Người bị viêm gan ăn gì và kiêng gì phù hợp?

Viêm gan ăn gì là mối quan tâm lớn của người bệnh và gia đình, bởi chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ gan hồi phục, giảm gánh nặng chuyển hóa và phòng ngừa biến chứng. Một chế độ ăn khoa học, được hướng dẫn đúng chuyên môn, sẽ giúp quá trình điều trị hiệu quả hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Nguyên tắc dinh dưỡng cần ghi nhớ cho người bệnh viêm gan

Dinh dưỡng giữ vai trò quan trọng trong quản lý và điều trị viêm gan. Chế độ ăn uống hợp lý, nắm được bệnh viêm gan ăn gì không chỉ hỗ trợ phục hồi chức năng gan mà còn tăng cường sức đề kháng cho cơ thể. Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng cần ghi nhớ cho người bệnh.

• Cung cấp đầy đủ protein chất lượng cao: Khi bị viêm hoặc tổn thương các tế bào gan cần "nguyên liệu" để sửa chữa và protein là nguồn cung cấp axit amin cần thiết để xây dựng lại màng tế bào và các mô gan. Khi mắc bệnh viêm gan nên ưu tiên protein dễ tiêu từ các loại cá, thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da... Phân bố đều protein vào các bữa ăn để giảm gánh nặng cho gan.
• Cung cấp đủ năng lượng: Quá trình sửa chữa khi bị bệnh này cần tiêu tốn rất nhiều năng lượng, nếu thiếu năng lượng gan sẽ rất khó phục hồi. Do đó, bổ sung năng lượng từ thức ăn hỗ trợ quá trình sửa chữa, đồng thời duy trì chức năng miễn dịch chống lại virus viêm gan và các bệnh nhiễm trùng cơ hội.
• Tăng cường vitamin và chất chống oxy hóa: Gan tổn thương do virus, rượu hoặc các yếu tố khác liên quan phần lớn đến stress oxy hóa. Việc tăng cường vitamin và chất chống oxy hóa giúp trung hòa gốc tự do và hạn chế tổn thương tế bào gan.
• Hạn chế tối đa chất béo xấu và muối: Người bệnh viêm gan nên hạn chế chất béo xấu (như mỡ động vật, nội tạng, đồ chiên rán, thức ăn nhanh...) và muối để giảm gánh nặng cho gan, ngăn ngừa nguy cơ gan nhiễm mỡ, xơ gan, giữ ổn định huyết áp, tim mạch và thận. Thay vào đó cần sử dụng các chất béo tốt (như dầu oliu, dầu đậu nành, dầu cá), nên ăn nhạt và dùng gia vị tự nhiên thay cho muối và nước mắm.
• Chia nhỏ bữa ăn và uống đủ nước: Giúp gan hoạt động hiệu quả và giảm gánh nặng cho gan. Đồng thời duy trì nguồn năng lượng ổn định, tránh suy kiệt, hỗ trợ thải độc và đồng thời cân bằng lượng dịch cho cơ thể.

Bệnh viêm gan ăn gì để nhanh hồi phục?

Sau khi tìm hiểu qua nguyên tắc dinh dưỡng cần ghi nhớ cho người bệnh viêm gan, hãy cùng điểm qua các loại thực phẩm trong danh sách các thực phẩm nên ăn khi mắc bệnh này:

1. Nhóm thực phẩm giàu protein

Bổ sung đầy đủ protein (chất đạm) giúp tăng cường khả năng tái tạo mô và tế bào gan bị tổn thương. Đồng thời đạm ngăn tích tụ chất béo và chống độc, có tác dụng tốt cho người tổn thương gan do viêm.

Ở bệnh nhân viêm gan, chức năng gan suy giảm cần lựa chọn nguồn đạm dễ chuyển hóa đến từ thực vật. Nguồn đạm động vật không phải là lựa chọn tối ưu vì gan cần thời gian chuyển hóa chất đạm này nhiều hơn so với đạm thực vật.

Do đó, bệnh nhân nên ưu tiên đạm thực vật để gan không bị quá tải trong hoạt động chuyển hóa chất, đồng thời vẫn nhận được những lợi ích sức khỏe từ đạm. Những thực phẩm giàu đạm bao gồm:

• Đậu hũ;
• Trứng;
• Sữa;
• Các loại thịt trắng như: Gà, cá, thịt lợn nạc...

2. Nhóm tinh bột

Khi gan bị viêm, tổn thương cơ thể sẽ mất đi một lượng glycogen nhất định. Glycogen là chất dự trữ trong cơ và gan, là nguồn năng lượng hoạt động cho các cơ quan khác. Ăn đủ lượng tinh bột cần thiết giúp bệnh nhân hấp thụ đủ glycogen, từ đó cung cấp năng lượng tránh suy nhược, mệt mỏi.

Những thực phẩm chứa tinh bột được khuyến khích cho người bệnh gan bao gồm:

• Bánh mì;
• Gạo;
• Mật ong;
• Trái cây.

Để tránh tăng gánh nặng cho gan, người bệnh nên ưu tiên chọn chất bột đường từ trái cây có độ ngọt tự nhiên giúp gan dễ chuyển hóa.

3. Nhóm rau xanh và trái cây tươi

Rau xanh và trái cây tươi giàu vitamin, khoáng chất giúp gan thải độc hiệu quả. Phần lớn trái cây chứa các vi chất có lợi cho sức khỏe bao gồm vitamin B1, B6, B12, canxi, kali, sắt. Đây là những vi chất có tác dụng thúc đẩy quá trình chữa lành mô gan bị tổn thương, chống oxy hóa và tăng đề kháng cho cơ thể người bệnh.

Một số loại trái cây giàu vitamin, khoáng chất trong danh sách cho người viêm gan ăn gì bao gồm:

• Bưởi;
• Táo;
• Chuối;
• Nho.

Bên cạnh trái cây, một số loại rau có công dụng bảo vệ chức năng gan và giảm gánh nặng cho gan bao gồm:

• Rau họ cải bảo vệ chức năng gan: Như cải Brussels, bắp cải, súp lơ trắng... chứa nhiều chất xơ, hợp chất thực vật, chất chống oxy hóa làm tăng mức độ enzyme thải độc từ đó hỗ trợ chức năng gan.
• Rau lá xanh giảm gánh nặng cho gan: Giàu diệp lục được biết đến với khả năng liên kết độc tố, giảm gánh nặng độc hại cho cơ thể và hỗ trợ gan. Ngoài ra, hàm lượng cao chlorophylls trong rau lá xanh có khả năng loại bỏ chất độc trong máu và bảo vệ chức năng gan.

4. Nhóm chất béo tốt

Người bị viêm gan cần ưu tiên lựa chọn chất béo tốt để vừa cung cấp năng lượng, vừa hỗ trợ phục hồi tế bào gan mà không gia tăng gánh nặng cho gan. Nhóm chất béo lành mạnh chủ yếu là chất béo không bão hòa đơn và chất béo không bão hòa đa. Chúng có tác dụng giảm viêm, bảo vệ tim mạch, ổn định mỡ máu và cung cấp các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K.

Một số thực phẩm chứa chất béo tốt bao gồm:

• Dầu thực vật như ô liu, đậu nành, dầu hạt cải, dầu mè, dầu hướng dương.
• Cáo béo như cá thu, có hồi, cá mòi, cá trích, cá ngừ nên ăn khoảng 2 - 3 bữa/tuần.
• Các loại hạt và quả khô như hạnh nhân, óc chó, hạt lanh, hạt chia, hạt hướng dương, hạt mè.
• Quả giàu chất béo tốt như bơ, oliu.
• Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt, lúa mạch.

Mặt khác, người bệnh cần hạn chế mỡ động vật, da gà/ vịt, nội tạng, bơ động vật, đồ chiên rán, thức ăn nhanh. Vì đây là nguồn chất béo bão hòa và trans fat có hại cho sức khỏe, dễ làm nặng tình trạng gan và cả tim mạch.

5. Sữa và các chế phẩm từ sữa

Người bị viêm gan thường được khuyên bổ sung sữa và các chế phần từ sữa như sữa chua, phô mai, sữa đậu nành bởi mang lại nhiều lợi ích đặc biệt cho gan và sức khỏe tổng thể:

• Nguồn protein chất lượng cao và dễ hấp thu: Sữa giàu casein và whey protein cung cấp đầy đủ các acid amin thiết yếu. Đây có thể được xem là nguồn "nguyên liệu” tái tạo tế bào gan bị tổn thương, duy trì cơ bắp và hạn chế tình trạng suy kiệt.
• Bảo toàn chức năng gan, tăng tốc độ phục hồi: Sữa và chế phẩm từ sữa giàu canxi - chất dinh dưỡng duy trì sự cứng cáp của xương và răng. Đây còn là chất giúp điều chỉnh chức năng chuyển hóa chất đường bột, chất béo và khả năng bài tiết mật của gan. Rối loạn điều hòa tín hiệu canxi là dấu hiệu đặc trưng của cả bệnh viêm gan cấp và mạn tính. Bổ sung canxi giúp quá trình chuyển hóa canxi ổn định, từ đó bảo toàn chức năng gan và tăng tốc độ phục hồi của gan sau khi bị virus tấn công.
• Tăng cường đề kháng: Sữa chứa nhiều vitamin D là dưỡng chất quan trọng giúp cơ thể hấp thụ canxi hiệu quả từ thức ăn. Theo nghiên cứu, vitamin D ức chế sự nhân lên của virus viêm gan B, giúp cơ thể tăng đề kháng chống lại virus gây bệnh.

Người bệnh viêm gan cần kiêng gì tuyệt đối?

Bên cạnh các loại thực phẩm nên ăn, người bệnh viêm gan cần kiêng tiêu thụ một số thực phẩm sau:

1. Rượu, bia và đồ uống có cồn

Đứng đầu danh sách có thể kể đến là rượu, bia hay gọi chung là các thức uống có cồn. Vì đây là các thức uống chứa ethanol, là chất khi đi vào cơ thể sẽ tự chuyển hóa thành loại chất gây hại cho gan, cũng là nguyên nhân gây ra các bệnh về gan thường gặp.

Nếu dùng rượu bia khi đang mắc bệnh hay điều trị viêm gan sẽ gia tăng nguy cơ diễn tiến xơ gan hay ung thư gan vô cùng nguy hiểm.

2. Thực phẩm nhiều dầu mỡ, chất béo bão hòa

Gan bị tổn thương do viêm gan, quá trình chuyển hóa thức ăn bị hạn chế. Gan sẽ mất nhiều thời gian để chuyển hóa chất béo, dẫn đến gan nhiễm mỡ. Do đó, người bệnh nên tránh các thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, chất béo bão hòa chẳng hạn như:

• Thức ăn chiên rán, xào nhiều dầu (gà rán, khoai tây chiên, chả giò, thức ăn nhanh).
• Thịt mỡ, da động vật, nội tạng động vật.
• Các sản phẩm từ sữa nguyên kem, bơ, phô mai béo.
• Bánh ngọt, đồ ăn sẵn chứa nhiều dầu thực vật tinh luyện, shortening, margarine.
• Đồ hộp, thịt chế biến sẵn (xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói).

⇒ Tham khảo thêm bài viết chi tiết: Tại sao người bị viêm gan thường kiêng ăn mỡ?

3. Thực phẩm chứa nhiều đường

Đường bổ sung trong các loại đồ ngọt, đồ uống giải khát, bánh kẹo... tạo gánh nặng lớn cho gan. Thói quen ăn nhiều thực phẩm chức đường bổ sung sẽ mang lại phản ứng bất lợi cho gan.

Khi căng thẳng hay mệt mỏi, chúng ta thường có xu hướng ăn nhiều đồ ngọt. Lượng đường bổ sung trong đồ ngọt khiến cơ thể phải làm việc nhiều hơn để xử lý, từ đó gây căng thẳng cho gan. Ngoài ra, ăn nhiều đường còn dễ dẫn đến tăng cân - yếu tố dẫn đến gan nhiễm mỡ.

Các loại đường thường thấy trong thành phần thực phẩm ngọt bao gồm:

• Fructose: Thường xuất hiện trong các món như siro ngô, nước ngọt, trái cây đóng hộp, bánh kẹo.
• Sucrose: Đường ăn thông thường, thường là đường trắng hoặc nâu.
• Glucose: Đường đơn giản, thường được thêm vào sản phẩm thực phẩm và đồ uống.
• Ngoài ra còn có dextrose, lactose hoặc maltose.

Ngoài ra, chất tạo ngọt nhân tạo thường thấy trong các thực phẩm và đồ uống không calo có thể không tốt cho gan, ảnh hưởng tiêu cực đến vi khuẩn có lợi trong ruột. Chất làm ngọt nhân tạo làm ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo trong cơ thể, gây gánh nặng cho quá trình tiêu hóa cũng như các vấn đề về gan trong một số trường hợp.

Một vài nghiên cứu còn cho thấy chất làm ngọt nhân tạo tăng cảm giác thèm ăn, dẫn đến tăng cân, béo phì. Mà béo phì là yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ. Năm 2023, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo không nên sử dụng chất làm ngọt nhân tạo như một cách giảm cân.

4. Thực phẩm chứa nhiều muối và chế biến sẵn

Bệnh nhân viêm gan mãn tính nên hạn chế muối. Một khi tình trạng mãn tính tiến triển thành xơ gan có thể tích tụ chất lỏng trong bụng, gọi là cổ trướng. Người gặp tình trạng này cần hạn chế natri (có trong muối) dưới 1.000 mg mỗi ngày.

Mặt khác, thực phẩm được chế biến sẵn chứa nhiều chất phụ gia để kéo dài thời gian sử dụng. Khi tiêu thụ, gan phải xử lý các chất phụ gia, chất bảo quản này ngoài đường, muối, chất béo có sẵn trong thực phẩm. Từ đó dẫn đến quá tải, làm tăng nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ và các bệnh ung thư.

Các thực phẩm siêu chế biến phổ biến bao gồm bánh ngọt, bánh quy, kẹo đóng gói, khoai tây chiên, thực phẩm ăn liền như mì/phở ăn liền, xúc xích.

Thắc mắc viêm gan ăn gì và kiêng ăn gì đã được giải đáp chi tiết trong thông tin của bài viết. Hy vọng qua bài viết trên, người bệnh có thể ăn uống lên cho bản thân thực đơn khoa học, đảm bảo dinh dưỡng để hỗ trợ phục hồi chức năng gan và tăng cường đề kháng cho cơ thể.