Ngày Thế giới phòng chống bệnh dại (28/9) – World Rabies Day

Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại (28/9) là dịp nâng cao nhận thức cộng đồng về mức độ nguy hiểm của bệnh dại và tầm quan trọng của tiêm vắc xin, xử trí đúng và kịp thời sau phơi nhiễm để phòng ngừa bệnh.

Ngày Thế giới phòng chống bệnh Dại là ngày gì?

Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại (World Rabies Day) được tổ chức hằng năm vào ngày 28/9, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh dại, khuyến khích các biện pháp phòng ngừa và thúc đẩy nỗ lực kiểm soát, loại trừ bệnh dại trên toàn cầu. Đây là sáng kiến do Liên minh Toàn cầu về Kiểm soát bệnh Dại (Global Alliance for Rabies Control - GARC) điều phối, với sự hưởng ứng và hỗ trợ của nhiều tổ chức y tế, thú y quốc tế, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO), Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC).

Ngày 28/9 được lựa chọn để tưởng nhớ Louis Pasteur, nhà khoa học người Pháp qua đời vào ngày này năm 1895. Ông cùng các cộng sự đã nghiên cứu và phát triển vắc xin phòng bệnh dại đầu tiên, đặt nền móng quan trọng cho công tác dự phòng và kiểm soát bệnh dại hiện nay.

Mỗi năm, Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại tập trung vào một chủ đề khác nhau, hướng đến việc cung cấp kiến thức về đường lây truyền, nguy cơ phơi nhiễm và các biện pháp phòng bệnh cho cộng đồng, đồng thời thúc đẩy việc tiêm vắc xin phòng dại cho vật nuôi, tiêm vắc xin dự phòng cho người có nguy cơ và xử trí, tiêm phòng kịp thời sau phơi nhiễm. Qua đó, ngày này góp phần nâng cao nhận thức và huy động cộng đồng cùng tham gia vào mục tiêu kiểm soát, tiến tới loại trừ bệnh dại ở người trên toàn cầu.

Lịch sử thành lập ngày Thế giới phòng bệnh dại

Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại được tổ chức hằng năm vào ngày 28/9, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh dại, khuyến khích các biện pháp phòng ngừa và thúc đẩy nỗ lực kiểm soát bệnh ở cả người và động vật. Đây cũng là dịp để các tổ chức, cơ quan y tế, thú y và cộng đồng cùng tăng cường hành động hướng tới mục tiêu phòng ngừa bệnh dại trên toàn cầu.

1. Nguồn gốc và vai trò của GARC

Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại được khởi xướng từ năm 2007 bởi Liên minh Toàn cầu về Kiểm soát Bệnh dại (Global Alliance for Rabies Control - GARC). Đây là sáng kiến quốc tế đầu tiên và duy nhất dành riêng cho việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động phòng chống bệnh dại trên phạm vi toàn cầu.

GARC là tổ chức phi lợi nhuận hoạt động trong lĩnh vực phòng chống bệnh dại, phối hợp với các đối tác trong lĩnh vực y tế, thú y và cộng đồng để thúc đẩy các giải pháp dự phòng, kiểm soát bệnh. Đến năm 2010, 100 quốc gia đã hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại, cho thấy sự lan tỏa của sáng kiến này trên toàn cầu.

Các hoạt động hưởng ứng tập trung vào giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức về nguy cơ bệnh dại, thúc đẩy tiêm vắc xin phòng dại cho chó và các biện pháp dự phòng cho người, đồng thời tăng cường phối hợp giữa lĩnh vực y tế và thú y theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health).

2. Dấu mốc tri ân nhà khoa học Louis Pasteur

Ngày 28/9 được lựa chọn để tổ chức Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại nhằm tưởng nhớ Louis Pasteur (1822 - 1895), nhà khoa học người Pháp có đóng góp đặc biệt quan trọng trong lịch sử nghiên cứu và phòng ngừa bệnh dại. Pasteur cùng các cộng sự đã phát triển phương pháp tiêm chủng phòng dại đầu tiên, mở ra bước tiến lớn trong cuộc chiến chống lại căn bệnh có tỷ lệ tử vong rất cao này.

Năm 1885, Pasteur và cộng sự đã điều trị dự phòng bệnh dại cho Joseph Meister, một bé trai 9 tuổi bị chó nghi mắc bệnh dại cắn. Cậu bé được tiêm nhiều liều chế phẩm vắc xin trong một liệu trình kéo dài và sau đó không phát triển bệnh dại. Sự kiện này trở thành một dấu mốc nổi bật trong lịch sử y học, góp phần đặt nền móng cho việc phát triển và ứng dụng vắc xin phòng dại sau này.

Việc chọn ngày 28/9 để tưởng nhớ Pasteur cũng nhấn mạnh vai trò của khoa học, tiêm chủng và dự phòng trong kiểm soát bệnh dại. Qua đó, Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại tiếp tục truyền tải thông điệp về tầm quan trọng của chủ động phòng bệnh, tiêm phòng cho vật nuôi và xử trí, dự phòng kịp thời khi con người có nguy cơ phơi nhiễm với virus dại.

Các chủ đề nổi bật qua từng năm của Ngày Thế giới phòng chống bệnh dại

Mỗi năm, Ngày Thế giới phòng chống bệnh dại (28/9) lựa chọn một chủ đề nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh dại, thúc đẩy các biện pháp dự phòng và kêu gọi sự phối hợp giữa con người, động vật và môi trường trong kiểm soát căn bệnh nguy hiểm này. Qua từng năm, các chủ đề tập trung vào những khía cạnh khác nhau, từ nâng cao hiểu biết về bệnh dại, tăng cường tiêm phòng cho chó đến hướng tới mục tiêu loại trừ bệnh dại ở người.

Hành động hưởng ứng ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại

Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại 28/9 là dịp để các quốc gia, tổ chức y tế, ngành thú y và cộng đồng cùng nâng cao nhận thức, thúc đẩy các biện pháp phòng ngừa và hướng tới mục tiêu loại trừ bệnh dại. Những hành động hưởng ứng không chỉ diễn ra ở cấp quốc tế, quốc gia mà còn bắt đầu từ mỗi gia đình và cá nhân.

1. Mục tiêu của chiến lược "Zero by 30"

“Zero by 30” là Kế hoạch Chiến lược Toàn cầu nhằm chấm dứt tử vong ở người do bệnh dại lây truyền từ chó vào năm 2030. Kế hoạch được xây dựng với sự phối hợp của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH, trước đây là OIE) và Liên minh Toàn cầu về Kiểm soát Bệnh dại (GARC).

Chiến lược tập trung vào những thay đổi cần thiết về chính sách, hệ thống y tế, nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng, với ba mục tiêu chính:

• Mục tiêu 1: Sử dụng hiệu quả vắc xin, thuốc, công cụ và công nghệ, nhằm tăng khả năng tiếp cận các biện pháp dự phòng và điều trị bệnh dại.
• Mục tiêu 2: Tạo ra, đổi mới và đo lường tác động, thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới và đánh giá hiệu quả của các chương trình phòng chống bệnh dại.
• Mục tiêu 3: Duy trì cam kết và nguồn lực, bảo đảm sự tham gia lâu dài của các quốc gia, tổ chức và đối tác trong quá trình triển khai chiến lược.

“Zero by 30” không chỉ hướng đến việc ngăn ngừa tử vong do bệnh dại mà còn góp phần bảo vệ trẻ em, duy trì sinh kế, giảm gánh nặng cho gia đình và cộng đồng. Đầu tư cho phòng chống và loại trừ bệnh dại cũng góp phần củng cố hệ thống y tế, tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và thúc đẩy công bằng y tế, qua đó hỗ trợ các mục tiêu phát triển bền vững.

2. Nỗ lực phòng chống bệnh dại với các đối tác "One Health"

One Health (Sức khỏe Toàn diện) là cách tiếp cận tích hợp, nhằm bảo vệ và tối ưu hóa sức khỏe bền vững cho con người, động vật và hệ sinh thái, dựa trên sự kết nối và phụ thuộc lẫn nhau giữa các yếu tố này.

Trong phòng chống bệnh dại, One Health đề cao sự phối hợp giữa ngành y tế, thú y, chính quyền, các tổ chức và cộng đồng. Các bên cùng triển khai tiêm phòng cho chó, giám sát dịch tễ, kiểm soát nguồn bệnh và nâng cao nhận thức về phòng ngừa, từ cấp cộng đồng đến quốc gia và toàn cầu.

Cách tiếp cận này góp phần tăng hiệu quả phòng chống bệnh dại, từ phòng ngừa, phát hiện đến ứng phó, hướng tới mục tiêu “Zero by 30”, chấm dứt tử vong ở người do bệnh dại lây truyền từ chó vào năm 2030.

3. Hoạt động cấp cộng đồng và quốc gia

Tại Việt Nam, công tác phòng chống bệnh dại được triển khai theo hướng phối hợp giữa ngành y tế và thú y, tập trung kiểm soát nguồn bệnh trên động vật, tiêm vắc xin cho chó, mèo, nâng cao nhận thức cộng đồng và bảo đảm người bị phơi nhiễm được tiếp cận các biện pháp dự phòng kịp thời. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng One Health, trong đó kiểm soát bệnh trên động vật được xem là một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe con người.

Các hoạt động phòng chống bệnh dại tại địa phương gồm quản lý đàn chó, mèo; tổ chức tiêm phòng vắc xin cho vật nuôi; giám sát, phát hiện và xử lý động vật nghi mắc bệnh; truyền thông về nguy cơ bệnh dại và hướng dẫn người dân xử trí đúng sau khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, cào.

Ở phía y tế, người bị phơi nhiễm được tư vấn, đánh giá nguy cơ và chỉ định vắc xin phòng dại, huyết thanh kháng dại khi phù hợp. Việc phối hợp giữa y tế, thú y, chính quyền địa phương và cộng đồng giúp tăng hiệu quả giám sát, phòng ngừa và kiểm soát bệnh.

4. Hành động của mỗi cá nhân

Mỗi người đều có thể góp phần phòng chống bệnh dại bằng những hành động thiết thực như tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo; không thả rông vật nuôi; hạn chế tiếp xúc với động vật không rõ nguồn gốc hoặc có biểu hiện bất thường và hướng dẫn trẻ em cách tiếp xúc an toàn với chó, mèo.

Nếu bị chó, mèo hoặc động vật có nguy cơ mắc bệnh dại cắn, cào hoặc liếm vào vùng da tổn thương, cần rửa kỹ vết thương ngay bằng xà phòng và nhiều nước, sau đó đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và tư vấn tiêm vắc xin phòng dại, huyết thanh kháng dại nếu có chỉ định. Không nên tự ý đắp thuốc, dùng các phương pháp dân gian hoặc trì hoãn việc điều trị dự phòng.

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại vì vậy không chỉ dừng lại ở một ngày trong năm mà cần được duy trì thường xuyên, từ tiêm phòng cho vật nuôi, bảo vệ bản thân khi tiếp xúc với động vật đến chủ động xử trí sau phơi nhiễm. Sự tham gia của mỗi cá nhân cùng nỗ lực của cộng đồng và các ngành liên quan là nền tảng để hướng tới mục tiêu “Zero by 30”.

Ngày Thế giới Phòng chống bệnh Dại 28/9 nhắc nhở mỗi người không chủ quan trước nguy cơ phơi nhiễm từ chó, mèo và các động vật có vú khác. Tiêm vắc xin phòng dại trước phơi nhiễm cho người có nguy cơ cao, đồng thời nhanh chóng đến cơ sở y tế để được tư vấn, xử trí và tiêm vắc xin sau phơi nhiễm khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, cào, liếm vào vùng da tổn thương là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh dại hiệu quả.