Thuốc điều trị viêm gan B có những loại nào?

Viêm gan B là bệnh truyền nhiễm do HBV gây ra, có khả năng tiến triển thành xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan nếu không được kiểm soát kịp thời. Sự ra đời của nhiều thuốc điều trị viêm gan B hiện nay đã mở ra hy vọng kiểm soát bệnh lâu dài, giúp ngăn ngừa biến chứng nặng và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Mục tiêu và nguyên tắc điều trị viêm gan B

Điều trị viêm gan B không chỉ tập trung làm giảm triệu chứng mà còn hướng đến quản lý bệnh lâu dài, duy trì chức năng gan, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và cải thiện chất lượng cuộc sống người bệnh.

1. Mục tiêu

Theo Quyết định số 3310/QĐ-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 29/7/2019 về hướng dẫn chẩn đoán, điều trị viêm gan B, mục tiêu điều trị bệnh gồm:

• Ức chế virus tối đa: Giảm nồng độ HBV DNA trong máu, giúp hạn chế sự nhân lên của virus.
• Ngăn ngừa xơ gan và ung thư gan: Việc ức chế virus ổn định giúp làm chậm quá trình xơ hóa gan và giảm nguy cơ phát triển ung thư biểu mô tế bào gan (HCC).
• Giảm lây truyền: Đặc biệt quan trọng ở phụ nữ mang thai để ngăn lây nhiễm từ mẹ sang con
• Dự phòng đợt bùng phát viêm gan B.

2. Nguyên tắc điều trị

Việc sử dụng thuốc điều trị bệnh viêm gan B luôn tuân thủ các nguyên tắc y khoa nghiêm ngặt, đảm bảo hiệu quả tối đa và giảm thiểu rủi ro:

• Lựa chọn thuốc hiệu quả cao và ít kháng thuốc: Các thuốc thế hệ mới như tenofovir hoặc entecavir được khuyến cáo hàng đầu.
• Điều trị kéo dài và liên tục: Với thuốc kháng virus đường uống, việc điều trị thường là dài hạn, thậm chí vô thời hạn, để duy trì ức chế virus. Ngừng thuốc đột ngột có thể dẫn đến bùng phát viêm gan nghiêm trọng.
• Theo dõi định kỳ: Kiểm tra men gan, tải lượng virus, hình ảnh gan để đánh giá đáp ứng điều trị và phát hiện sớm biến chứng.

Các thuốc điều trị viêm gan B phổ biến hiện nay

Hiện nay, các thuốc điều trị viêm gan B được chia thành hai nhóm chính: thuốc kháng virus đường uống và thuốc tiêm. Mỗi nhóm có cơ chế hoạt động, hiệu quả và chỉ định riêng, phù hợp với từng nhóm bệnh nhân (1).

1. Thuốc kháng virus đường uống

• Tenofovir disoproxil (Viread): Là thuốc kháng virus có tác dụng ngăn chặn HBV sinh sôi trong cơ thể, được chỉ định cho trẻ em từ 2 tuổi (cân nặng ít nhất 10kg) và người lớn. Bệnh nhân cần tuân thủ liều lượng và không tự ý ngưng thuốc khi không có chỉ định của bác sĩ. Tác dụng phụ tiềm ẩn bao gồm đau dạ dày, buồn nôn, tiêu chảy, ngứa, phát ban…
• Tenofovir alafenamide (Vemlidy): Là thuốc kháng virus được chỉ định điều trị HBV mạn tính ở người lớn và trẻ em từ 6 tuổi trở lên (cân nặng ít nhất 25kg). Thuốc có tác dụng làm giảm nồng độ HBV trong cơ thể và cải thiện tình trạng gan. Bệnh nhân cần tuân thủ liều lượng theo khuyến cáo hướng dẫn sử dụng hoặc chỉ định của bác sĩ. Khi ngưng sử dụng thuốc, cần kiểm tra sức khỏe thường xuyên và xét nghiệm máu định kỳ để kiểm tra chức năng gan. Thuốc không khuyến cáo sử dụng cho bệnh nhân mắc bệnh thận giai đoạn cuối không đang chạy thận nhân tạo hoặc người mắc bệnh gan mất bù.
• Entecavir (Baraclude): Đây là thuốc giúp ngăn chặn HBV nhân lên trong cơ thể, được chỉ định điều trị cho bệnh nhân từ 2 tuổi (ít nhất 10kg) và người lớn mắc viêm gan B mạn tính. Tuy nhiên, thuốc có thể gây ra một số triệu chứng như sốt nhẹ, chán ăn, rối loạn tim, chóng mặt, mệt mỏi. Do đó, bệnh nhân cần theo dõi các triệu chứng và đến ngay cơ sở y tế để được hỗ trợ kịp thời.
• Telbivudine (Tyzeka hoặc Sebivo): Là thuốc điều trị viêm gan B mạn tính ở bệnh nhân từ 16 tuổi trở lên, giúp ức chế sự nhân lên của HBV trong cơ thể.
• Adefovir Dipivoxil (Hepsera): Là thuốc kháng virus được chỉ định điều trị viêm gan B mạn tính ở người lớn và trẻ em từ 12 tuổi trẻ lên. Thuốc tiềm ẩn một số tác dụng phụ như đau dạ dày, buồn nôn, đau đầu. Bệnh nhân cần được theo dõi chức năng thận thường xuyên khi sử dụng thuốc.
• Lamivudine (Epivir-HBV, Zeffix hoặc Heptodin): Là thuốc điều trị viêm gan B cho người lớn và trẻ em từ 2 tuổi. Tuy nhiên, thuốc không được sử dụng ở Hoa Kỳ vì hiệu lực kém hơn các loại thuốc mới và gây kháng thuốc sau 1 - 2 năm sử dụng.

⇒ Tham khảo thêm: Uống thuốc viêm gan B có tác dụng phụ không?

2. Nhóm thuốc tiêm

• Pegylated Interferon (Pegasys): Được sử dụng điều trị viêm gan B mạn tính ở trẻ em từ 3 tuổi và người lớn. Thuốc có nhiều tác dụng phụ giống cúm (sốt, đau đầu, mệt mỏi), có thể gây ra các vấn đề về tâm lý (trầm cảm) và cần được theo dõi chặt chẽ (2).
• Interferon Alpha (Intron A): Cần tiêm nhiều lần hơn trong tuần và kéo dài thời gian điều trị. Tương tự, Pegylated Interferon, thuốc cũng có tác dụng phụ giống cúm và các vấn đề về tâm lý như trầm cảm.

Quy trình điều trị viêm gan B từ chẩn đoán đến khi ngừng thuốc

Điều trị viêm gan B là một quá trình dài hơi, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và bệnh nhân. Quy trình này được thiết kế để tối ưu hóa kết quả, giảm nguy cơ biến chứng và đảm bảo tuân thủ điều trị.

1. Bước 1: Khám và xét nghiệm

Giai đoạn chẩn đoán và đánh giá là bước khởi đầu quan trọng, giúp xác định xem bệnh nhân có thực sự cần sử dụng thuốc điều trị viêm gan B hay không.

• Lịch sử và khám lâm sàng: Đánh giá các triệu chứng, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt và các yếu tố nguy cơ.
• Xét nghiệm huyết thanh học và sinh học phân tử: Xác định sự hiện diện của HBsAg, HBeAg, anti-HBe và đặc biệt là định lượng HBV DNA (nồng độ virus trong máu) và mức độ men gan (ALT/AST).
• Đánh giá tổn thương gan: Siêu âm bụng tổng quát và các phương pháp không xâm lấn để đánh giá mức độ xơ hóa gan. Sinh thiết gan có thể được chỉ định trong một số trường hợp phức tạp.

2. Bước 2: Lựa chọn phác đồ

Sau khi có đầy đủ kết quả xét nghiệm, bác sĩ sẽ quyết định phác đồ điều trị.

• Điều trị hay theo dõi: Dựa trên tình trạng bệnh của mỗi người, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị hoặc theo dõi. Nếu chưa có chỉ định điều trị thuốc kháng virus, người bệnh cần khám lâm sàng, xét nghiệm công thức máu mỗi 12 - 24 tuần, đo tải lượng HBV DNA mỗi 24 - 48 tuần và đánh giá xơ gan hóa mỗi 24 - 48 tuần.
• Chỉ định điều trị: Nếu HBV DNA cao, men gan ALT tăng và/hoặc có bằng chứng tổn thương gan (xơ hóa đáng kể), việc sử dụng thuốc là bắt buộc.
• Lựa chọn thuốc: Thuốc kháng virus đường uống thế hệ mới như Tenofovir (TDF hoặc TAF) hoặc Entecavir là các lựa chọn phổ biến hiện nay do hiệu quả mạnh và nguy cơ kháng thuốc thấp.

3. Bước 3: Tuân thủ điều trị

Việc tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt quyết định thành công của phác đồ kháng virus.

• Uống thuốc đúng liều và đúng giờ: Thuốc kháng virus phải được uống đều đặn mỗi ngày. Việc bỏ liều thường xuyên có thể làm giảm nồng độ thuốc trong máu, tạo điều kiện cho virus bùng phát và nhanh chóng phát triển đột biến kháng thuốc.
• Không tự ý ngừng thuốc: Bệnh nhân không được tự ý ngừng sử dụng thuốc điều trị virus viêm gan B ngay cả khi cảm thấy khỏe hoặc xét nghiệm cho thấy nồng độ virus đã giảm. Điều này có thể gây ra hiện tượng viêm gan cấp nặng do virus nhân lên không kiểm soát.

4. Bước 4: Theo dõi và tái khám

Định kỳ kiểm tra men gan, tải lượng virus, chức năng thận và hình ảnh gan để theo dõi đáp ứng và điều chỉnh thuốc khi cần.

5. Bước 5: Quyết định ngừng thuốc

Ngừng thuốc điều trị viêm gan B chỉ nên thực hiện khi có đáp ứng ổn định, virus không còn phát hiện trong máu, men gan bình thường lâu dài và dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ.

Viêm gan B mạn tính là căn bệnh đòi hỏi sự quản lý y tế cẩn thận và dài hạn. Với sự ra đời và phát triển của các loại thuốc điều trị viêm gan B thế hệ mới như hiện nay, việc kiểm soát virus đã trở nên hiệu quả và an toàn, giúp ngăn chặn sự tiến triển thành xơ gan và ung thư gan, kéo dài tuổi thọ và cải thiện chất lượng sống của người bệnh.