Dịch sởi bùng phát, nước Mỹ ghi nhận hơn 3.600 ca mắc và hàng loạt ổ dịch lan rộng

Tác giả Lương Diễm Chinh

Ngày đăng: 02/10/2026

Theo dõi VNVC: GGoogle News GThêm trên Google Chọn VNVC làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm. Xem hướng dẫn.

Số ca mắc sởi tại Mỹ đã vượt xa tổng số ca của cả năm 2025, chạm ngưỡng cao nhất kể từ khi được tuyên bố loại trừ vào năm 2000, trong bối cảnh tỷ lệ tiêm vắc xin sởi ở trẻ em giảm xuống dưới ngưỡng 95% để duy trì miễn dịch cộng đồng. Diễn biến này một lần nữa cho thấy ngay cả những quốc gia từng kiểm soát thành công sởi cũng có thể đối mặt với các ổ dịch lớn khi khoảng trống miễn dịch tích tụ; Việt Nam vì vậy không thể chủ quan trước nguy cơ các “vùng lõm” tiêm chủng hình thành trở lại.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, tính đến ngày 24/9/2026, Mỹ ghi nhận 3.659 ca sởi xác nhận và 40 ổ dịch mới, trong đó 95% số ca liên quan đến các ổ dịch. Con số này đã vượt xa 2.289 ca của cả năm 2025, trong khi năm 2024 chỉ ghi nhận 285 ca. Đáng chú ý, tỷ lệ trẻ mẫu giáo được tiêm đủ vắc xin sởi - quai bị - rubella giảm từ 95,2% năm học 2019 - 2020 xuống 92,4% năm 2025 - 2026, khiến khoảng 280.000 trẻ chưa được bảo vệ đầy đủ. Tại bang Pennsylvania, đến ngày 30/9, dịch đã lan tới 39 quận với 943 ca mắc, 176 ca nhập viện và 5 trường hợp tử vong, cho thấy tốc độ lây lan nhanh khi miễn dịch cộng đồng suy giảm.

Diễn biến này đặc biệt đáng chú ý bởi Mỹ từng tuyên bố loại trừ bệnh sởi vào năm 2000. Tuy nhiên, loại trừ không đồng nghĩa virus biến mất hoàn toàn; các ca bệnh vẫn có thể được đưa từ nước ngoài vào và tiếp tục lây lan trong những cộng đồng có tỷ lệ miễn dịch thấp. Khi độ bao phủ vắc xin giảm dưới mức cần thiết để duy trì miễn dịch cộng đồng, những nhóm trẻ chưa được bảo vệ có thể trở thành “khoảng trống miễn dịch”, tạo điều kiện cho virus hình thành và duy trì các chuỗi lây truyền.

Từ diễn biến tại Mỹ có thể thấy, nguy cơ sởi không chỉ phụ thuộc vào việc một quốc gia từng kiểm soát được dịch bệnh đến đâu, mà còn phụ thuộc vào khả năng duy trì miễn dịch trong cộng đồng qua từng năm. Đây cũng là bài học có ý nghĩa với Việt Nam, đặc biệt sau đại dịch Covid-19 khi hoạt động tiêm chủng từng bị gián đoạn ở một số thời điểm. Khi những trẻ bỏ lỡ lịch tiêm chưa được phát hiện và bổ sung kịp thời, khoảng trống miễn dịch có thể âm thầm tích tụ và trở thành điều kiện thuận lợi cho virus sởi lan truyền trở lại. Thực tế tại TP.HCM năm 2024 cho thấy rõ điều này.

Nghiên cứu trên Tạp chí y học nổi tiếng toàn cầu Emerging Infectious Diseases do CDC xuất bản ghi nhận TP.HCM từng có khoảng 20 tháng gián đoạn tiêm chủng trong đại dịch Covid-19 và giai đoạn thiếu vắc xin sau đó; tỷ lệ trẻ có kháng thể sởi thấp được phát hiện tại khu vực phía Tây thành phố. Khi số trẻ chưa có miễn dịch tích lũy đủ lớn, nguy cơ virus xâm nhập và lan truyền trong cộng đồng cũng tăng lên. Đến giữa năm 2024, số ca sốt phát ban nghi sởi tại TP.HCM và khu vực phía Nam tăng nhanh; ngày 27/8/2024, Ủy ban Nhân dân chính thức công bố dịch sởi. Tính đến cuối tháng 7/2024, khu vực phía Nam ghi nhận 1.147 trường hợp sốt phát ban nghi sởi, trong đó 481 ca xác định; riêng các bệnh viện tại TP.HCM đến đầu tháng 8 ghi nhận 262 trường hợp xét nghiệm dương tính.

Trước diễn biến này, ngành y tế TP.HCM nhanh chóng triển khai chiến dịch tiêm chủng bổ sung quy mô lớn, ban đầu tại 310 trạm y tế, tập trung vào trẻ chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ vắc xin sởi, đồng thời mở rộng đối tượng để nhanh chóng lấp đầy các khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng. Đơn vị tiêm chủng tư nhân Hệ thống Tiêm chủng VNVC cũng tham gia chiến dịch khi trao tặng 500.000 liều vắc xin sởi - rubella cho Bộ Y tế, đồng thời thiết lập khẩn cấp 39 điểm tiêm tại TP.HCM, triển khai tiêm miễn phí vắc xin sởi cho trẻ từ 1 - 10 tuổi chưa tiêm hoặc chưa đủ 2 mũi theo yêu cầu.

Sau chiến dịch, tỷ lệ bao phủ vắc xin phòng sởi tại khu vực phía Nam đạt khoảng 97%, số ca mắc mới giảm 92% so với đỉnh dịch ở tuần 50/2024, cho thấy việc nhanh chóng nhận diện và lấp đầy khoảng trống miễn dịch có vai trò quan trọng trong kiểm soát sự lan truyền của sởi.

Tuy nhiên, việc dịch được kiểm soát không có nghĩa khoảng trống miễn dịch sẽ tự động biến mất. Mỗi năm lại có một thế hệ trẻ mới bước vào độ tuổi tiêm chủng, trong khi một bộ phận có thể bỏ lỡ mũi tiêm, tiêm muộn hoặc chưa hoàn thành đủ lịch. Nếu những trẻ này không được rà soát và tiêm bù kịp thời, số người chưa có miễn dịch sẽ tiếp tục tích lũy qua từng năm. PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, từng phân tích rằng ngay cả khi tỷ lệ tiêm vắc xin sởi đạt 90 - 95%, vẫn còn 5 - 10% trẻ chưa được bảo vệ; nếu khoảng trống này tích lũy trong nhiều năm, số trẻ cảm nhiễm có thể trở thành một quần thể đủ lớn để tạo điều kiện cho dịch bùng phát khi virus xâm nhập.

Đây là điểm đặc biệt cần lưu ý từ bài học của Mỹ. Sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan nhanh nhất; một người mắc sởi có thể tạo ra tới 18 ca nhiễm thứ phát trong quần thể cảm nhiễm. Khi tỷ lệ miễn dịch cộng đồng được duy trì ở mức cao, virus khó tìm được đủ người cảm nhiễm để tạo chuỗi lây truyền kéo dài. Ngược lại, chỉ cần các khoảng trống miễn dịch tích tụ tại một số cộng đồng, một ca bệnh xâm nhập cũng có thể khởi đầu cho chuỗi lây lan mới.

Theo WHO, năm 2025 chỉ 77% trẻ em trên thế giới được tiêm đủ 2 liều vắc xin sởi, trong khi khoảng 29 triệu trẻ chưa được bảo vệ đầy đủ. WHO khuyến nghị duy trì độ bao phủ ít nhất 95% với cả hai liều ở mỗi quốc gia và cộng đồng để hạn chế nguy cơ bùng phát dịch.

Với Việt Nam, sởi vẫn là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan và bùng phát khi xuất hiện khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 5.178 ca mắc sởi, không có trường hợp tử vong. Sau khi dịch sởi năm 2024 được kiểm soát nhờ những chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn, việc duy trì tỷ lệ bao phủ cao, rà soát trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi và chủ động tiêm bù, tiêm vét vẫn có ý nghĩa quyết định để bảo vệ thành quả kiểm soát bệnh, nhất là khi sởi tiếp tục lưu hành ở nhiều khu vực trên thế giới và virus có thể được đưa vào bất kỳ cộng đồng nào còn những người chưa có miễn dịch.

Để hỗ trợ phụ huynh chủ động phòng sởi cho trẻ, VNVC hiện triển khai tiêm vắc xin sởi tại hệ thống gần 300 trung tâm trên toàn quốc, tạo điều kiện thuận lợi để gia đình kiểm tra lịch sử tiêm chủng, được bác sĩ tư vấn lịch tiêm phù hợp và bổ sung các mũi còn thiếu theo khuyến cáo.

Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, phòng sởi cần kết hợp các biện pháp hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, giữ vệ sinh tay và chủ động cách ly khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ