Xét nghiệm viêm gan A: Khi nào nên làm và ý nghĩa kết quả

Xét nghiệm viêm gan A là phương pháp giúp xác định chính xác người bệnh có đang hoặc đã từng nhiễm HAV hay chưa. Từ đó, hỗ trợ bác sĩ đưa ra chỉ định điều trị và phòng ngừa lây nhiễm kịp thời, hiệu quả. Vậy khi nào cần xét nghiệm viêm gan A và cần lưu ý gì khi xét nghiệm? Chuyên gia sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây!

Khi nào cần xét nghiệm viêm gan A?

Việc phát hiện sớm các trường hợp viêm gan A là rất quan trọng nhằm ngăn ngừa các triệu chứng của bệnh và phòng ngừa lây nhiễm. Các bác sĩ thường khuyến cáo nên xét nghiệm viêm gan dựa trên tiền sử bệnh, các triệu chứng của người bệnh. Thông thường, người lớn bị bệnh đều có các triệu chứng xuất hiện khoảng 27 ngày sau khi nhiễm bệnh. Do đó, cần xét nghiệm ngay khi có các triệu chứng sau (2):

• Nước tiểu sẫm màu;
• Tiêu chảy và phân có màu xám hoặc màu đất sét;
• Mệt mỏi;
• Sốt nhẹ;
• Đau bụng hoặc đau khớp;
• Buồn nôn, nôn hoặc chán ăn;
• Mắt và da vàng, còn gọi là bệnh vàng da.

Bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện xét nghiệm đối với những bệnh nhân có triệu chứng và đã biết mình tiếp xúc với viêm gan A hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh cao như:

• Thường xuyên du lịch đến các khu vực hay bùng phát dịch như châu Á, Nam Mỹ, Trung Mỹ, châu Phi, Trung Đông.
• Sử dụng ma túy tiêm tĩnh mạch và sử dụng ma túy bất hợp pháp.
• Sống trong viện dưỡng lão.
• Làm việc trong các ngành liên quan đến chăm sóc sức khỏe, thực phẩm hoặc nước thải.
• Ăn động vật có vỏ sống, rau và các loại thực phẩm khác.

Bên cạnh đó, xét nghiệm cũng được chỉ định ở người tiếp xúc gần với ca bệnh đã được xác định (ví dụ thành viên gia đình, người chăm sóc, trẻ cùng lớp trong ổ dịch) nếu họ có triệu chứng hoặc nếu cần xác định chuỗi lây để điều tra dịch tễ. Trong bối cảnh ổ dịch, xét nghiệm kịp thời giúp xác định nguồn và hướng dẫn biện pháp phòng chống cho những người tiếp xúc.

Ngoài ra, viêm gan A chỉ là một trong nhiều nguyên nhân gây viêm gan cấp. Nếu xét nghiệm chức năng gan bất thường và cần xác định nguyên nhân (HBV, HCV, thuốc, rượu, HAV…), bác sĩ sẽ yêu cầu xét nghiệm huyết thanh HAV cùng các xét nghiệm khác để phân biệt và quyết định xử trí phù hợp.

Các loại xét nghiệm chẩn đoán viêm gan A phổ biến hiện nay

Thông thường, để chẩn đoán viêm gan A, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp nhiều loại xét nghiệm để phát hiện virus cũng như đánh giá mức độ tổn thương của gan. Một số loại xét nghiệm chẩn đoán phổ biến hiện nay bao gồm: xét nghiệm HAV, xét nghiệm chức năng gan.

1. Xét nghiệm kháng thể Anti-HAV IgM

Đây là xét nghiệm quan trọng nhất để xác định nhiễm viêm gan A cấp tính. Khi virus HAV xâm nhập, hệ miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể IgM chống lại virus. Kháng thể này thường xuất hiện khoảng 2 tuần sau khi các triệu chứng của bệnh xuất hiện và có thể tồn tại trong máu đến khoảng 6 tháng.

Nếu kết quả xét nghiệm IgM anti-HAV là dương tính, điều đó đồng nghĩa với việc người bệnh đang mắc viêm gan A cấp tính và cần được thăm khám, theo dõi và điều trị kịp thời để đảm bảo không xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.

2. Xét nghiệm kháng thể Anti-HAV IgG

Xét nghiệm kháng thể Anti-HAV IgG giúp phát hiện kháng thể IgG được tạo ra ở giai đoạn muộn của quá trình nhiễm viêm gan A. Kháng thể này thường tồn tại suốt đời, mang lại khả năng bảo vệ lâu dài chống lại virus HAV.

Kết quả IgG anti-HAV dương tính cho thấy người đó đã từng nhiễm viêm gan A trong quá khứ hoặc đã được tiêm vắc xin phòng bệnh. Vì vậy, xét nghiệm này thường được dùng để kiểm tra tình trạng miễn dịch, giúp bác sĩ xác định liệu cơ thể đã có kháng thể bảo vệ hay chưa.

3. Xét nghiệm chức năng gan

Ngoài xét nghiệm kháng thể, bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh thực hiện xét nghiệm chức năng gan để đánh giá mức độ tổn thương gan do virus viêm gan A gây ra. Các chỉ số quan trọng bao gồm:

• AST và ALT: Tăng cao khi tế bào gan bị tổn thương, là dấu hiệu điển hình của viêm gan.
• ALP: Phản ánh tình trạng tắc mật hoặc rối loạn đường mật.
• GGT: Giúp đánh giá tổn thương gan và chức năng đường mật.
• Bilirubin: Tăng cao gây vàng da, vàng mắt, thể hiện gan không chuyển hóa được sắc tố mật.
• Albumin: Cho biết khả năng tổng hợp protein của gan; nồng độ thấp có thể chỉ ra gan bị suy giảm chức năng.

Ý nghĩa kết quả test viêm gan A

Các phòng xét nghiệm có thể báo cáo kết quả theo nhiều cách khác nhau. Do đó, sau khi thực hiện xét nghiệm, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để được giải thích chính xác.

• Kết quả âm tính: Nếu kết quả nhận được là âm tính hoặc bình thường, có nghĩa bệnh nhân không bị nhiễm viêm gan. Tuy nhiên, nếu mới tiếp xúc với virus, có thể cần xét nghiệm lại sau một thời gian.
• Kết quả dương tính hoặc bất thường: Điều này có nghĩa là bệnh nhân đang mắc viêm gan, có thể là viêm gan cấp tính hoặc đã mắc trong thời gian dài hoặc đã từng bị nhiễm nhưng hiện tại đã khỏi.

Nếu kết quả xét nghiệm bất thường, bác sĩ có thể yêu cầu làm thêm các xét nghiệm khác để tìm xem bệnh nhân có đang bị nhiễm trùng hay không, đó là nhiễm trùng cấp tính hay mãn tính. Dấu hiệu của kết quả xét nghiệm bất thường có thể bao gồm:

• Kháng nguyên viêm gan: Là những chất trong virus viêm gan kích thích hệ miễn dịch chống lại virus. Nếu có kháng nguyên viêm gan trong máu, điều đó có nghĩa bệnh nhân đang bị nhiễm trùng viêm gan.
• Kháng thể viêm gan: Là các protein mà hệ miễn dịch của cơ thể tạo ra để chống lại nhiễm trùng viêm gan. Nếu có kháng thể viêm gan trong máu, điều đó có nghĩa là cơ thể đang bị nhiễm trùng cấp tính hoặc mãn tính hoặc đã từng bị nhiễm trùng trong quá khứ.

Một số lưu ý khi thực hiện xét nghiệm viêm gan A

Để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác và có được sự tư vấn phù hợp, khi thực hiện xét nghiệm viêm gan A cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau:

Trước khi xét nghiệm:

• Nên đến gặp trực tiếp bác sĩ để được thăm khám và tư vấn phương pháp xét nghiệm kỹ lưỡng. Bác sĩ sẽ đánh giá các yếu tố nguy cơ và các triệu chứng lâm sàng của người bệnh để quyết định có nên xét nghiệm hay không.
• Theo các chuyên gia, để đảm bảo kết quả chính xác, trước khi xét nghiệm nên nhịn ăn từ 2 - 5 giờ. Ngoài ra, cần ngừng sử dụng thuốc lá, rượu bia và các đồ uống có cồn ít nhất 2 ngày trước khi xét nghiệm.
• Cung cấp đầy đủ thông tin cho bác sĩ về các triệu chứng đang gặp phải, tiền sử mắc bệnh và các loại thuốc đang sử dụng, để bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Trong và sau khi xét nghiệm:

• Giữ tâm lý thoải mái, tránh căng thẳng, lo lắng quá mức để quá trình lấy máu diễn ra thuận lợi, nhanh chóng.
• Sau khi lấy máu nếu có bất kỳ dấu hiệu nào bất thường như chóng mặt, buồn nôn hoặc cơ thể cảm thấy khó chịu nên thông báo cho nhân viên y tế ngay.
• Khi có kết quả không nên tự kết luận, cần quay lại gặp bác sĩ để bác sĩ đọc và giải thích chính xác ý nghĩa của các chỉ số xét nghiệm.

Một số câu hỏi thường gặp

Bên cạnh những thắc mắc trên, cũng có nhiều người còn nhiều thắc mắc liên quan đến việc xét nghiệm viêm gan A. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp nhất:

1. Đã tiêm vắc xin có cần xét nghiệm viêm gan A không?

Thông thường, sau khi tiêm đủ liều vắc xin viêm gan A, cơ thể sẽ hình thành miễn dịch bảo vệ lâu dài, vắc xin viêm gan A cũng có tỉ lệ đáp ứng miễn dịch rất cao ở người khỏe mạnh. Vì vậy, đa số trường hợp không cần xét nghiệm thêm. Các hướng dẫn quốc tế cũng không khuyến cáo xét nghiệm huyết thanh định kỳ sau tiêm ở người khỏe mạnh vì so sánh giữa chi phí và hiệu quả không cao. (3)

Tuy nhiên, trong một số tình huống đặc biệt bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để kiểm tra mức độ kháng thể như:

• Người suy giảm miễn dịch (HIV, đang điều trị ức chế miễn dịch, chạy thận, ghép tạng), vì họ có thể không tạo được đáp ứng kháng thể đủ; trong các trường hợp này xét nghiệm sau tiêm hoặc đánh giá miễn dịch được khuyến nghị;
• Những trường hợp quản lý lâm sàng phụ thuộc vào biết có miễn dịch hay không (ví dụ một số nhân viên y tế, người cần bằng chứng miễn dịch trước khi làm việc trong môi trường nguy cơ cao);
• Nếu có triệu chứng vàng da, mệt mỏi, nước tiểu sẫm màu… hoặc đã tiếp xúc gần với ca xác định. (4)

2. Xét nghiệm viêm gan A ở đâu uy tín?

Để có kết quả chính xác và diễn giải y khoa đáng tin cậy, nên làm xét nghiệm tại các phòng xét nghiệm bệnh viện có hệ thống quản lý chất lượng, trang thiết bị hiện đại và chuyên gia sinh học phân tử. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong các cơ sở y tế đáp ứng tiêu chí này.

Trung tâm Xét nghiệm của Tâm Anh hoạt động theo tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp 2, được trang bị các hệ thống phân tích tự động và thiết bị chuyên sâu như Sysmex XN1000 (huyết học), Roche Cobas 6000, Cobas u701-u601, Cobas b211 (hóa sinh, miễn dịch, khí máu) và hệ thống quản lý xét nghiệm Cobas Infinity; bộ phận vi sinh có Vitek II cho định danh và kháng sinh đồ; bộ phận sinh học phân tử có hệ thống tách chiết và máy PCR để thực hiện xét nghiệm phát hiện RNA virus khi cần.

Đội ngũ chuyên gia xét nghiệm tại Tâm Anh có kinh nghiệm chuyên sâu, hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ chặt chẽ và liên kết chuyên môn nhằm đảm bảo kết quả nhanh, chính xác và tin cậy.

Thông tin quan trọng cần lưu ý:

• Trước khi làm xét nghiệm, thông báo rõ tiền sử tiêm vắc xin viêm gan A, triệu chứng hiện tại và các yếu tố suy giảm miễn dịch để phòng xét nghiệm và bác sĩ diễn giải kết quả chính xác.
• Nếu cần xét nghiệm phân tử (PCR) để khẳng định giai đoạn sớm hoặc điều tra dịch tễ, chọn cơ sở có năng lực sinh học phân tử như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
• Luôn yêu cầu kết quả và giải thích bằng văn bản từ bác sĩ hoặc chuyên gia xét nghiệm; nếu kết quả không rõ ràng (ví dụ test IgM âm tính ở ngày đầu triệu chứng), bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm lại. (5)

Xét nghiệm viêm gan A là phương pháp quan trọng giúp phát hiện sớm tình trạng nhiễm virus HAV, đánh giá miễn dịch và hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Việc chủ động thăm khám và thực hiện xét nghiệm khi có triệu chứng bất thường hoặc nằm trong nhóm nguy cơ cao sẽ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân, ngăn ngừa biến chứng và hạn chế lây lan trong cộng đồng. Để đảm bảo an toàn và chính xác, người dân nên lựa chọn các cơ sở xét nghiệm uy tín, có đội ngũ bác sĩ, chuyên gia dày dặn kinh nghiệm.