Thắc mắc: Bị cảm cúm có làm tăng huyết áp không?

Cảm, cúm là những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp rất thường gặp, có thể tiềm ẩn những ảnh hưởng phức tạp đến cơ thể, trong đó bao gồm cả huyết áp. Nhiều người thắc mắc: Liệu cảm cúm có làm tăng huyết áp không? Hiện tượng này không chỉ liên quan đến tình trạng viêm nhiễm trong cơ thể, mà còn do tác động của các yếu tố như căng thẳng, mất nước, cũng như việc sử dụng thuốc. Vậy thực hư mối liên hệ này ra sao? Cùng chuyên gia tìm hiểu chi tiết để hiểu rõ hơn và phòng tránh những biến chứng nguy hiểm.

Cảm cúm có làm tăng huyết áp không?

Cảm cúm có thể làm tăng huyết áp, tùy thuộc vào cách cơ thể phản ứng với nhiễm trùng và các yếu tố liên quan. Khi cơ thể đối mặt với cảm cúm, tình trạng viêm nhiễm do virus gây ra có thể kích hoạt hệ miễn dịch, dẫn đến sự giải phóng các hóa chất viêm như cytokine. Những chất này không chỉ làm tổn thương mô mà còn có khả năng ảnh hưởng đến hệ tim mạch, gây co thắt mạch máu và làm tăng huyết áp một cách tạm thời. (1)

Ngoài ra, căng thẳng thể chất và tâm lý khi bị bệnh cũng có thể kích thích thần kinh giao cảm hoạt động mạnh mẽ, khiến nhịp tim tăng nhanh và huyết áp cao hơn bình thường. Một yếu tố quan trọng khác là việc sử dụng thuốc hỗ trợ điều trị cúm, đặc biệt là thuốc thông mũi chứa pseudoephedrine. Đây là một chất có thể gây co mạch máu, từ đó dẫn đến tăng huyết áp, đặc biệt ở người có tiền sử cao huyết áp hoặc bệnh lý tim mạch.

Tuy nhiên, không phải ai bị cảm cúm cũng sẽ bị tăng huyết áp. Ở người khỏe mạnh, những tác động này thường nhỏ và tạm thời. Nhưng đối với những người có bệnh lý nền như cao huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch hay người lớn tuổi, cúm có thể trở thành yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng sức khỏe hiện tại.

Cơ chế gây tăng huyết áp khi bị cảm cúm

Cơ chế gây tăng huyết áp khi mắc cúm là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố sinh lý và hóa học trong cơ thể, với nguồn gốc từ phản ứng miễn dịch và các yếu tố ngoại sinh.

1. Phản ứng của hệ miễn dịch trước sự tấn công của virus cúm

Khi virus cúm xâm nhập, hệ miễn dịch ngay lập tức kích hoạt một loạt phản ứng để tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Phản ứng này bao gồm việc giải phóng cytokine và các chất trung gian hóa học nhằm tạo ra tình trạng viêm. Các chất này, mặc dù cần thiết để chống lại virus, lại có thể làm giãn và co mạch máu không đồng đều, dẫn đến tăng áp lực trong hệ tuần hoàn. Hơn nữa, cytokine cũng kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh mẽ hơn, làm tim đập nhanh hơn và tăng cường co bóp các thành mạch máu, từ đó gây tăng huyết áp.

2. Cúm làm rối loạn cân bằng nội môi

Cúm gây ra stress thể chất rõ rệt, với các triệu chứng như sốt cao, mất nước và suy nhược cơ thể, tất cả đều có thể gây rối loạn cân bằng nội môi. Mất nước, chẳng hạn, làm tăng độ nhớt của máu, khiến tim cần phải hoạt động mạnh hơn để bơm máu qua các mạch máu. Đây là cơ chế trực tiếp làm tăng áp lực lên thành mạch, dẫn đến tăng huyết áp.

3. Phản ứng phụ của thuốc hỗ trợ điều trị cúm

Bên cạnh đó, việc sử dụng một số loại thuốc điều trị cảm cúm có thể đóng vai trò lớn trong cơ chế gây tăng huyết áp khi mắc cúm vì có chứa các thành phần như acetaminophen, phenylpropanolamine, chất chống dị ứng chlorpheniramine hay giảm ho dextromethorphan. Tác dụng phụ của các hoạt chất này là làm tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, đặc biệt là phenylpropanolamine. Đây là hoạt chất có tác dụng gây co các tiểu động mạch ở cuống mũi, nhưng cũng gây co các mạch toàn cơ thể góp phần làm tăng huyết áp của bệnh nhân.

Những biểu hiện có thể gặp khi dùng thuốc điều trị cảm cúm là tăng huyết áp, đau đầu, đau ngực, nôn, buồn nôn, rối loạn điện tim. Hầu như các loại thuốc trị cúm được sử dụng phổ biến hiện nay như rhumenol hay decolgen đều tiềm ẩn tác dụng phụ gây tăng huyết áp, đau đầu hay buồn nôn vì có chứa phenylpropanolamin. Sau khi sử dụng thuốc từ 30 phút đến 4,5 giờ, tác dụng phụ của thuốc dần xuất hiện, như tăng huyết áp, loạn nhịp, vã mồ hôi, run, rung giật nhãn cầu.

Ngoài những loại thuốc kể trên, còn có paracetamol, aspirin, typhy, panadol cũng là thuốc hạ sốt, giảm đau không có tác dụng kháng viêm. Với liều dùng theo hướng dẫn, thuốc sẽ ít gây ra tác động cho hệ tim mạch và hô hấp. Tuy nhiên, nếu dùng quá liều, chúng lại có thể biến thành "thuốc độc" gây tổn thương cho gan, thận, dạ dày.

Mức độ ảnh hưởng của tình trạng tăng huyết áp khi bị cảm cúm

Tăng huyết áp kết hợp cùng bệnh cúm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh. Cụ thể, tăng huyết áp có thể làm nặng thêm triệu chứng của bệnh cảm cúm thông thường và đồng thời kích hoạt nhiều cơ chế bệnh nguy hiểm, nhất là ở những người có bệnh nền tim mạch. Huyết áp tăng cao có thể gia tăng áp lực lên thành mạch máu, từ đó tăng nguy cơ tổn thương nội mạc mạch máu, gây biến cố tim mạch cấp tính như suy tim, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

Sự kết hợp của cúm và tăng huyết áp cũng làm giảm hiệu quả điều trị và kiểm soát huyết áp bởi các loại thuốc điều trị cúm thường mang lại tác dụng co mạch, tăng sức cản ngoại vi và có thể làm tình trạng huyết áp cao nặng hơn. Đối với bệnh nhân tim mạch, đặc biệt là người có dấu hiệu suy giảm chức năng tim hoặc mạch vành, cúm có thể kích hoạt phản ứng viêm nghiêm trọng, tạo áp lực lên tim và gia tăng nguy cơ tử vong.

Nguy cơ biến chứng tim mạch và nhập viện ở người tăng huyết áp khi mắc cúm có thể cao gấp nhiều lần so với nhóm không tăng huyết áp, đồng thời tỷ lệ tử vong cũng gia tăng đáng kể nếu không được kiểm soát kịp thời.

Những biến chứng này không chỉ đe dọa sức khỏe, tính mạng người bệnh mà còn là gánh nặng lớn cho ngành y tế, đồng thời đặt ra thách thức lớn cho công tác điều trị, quản lý bệnh nhân tại bệnh viện, trong cộng đồng.

Đối tượng nên thận trọng khi bị tăng huyết áp do cảm cúm

Tăng huyết áp do cúm, mặc dù thường chỉ là hiện tượng tạm thời, nhưng có thể trở thành mối nguy hiểm tiềm tàng nếu không được theo dõi cẩn thận, đặc biệt ở một số nhóm đối tượng nguy cơ cao như:

Người có bệnh tim mạch mạn tính và các tình trạng bệnh lý liên quan đến tim mạch

Những người có tiền sử bệnh cao huyết áp, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim hay có các bệnh tim mạch khác nên thận trọng với tình trạng tăng huyết áp do cảm cúm. Đây là những đối tượng cần tránh sử dụng các thuốc cảm cúm dưới dạng thông mũi hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) vì có thể làm tăng huyết áp.

Vì người có tiền sử cao huyết áp hay tim mạch có thể bị tăng huyết áp do cảm cúm nghiêm trọng hơn so với người không có tiền sử bệnh. Một số loại thuốc thông mũi chứa các thành phần có thể làm tăng huyết áp, đặc biệt là với những người có tiền sử cao huyết áp. Thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen hoặc naproxen cũng có thể làm tăng huyết áp đặc biệt là khi sử dụng trong thời gian dài.

Nên, nếu bạn là người có tiền sử cao huyết áp hoặc bệnh tim mạch, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc điều trị cúm nào. Không tự ý mua thuốc, sử dụng thuốc khi chưa có sự chỉ định của bác sĩ. Trong trường hợp huyết áp tăng cao khi bị cảm cúm, cần đến bệnh viện ngay để được bác sĩ thăm khám và xử trí kịp thời.

Người lớn tuổi

Bên cạnh đó, người cao tuổi, đặc biệt là những người trên 60 tuổi, nằm trong nhóm nhạy cảm nhất với tình trạng này do cơ thể đã suy giảm khả năng điều hòa huyết áp và sức đề kháng.

Xem thêm: 13+ triệu chứng cúm A ở người lớn cần xác định rõ ràng

Phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai cũng là đối tượng cần hết sức thận trọng. Sự thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ làm tim và mạch máu hoạt động nhiều hơn để cung cấp máu cho thai nhi, khiến phụ nữ mang thai dễ xảy ra hiện tượng tăng huyết áp hơn. Khi kết hợp với cúm và một số loại thuốc điều trị có thể làm tăng co mạch máu, nguy cơ biến chứng nặng như tiền sản giật hoặc suy thai có thể xảy ra.

Người bị rối loạn thần kinh giao cảm hoặc đã từng trải qua các cơn tăng huyết áp đột biến

Hệ thần kinh giao cảm phản ứng mạnh khi cơ thể bị cúm, làm nhịp tim tăng nhanh và khiến huyết áp khó kiểm soát, đặc biệt nếu không được chăm sóc y tế đúng cách.

Người thường xuyên sử dụng thuốc điều trị cảm cúm không kê đơn

Đặc biệt là các loại thuốc chứa chất co mạch như pseudoephedrine, những người thường xuyên sử dụng nhóm thuốc này cũng cần thận trọng. Nếu dùng không đúng liều hoặc kéo dài, có thể khiến huyết áp tăng cao bất thường, đòi hỏi phải ngưng sử dụng ngay lập tức.

Cách kiểm soát huyết áp khi bị cúm

Khi bị cúm, kiểm soát huyết áp trở thành một yếu tố quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở những người có tiền sử bệnh lý nền liên quan đến tim mạch. Việc kết hợp giữa điều trị triệu chứng cúm và duy trì ổn định huyết áp đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, khoa học và cẩn thận dựa trên tình trạng sức khỏe của từng cá nhân.

1. Thường xuyên theo dõi huyết áp

Bệnh nhân cần thường xuyên theo dõi huyết áp của bản thân tại nhà, ít nhất 2 - 3 lần mỗi ngày khi mắc cúm, để sớm phát hiện những biến đổi bất thường về huyết áp, từ đó có thể đến bệnh viện kịp thời để điều chỉnh phác đồ điều trị.

2. Không tự ý sử dụng thuốc điều trị cúm

Việc sử dụng thuốc cần được duy trì đều đặc theo chỉ dẫn của bác sĩ, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng dựa trên cảm giác chủ quan. Nhiều loại thuốc thông dụng dùng để giảm triệu chứng cúm, đặc biệt là thuốc thông mũi chứa pseudoephedrine, có thể gây co mạch máu và làm tăng huyết áp đáng kể. Với những bệnh nhân vốn có tiền sử cao huyết áp, điều này càng nguy hiểm hơn. Thay vì tự ý sử dụng, hãy tham vấn bác sĩ để lựa chọn những loại thuốc an toàn hơn như acetaminophen để giảm sốt hoặc thuốc trị nghẹt mũi không có tác dụng phụ trên tim mạch.

3. Áp dụng chế độ uống đủ nước và bù điện giải.

Mất nước là tình trạng thường gặp khi sốt, đổ mồ hôi hoặc tiêu chảy do cúm. Việc mất nước có thể khiến máu trở nên đặc hơn, từ đó làm tăng áp lực tuần hoàn. Người bệnh nên uống đủ nước, ưu tiên nước ấm và trong trường hợp cần thiết, có thể bổ sung thêm dung dịch điện giải dưới sự hướng dẫn của bác sĩ để cân bằng nội môi cơ thể.

4. Thực hiện chế độ nghỉ ngơi hợp lý và tránh căng thẳng

Cúm có thể khiến cơ thể mệt mỏi cả về thể chất lẫn tinh thần, làm hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh hơn, là nguyên nhân tiềm tàng gây tăng huyết áp. Việc nghỉ ngơi đầy đủ, giữ tinh thần thoải mái và hạn chế các tác nhân gây căng thẳng là cần thiết để cơ thể nhanh chóng phục hồi mà không tạo thêm áp lực cho tim mạch.

5. Không nên ngừng các thuốc điều trị huyết áp định kỳ

Một số người có thể lầm tưởng rằng không cần dùng thuốc huyết áp khi bị cúm. Tuy nhiên, việc ngừng thuốc đột ngột có thể làm huyết áp dao động và tạo nguy cơ tăng huyết áp kịch phát hoặc các biến chứng nghiêm trọng khác như đột quỵ. Nếu xảy ra tình trạng huyết áp không kiểm soát được dù đã tuân thủ điều trị, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để được can thiệp kịp thời.

Khi nào cần đến bệnh viện?

Người bệnh cúm khi đo được mức huyết áp cao trên mức huyết áp đo hàng ngày, kèm theo đó là các dấu hiệu cấp cứu khác như đau ngực dữ dội, khó thở không giảm sau khi nghỉ ngơi cần đến bệnh viện ngay để được bác sĩ đánh giá và xử trí kịp thời nhằm tránh các biến chứng tim mạch, đột quỵ. Ngoài ra, các triệu chứng như mất ý thức, lú lẫn, đau đầu dữ dội không giảm, yếu liệt tay chân một bên, nói khó hay liệt mặt cũng là các dấu hiệu nghiêm trọng cảnh báo đột quỵ khi bị cao huyết áp, cần được cấp cứu kịp thời.

Bệnh nhân còn phải đặc biệt cảnh giác khi cảm cúm dai dẳng không thuyên giảm sau 7 ngày, sốt cao liên tục trên 39 độ C dù đã sử dụng thuốc hạ sốt kèm theo các dấu hiệu như ho đờm dính máu, tím tái môi hoặc đầu chi, nôn ói nhiều, tiêu chảy trở nặng... Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng nặng do cúm như viêm phổi, suy hô hấp cấp, rối loạn điện giải đòi hỏi bệnh nhân cần được chăm sóc y tế tích cực.

Cách phòng ngừa tăng huyết áp khi bị cảm cúm

Để phòng ngừa tình trạng tăng huyết áp khi cảm, cúm việc đầu tiên là tránh tự ý sử dụng các loại thuốc giảm nghẹt mũi hay thuốc kháng viêm không kê đơn, bởi thuốc có thể làm tăng huyết áp đột ngột.

Ngoài ra, bệnh nhân cần duy trì chế độ dinh dưỡng tốt, ưu tiên các thực phẩm ít muối, nhiều kali và các dưỡng chất có lợi cho tim mạch. Việc duy trì các hoạt động thể chất nhẹ nhàng, điển hình như các bài tập thở sâu, yoga hay thiền cũng giúp giảm stress và ổn định huyết áp hiệu quả.

Mặt khác, thuốc trị cúm không phải lựa chọn duy nhất để điều trị bệnh. Nếu tình trạng bệnh nhẹ và có thể thuyên giảm bằng các phương pháp điều trị an toàn mà không làm ảnh hưởng đến huyết áp, bao gồm:

• Nước muối: Nước muối là biện pháp hiệu quả để làm thông mũi. Xịt mũi bằng nước muối mang lại công dụng làm sạch xoang, rửa trôi các chất gây dị ứng và vi trùng. Súc miệng bằng nước muối ấm mật ong cũng làm giảm các cơn đau hoặc ngứa họng.
• Nghỉ ngơi và uống nhiều nước: Nếu xuất hiện các triệu chứng cảm, cúm bệnh nhân cần nghỉ ngơi. Ngoài ra nên uống nhiều nước lọc, nước trái cây hay súp để làm sạch đờm và chất nhầy khỏi phổi.

Cuối cùng, bệnh nhân nên tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ, để được đánh giá chính xác tình trạng huyết áp và sức khỏe tổng quát. Từ đó, kịp thời phát hiện và xử trí những dấu hiệu huyết áp tiến triển trong hoặc sau cảm cúm.

Vậy, bị cảm cúm có làm tăng huyết áp không? Cảm cúm có thể tác động đến huyết áp là do tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị bệnh, hoặc do sử dụng thuốc quá liều, không tuân theo hướng dẫn của bác sĩ và thông tin nhà sản xuất được in trên bao bì. Để phòng ngừa tăng huyết áp khi cảm cúm, bệnh nhân cần sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp cùng chế độ nghỉ ngơi và ăn uống hợp lý.