá, nơi sinh hoạt đông người, sau đó đưa vi khuẩn về gia đình.

Trong gia đình, việc tiếp xúc gần, chăm sóc, ôm hôn trẻ hoặc sinh hoạt chung trong không gian kín có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền. Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới một tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Người sống cùng nhà với bệnh nhân mắc não mô cầu cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn cộng đồng và cần được đánh giá để sử dụng kháng sinh dự phòng theo hướng dẫn y tế.

“Trẻ nhỏ dù ít ra ngoài vẫn có thể phơi nhiễm vi khuẩn não mô cầu từ người thân mang khuẩn nhưng không có triệu chứng. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh để phòng ngừa”, Bác sĩ An Khương cảnh báo.

Cần tiêm vắc xin phòng đầy đủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh

Theo Bác sĩ An Khương, thời điểm cuối năm, đặc biệt khi bước vào mùa đông xuân, điều kiện thời tiết và việc tập trung đông người trong không gian kín có thể làm tăng nguy cơ lây truyền vi khuẩn não mô cầu. Đáng lo ngại, bệnh có thể diễn tiến tối cấp, trong khi người lành mang khuẩn vẫn có khả năng lây nhiễm cho người khác.

Hiện Việt Nam đã có các vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh não mô cầu quan trọng gồm A, B, C, Y và W-135. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát bệnh do não mô cầu.

Bác sĩ An Khương lưu ý, các vắc xin não mô cầu có phạm vi bảo vệ khác nhau theo nhóm huyết thanh, do đó tiêm một loại vắc xin không đồng nghĩa với việc được bảo vệ trước tất cả các nhóm gây bệnh. Người dân cần được tư vấn tiêm phối hợp các loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ mắc bệnh để mở rộng phạm vi bảo vệ. Hiện Việt Nam đã có vắc xin phòng não mô cầu nhóm B dành cho trẻ từ 2 tháng tuổi và người lớn trong độ tuổi chỉ định; các vắc xin cộng hợp tứ giá phòng nhóm A, C, Y và W-135, có thể sử dụng từ 2 tháng tuổi, vắc xin phòng nhóm B và C (BC) dành cho người từ 6 tháng đến 45 tuổi.

Tên vắc xin	Phòng bệnh	Nhóm tuổi
Bexsero (Ý)	Phòng các bệnh do não mô cầu khuẩn nhóm B	Trẻ em từ 2 tháng tuổi và người lớn đến 50 tuổi
MenQuadfi (Mỹ)	Phòng bệnh xâm lấn do vi khuẩn não mô cầu các nhóm huyết thanh A, C, Y, W-135 gây ra.	Trẻ từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi) trở lên và người lớn.
Nimenrix (Bỉ)
VA - Mengoc BC (Cuba)	Phòng các bệnh do não mô cầu khuẩn nhóm B, C	Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn đến 45 tuổi

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, không dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt, che miệng khi ho, hắt hơi và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng. Đặc biệt, khi xuất hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, tay chân lạnh, ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu, không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng vì bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ.

Ngoài não mô cầu, các bệnh truyền nhiễm như cúm, sốt xuất huyết, tay chân miệng và bệnh do Virus hợp bào hô hấp (RSV) cũng cần được chủ động phòng ngừa. Người dân nên tiêm đầy đủ các vắc xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và chỉ định chuyên môn, kết hợp các biện pháp phòng bệnh để giảm nguy cơ mắc và biến chứng nghiêm trọng.

>> Tham khảo danh mục vắc xin phòng bệnh hô hấp TẠI ĐÂY!