Trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 có nguy hiểm không?

Trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 phải xử trí như thế nào? Nguyên nhân của việc này là gì, liệu ho có ảnh hưởng gì đến sức khỏe của bé không? Bài viết sau sẽ cung cấp cho ba mẹ các thông tin cần thiết về tình trạng ho ở trẻ nhỏ sau tiêm phòng 6 trong 1, cũng như cách xử trí an toàn, hiệu quả theo hướng dẫn của chuyên gia.

Nguyên nhân khiến trẻ bị ho sau tiêm vắc xin 6 trong 1

Cần nhấn mạnh các loại vắc xin 6 trong 1 RẤT AN TOÀN. Trước khi được cấp phép sử dụng trên người, các vắc xin đã phải trải qua nhiều nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt trên người để khẳng định hiệu quả và tính an toàn. Sau đó, vắc xin tiếp tục được giám sát và đánh giá tính an toàn và hiệu quả sau khi đưa vào sử dụng tại cộng đồng.

Để được nhập khẩu và đưa vào sử dụng tại Việt Nam, vắc xin 6 trong 1 phải đảm bảo hiệu quả trong việc kích thích miễn dịch mà còn an toàn cho sức khỏe của người tiêm. Bên cạnh đó, vắc xin cần phải thông qua các thủ tục đăng ký lưu hành, qua các cuộc thử nghiệm lâm sàng đảm bảo đạt tiêu chuẩn theo quy định của Việt Nam và Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Vắc xin chỉ được cấp phép sử dụng sau khi đạt tất cả các yêu cầu kiểm định của Việt Nam và thực hiện đầy đủ các thủ tục cần thiết. Mỗi lô vắc xin 6 trong 1 khi nhập khẩu đều được Viện Kiểm định Quốc gia Vắc xin và Sinh phẩm y tế kiểm định, đạt tiêu chuẩn về an toàn trước khi được đưa vào sử dụng. (1)

Tương tự như việc sử dụng thuốc hay thực phẩm, trong một số trường hợp trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 hoặc sưng, đau tại vết tiêm, sốt nhẹ... Các phản ứng sau tiêm vắc xin nói chung có thể xuất phát từ 1 trong các nguyên nhân sau:

1. Phản ứng liên quan đến vắc xin: người tiêm chủng có thể gặp một số phản ứng sau tiêm nếu có tiền sử dị ứng với một trong số các thành phần trong vắc xin như: muối nhôm, kháng sinh, formaldehyde, chất ổn định thiomersal, formaldehyde…
2. Phản ứng liên quan đến sai sót tiêm chủng: Trong quá trình vận chuyển, bảo quản hay khi chỉ định tiêm chủng xảy ra sai sót. Tuy nhiên, phản ứng trong trường hợp này có thể chủ động phòng tránh bằng việc thực hiện đúng quy trình bảo quản, vận chuyển cũng như thực hành tiêm chủng an toàn theo quy định Bộ Y tế.
3. Phản ứng liên quan lo lắng khi tiêm chủng: Phản ứng này thường gặp ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và thậm chí là người lớn - những người có chung “nỗi sợ kim tiêm”. Khi lo lắng quá mức, cơ thể cũng có thể sinh ra một số phản ứng sau tiêm chủng.
4. Phản ứng do trùng hợp ngẫu nhiên: Một số trường hợp các phản ứng có thể liên quan đến bệnh lý sẵn có của người tiêm chủng như nhiễm trùng hô hấp, bệnh tiêu hóa, thần kinh,... Đây là trường hợp ngẫu nhiên không liên quan đến vắc xin, sai sót trong quá trình tiêm chủng hay phản ứng lo lắng của người được tiêm.

Tuy nhiên, như đã đề cập, vắc xin 6 trong 1 có tính an toàn cao. Trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 và các phản ứng sau tiêm vắc xin thường nhẹ và không phổ biến sau tiêm ngừa, không gây nguy hiểm, không đáng lo, sẽ thuyên giảm và sẽ tự hết sau khoảng 1-2 ngày sau tiêm ngừa mà không cần điều trị.

Các phản ứng sau tiêm ngừa là dấu hiệu bình thường cho thấy hệ thống miễn dịch đã được kích hoạt để bảo vệ cơ thể. Các phụ huynh không nên vì lo ngại các phản ứng sau tiêm mà bỏ lỡ cơ hội phòng ngừa 6 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trẻ, bao gồm:

• Bệnh ho gà: lây truyền qua đường hô hấp, có thể gây ra những cơn ho, nôn kiệt sức, gãy xương sườn và thậm chí là tử vong ở trẻ nhỏ. 90% ca tử vong do ho gà là trẻ dưới 1 tuổi.
• Bệnh bại liệt: lây truyền qua đường phân - miệng, khiến trẻ đau đầu, đau cứng cổ, đau nhức cơ, sốt, buồn nôn và nôn. Bại liệt có thể gây tử vong và để lại di chứng tàn tật suốt đời.
• Bệnh uốn ván: có thể gây cứng cơ toàn thân và khó thở, suy hô hấp. Tỷ lệ tử vong do uốn ván ở trẻ sơ sinh đến 95%, còn ở trẻ em có thể đến 90%.
• Bệnh bạch hầu: gây biến chứng tắc nghẽn đường hô hấp, viêm phổi, viêm cơ tim. Tỷ lệ tử vong lên đến 20% ở trẻ <5 tuổi.
• Các bệnh do vi khuẩn Hib: như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết. 5-10% trẻ nhiễm vi khuẩn có thể tử vong, 15-30% có thể để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn.
• Viêm gan B: có thể chuyển sang thể mạn tính và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan, ung thư gan. 90% trẻ sơ sinh nhiễm viêm gan B có nguy cơ chuyển thành ể mạn tính.

Khi nào trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 được xem là bình thường?

Theo dữ liệu thử nghiệm lâm sàng của vắc xin 6 trong 1 từ hơn 16.000 trẻ em, các phản ứng không mong muốn sau tiêm được phân loại theo tần suất như sau:

• Rất phổ biến: 1/10 trường hợp
• Phổ biến: 1/100 đến <1/10 trường hợp
• Không phổ biến: 1/1.000 đến <1/100 trường hợp
• Hiếm: 1/10.000 đến <1/1.000 trường hợp
• Rất hiếm: <1/10.000 trường hợp

Trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 được phân loại là phản ứng thuộc nhóm rối loạn đường hô hấp, không phổ biến với tỷ lệ gặp phải ở 1/1.000 đến <1/100 trường hợp. Ngoài ra, trẻ tiêm 6 trong 1 còn có thể gặp một số phản ứng nhẹ, phổ biến sau tiêm thông thường như sưng, đau tại vết tiêm, sốt nhẹ, bỏ bú/ bỏ ăn, quấy khóc,... Các phản ứng này thường nhẹ, không cần can thiệp y tế và có thể tự khỏi sau vài ngày mà ba mẹ không nên quá lo lắng.

⇒ Tham khảo thêm: 9 phản ứng sau tiêm 6in1 cần lưu ý và cách xử lý hiệu quả

Mặt khác, bé bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 có thể do trùng hợp ngẫu nhiên, là triệu chứng bệnh lý đường hô hấp mà trẻ mắc phải tại thời điểm tiêm phòng. Ba mẹ cần theo dõi các cơn ho của trẻ, xem mức độ nghiêm trọng của cơn ho, tần suất trẻ ho, ho có đi kèm các dấu hiệu bất thường khác về sức khỏe hay không. Nếu vẫn còn lo lắng về tình trạng này của con, ba mẹ nên liên hệ với trung tâm tiêm chủng hoặc đến bệnh viện để được các bác sĩ thăm khám và xử trí.

Hướng dẫn cách chăm sóc trẻ bị ho sau tiêm vắc xin 6 trong 1

Để chăm sóc trẻ bị ho sau khi chích ngừa 6 trong 1 và gặp các phản ứng sau tiêm khác, ba mẹ áp dụng các phương pháp sau:

• Không dùng thêm các thuốc ho và các loại thuốc khác khi không có chỉ định của bác sĩ.
• Khi trẻ sốt ≥ 38.5 độ C, có thể dùng thuốc hạ sốt thông thường (paracetamol) với liều phù hợp cân nặng và đúng thời gian quy định của Nhà sản xuất in trên vỏ hộp hoặc theo chỉ định của Bác sĩ. Trường hợp có bệnh lý về tim mạch, viêm phổi hoặc trẻ có tiền sử sốt cao co giật có thể dùng thuốc hạ sốt khi thân nhiệt ≥ 38 độ C. Nếu trẻ có bệnh lý khác hoặc đã có cảnh báo của bác sĩ, hoặc đã có phản ứng trước đó với các thuốc hạ sốt, cần hỏi bác sĩ trước về loại thuốc hạ sốt phù hợp với trẻ.
• Cho trẻ mặc quần áo thoáng mát.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng bình thường như hàng ngày. Cho trẻ bú mẹ nhiều hơn và nếu trẻ trên 6 tháng tuổi thì cho uống thêm các loại nước khác.
• Không cho trẻ ăn/ bú khi nằm, đặc biệt là khi bú/ uống sữa vào ban đêm. Sau khi trẻ ăn/ bú/ uống sữa/ uống nước,... cần bế trẻ ở tư thế cao đầu và không cho trẻ chơi đùa quá mức sau khi ăn uống, chú ý quan sát trẻ từ 15-30 phút sau khi ăn, uống.
• Nếu tại vết tiêm sưng, đỏ, có thể chườm lạnh xung quanh để giúp giảm đau và giảm sưng. Chú ý sử dụng khăn bọc nước đá sạch khi chườm lạnh. Không xoa dầu, chườm nóng, đắp chanh, đắp khoai tây hay bôi đắp bất cứ thứ gì lên vết tiêm vì có thể gây nhiễm trùng vết tiêm. Khi bế trẻ hoặc tắm, thay quần áo cho trẻ, tránh chạm vào vết tiêm.

⇒ Tham khảo thêm: Tiêm 6 trong 1 về có được tắm không? Thời điểm nào là thích hợp?

Trường hợp nào trẻ tiêm 6in1 về bị ho cần đến bác sĩ?

Phụ huynh cần chú ý đến các triệu chứng gợi ý các dấu hiệu của “Phản ứng phản vệ” sau tiêm có thể chia làm nhiều mức độ bao gồm:

• Nhẹ (độ I): Chỉ có các triệu chứng da, tổ chức dưới da và niêm mạc như mày đay, ngứa, phù mạch.
• Nặng (độ II): có từ 2 biểu hiện ở nhiều cơ quan:
  • Mày đay, phù mạch xuất hiện nhanh.
  • Khó thở nhanh nông, tức ngực, khàn tiếng, chảy nước mũi.
  • Đau bụng, nôn, ỉa chảy.
  • Huyết áp chưa tụt hoặc tăng, nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp.
• Nguy kịch (độ III): biểu hiện ở nhiều cơ quan với mức độ nặng hơn như sau:
  •  Đường thở: tiếng rít thanh quản, phù thanh quản.
  • Thở: thở nhanh, khò khè, tím tái, rối loạn nhịp thở.
  • Rối loạn ý thức: vật vã, hôn mê, co giật, rối loạn cơ tròn.
  • Tuần hoàn: sốc, mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp.

Trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1, nếu chỉ ho mà không kèm các triệu chứng nguy hiểm khác kể trên, đồng thời trẻ ăn, ngủ, chơi bình thường thì ho sẽ tự khỏi, ba mẹ không cần lo lắng. Nhưng nếu đi kèm các dấu hiệu nguy hiểm khác kể trên, ba mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất để được thăm khám và xử trí.

Một số phản ứng khác có thể gặp sau khi tiêm vắc xin 6 trong 1

Danh mục các phản ứng bất lợi sau tiêm vắc xin 6 trong 1, ba mẹ có thể xem thông tin trong bảng sau:

1. Phản ứng thông thường

Các phản ứng phổ biến, thông thường khi trẻ tiêm vắc xin 6 trong 1: Sưng, đỏ, đau tại chỗ tiêm, sốt, mệt mỏi, chán ăn, quấy khóc. Các phản ứng này có thể tự khỏi sau vài ngày mà không cần can thiệp y tế.

Những triệu chứng này cũng có thể được kiểm soát tốt bằng việc dùng thuốc hạ sốt thông thường (paracetamol) với liều phù hợp do bác sĩ kê (đối với trường hợp sốt), hoặc có thể chườm mát xung quanh vị trí tiêm để giúp giảm đau và giảm sưng. Chú ý sử dụng khăn bọc nước đá sạch khi chườm lạnh hoặc sử dụng túi chườm mát. Lưu ý không xoa dầu, chườm nóng, đắp chanh, đắp khoai tây hay bôi đắp bất cứ thứ gì lên vị trí tiêm vì có thể gây nhiễm trùng vết tiêm hoặc làm tình trạng sưng đau nhiều hơn.

2. Phản ứng nghiêm trọng

Các phản ứng nghiêm trọng hơn như: sốt cao không hạ (sau khi đã sử dụng thuốc hạ sốt), co giật do sốt hoặc không do sốt, mệt lả, lừ đừ, lịm dần, không có phản ứng khi gọi; tím tái, khó thở, thở nhanh, thở khò khè khác thường, thở rít, rút lõm lồng ngực khi thở; trẻ quấy khóc dữ dội, khóc thét kéo dài,...

Đây là các phản ứng sau khi tiêm chủng rất hiếm gặp và khi có xuất hiện cần được đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc bệnh viện gần nhất để được xử trí và theo dõi kịp thời. Phụ huynh cần chú ý rằng các phản ứng sau tiêm nặng không gây nguy hiểm nếu được phát hiện sớm và xử trí kịp thời. Người trông trẻ phải có ý thức trách nhiệm và tuân thủ đúng các hướng dẫn về việc theo dõi sau tiêm của Bác sĩ tư vấn khi khám sàng lọc, để được xử lý kịp thời nếu có các phản ứng sau tiêm nặng.

Cụ thể, trẻ sau tiêm vắc xin 6 trong 1 cần được theo dõi ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng. Nếu phát hiện các biểu hiện bất thường cần báo ngay cho nhân viên y tế ở gần nhất. Sau đó, trẻ cần được theo dõi sức khỏe tại nhà ít nhất 48 giờ tiếp theo sau tiêm đặc biệt cần theo dõi vào ban đêm.

Các tiêu chí cần theo dõi bao gồm:

• Nhiệt độ cơ thể đo bằng nhiệt kế: Hãy đảm bảo rằng nhiệt kế hoạt động tốt và đảm bảo chất lượng. Để đảm bảo kết quả chính xác, hãy thử đối chiếu với công cụ/ máy đo nhiệt độ khác hoặc đối chiếu với nhiệt độ đo được của những người xung quanh.
• Nhịp thở: Nhịp thở bất thường là khi ngừng thở, khó thở, thở nhanh, thở ngắt quãng, thở mệt (thở khò khè, hổn hển, phì phò,...).

Đối với trẻ em: thở nhanh là số nhịp thở theo lứa tuổi như sau:

• Trẻ sơ sinh >50 lần/phút
• 0-5 tháng >40 lần/phút
• 0-12 tháng >30 lần
• Từ 01-5 tuổi > 30 lần/phút

Da toàn thân và da tại vùng tiêm: đổi màu (tím tái, xanh, hồng, đỏ, mẩn đỏ, phát ban, ngứa, đau rát, phồng rộp,...). Các hoạt động: ăn, chơi, ngủ, tiểu tiện, đại tiện, nhận thức,... khác thường với hoạt động thường ngày.

Người theo dõi phản ứng sau tiêm cho trẻ em cần là người lớn có tình trạng sức khoẻ tốt (cả về thể chất và tinh thần, trí tuệ), có kiến thức đầy đủ để có thể phát hiện sớm, xử trí kịp thời và có phương tiện để liên lạc nhanh chóng với người khác, đưa người bị phản ứng sau tiêm đến cơ sở y tế gần nhất khi có tình huống tiêm khẩn cấp.

Trẻ bị ho sau khi tiêm phòng 6 trong 1 cần được theo dõi sức khỏe cẩn thận. Nếu trẻ ho dai dẳng, kéo dài đi kèm các dấu hiệu bất thường về sức khỏe khác cần được đưa đến bệnh viện gần nhất để được thăm khám và xử trí. Ba mẹ cần chủ động hỏi ý kiến của nhân viên y tế tại Trung tâm tiêm chủng hoặc bác sĩ tiêm chủng ngay tại buổi tiêm nếu chưa rõ các thông tin về phản ứng sau tiêm. Nên tìm hiểu trước về các bệnh viện gần nhất có khả năng cấp cứu và xử trí phản ứng sau tiêm.