Hướng dẫn điều trị viêm gan B theo từng giai đoạn

Điều trị viêm gan B cần được triển khai đúng thời điểm và theo dõi liên tục để giảm nguy cơ tiến triển sang xơ gan hoặc ung thư gan. Việc lựa chọn phác đồ phù hợp giúp kiểm soát bệnh và duy trì chức năng gan lâu dài.

Khi nào cần bắt đầu điều trị viêm gan B?

Thời điểm điều trị viêm gan B không chỉ dựa vào sự hiện diện của virus mà phụ thuộc vào mức độ nhân lên của HBV, tổn thương gan và mức độ xơ hóa. Các yếu tố quan trọng gồm nồng độ DNA HBV, tình trạng HBeAg và chỉ số men gan ALT. Men gan tăng kéo dài cho thấy viêm gan đang hoạt động và cần được theo dõi sát. Đặc biệt, người bệnh có xơ hóa gan đáng kể hoặc xơ gan thường được khuyến nghị điều trị sớm để giảm nguy cơ biến chứng.

Điều trị viêm gan B theo từng giai đoạn

Chiến lược điều trị viêm gan B phụ thuộc vào việc bệnh nhân đang ở giai đoạn cấp tính hay mạn tính. Mục tiêu chung của điều trị viêm gan B là ngăn chặn sự nhân lên của virus (ức chế DNA HBV) và ngăn ngừa tiến triển thành xơ gan, suy gan và ung thư gan.

1. Viêm gan B cấp tính

Viêm gan B cấp tính là giai đoạn nhiễm virus mới xảy ra, thường kéo dài dưới 6 tháng. Khoảng 90% người lớn bị nhiễm trùng cấp tính sẽ tự khỏi hoàn toàn mà không cần can thiệp điều trị bằng thuốc kháng virus.

• Điều trị hỗ trợ: Chủ yếu tập trung vào điều trị hỗ trợ để giảm triệu chứng và duy trì cân bằng dinh dưỡng, bao gồm nghỉ ngơi, uống đủ nước và chế độ ăn uống lành mạnh.
• Điều trị kháng virus: Việc sử dụng thuốc kháng virus trong giai đoạn cấp tính rất hiếm và chỉ được cân nhắc trong các trường hợp nghiêm trọng, có thể được sử dụng để nhanh chóng ức chế virus, ngăn ngừa biến chứng. (2)

2. Viêm gan B mạn tính

Viêm gan B mạn tính là tình trạng nhiễm virus kéo dài hơn 6 tháng và được chia thành nhiều giai đoạn dựa trên hoạt động của virus và mức độ tổn thương gan (bao gồm các giai đoạn: dung nạp miễn dịch, hoạt động miễn dịch, không hoạt động miễn dịch và tái hoạt động). Đây là nhóm đối tượng chính cần được theo dõi và điều trị viêm gan B.

Mục tiêu điều trị viêm gan B mạn tính:

• Ức chế virus và giảm viêm gan: Làm giảm nồng độ men gan trong máu (ALT và AST), cho thấy tình trạng viêm gan đang được kiểm soát và ức chế mạnh virus bằng cách đưa nồng độ HBV DNA trong huyết tương xuống dưới ngưỡng phát hiện.
• Cải thiện huyết thanh và mô học: Với sự ức chế virus bền vững, mục tiêu tiếp theo là đạt được chuyển đổi huyết thanh HBeAg (mất HBeAg và xuất hiện anti-HBe). Sự chuyển đổi này cho thấy sự giảm nhân lên của virus trong gan và có tiên lượng bệnh tốt hơn. Đồng thời, điều trị cũng nhằm mục đích cải thiện mô học gan, thể hiện qua sự thoái lui của viêm và xơ hóa trên sinh thiết gan.
• Ngăn ngừa biến chứng lâm sàng: Ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng và lâu dài của nhiễm HBV, bao gồm xơ gan, ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) và tử vong liên quan đến gan.
• Phòng ngừa lây nhiễm: Điều trị có vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa lây truyền HBV: ngăn ngừa lây truyền từ mẹ sang con (đặc biệt khi HBV DNA cao hơn 200.000 IU/mL ở thai phụ) và giảm lây truyền HBV qua đường tình dục hoặc tiêm chích ma túy ở người lớn. (3)

Các giai đoạn và quyết định điều trị:

• Giai đoạn dung nạp miễn dịch (Viêm gan B mạn tính HBeAg-dương tính, nồng độ HBV DNA rất cao, thường lớn hơn 10 triệu IU/mL): Đây là giai đoạn viêm gan đang hoạt động mạnh mẽ, có đặc trưng là DNA HBV cao và ALT tăng. Bệnh nhân ở giai đoạn này thường được khuyến nghị khởi động điều trị viêm gan B bằng thuốc kháng virus để ngăn ngừa tổn thương gan không hồi phục.
• Giai đoạn không hoạt động miễn dịch: DNA HBV thấp hoặc không phát hiện được, ALT bình thường và không có dấu hiệu viêm gan đáng kể trên sinh thiết. Bệnh nhân ở giai đoạn này thường không cần điều trị ngay mà cần theo dõi định kỳ DNA HBV, ALT và sàng lọc ung thư gan.
• Giai đoạn hoạt động miễn dịch/tái hoạt động: Viêm gan B mạn tính hoạt động miễn dịch là sự gia tăng dai dẳng của ALT ít nhất gấp 2 lần giới hạn trên của mức bình thường (hoặc bằng chứng về bệnh mô học đáng kể) cùng với HBV DNA tăng cao trên 2.000 IU/mL nếu HBeAg âm tính hoặc trên 20.000 IU/mL nếu HBeAg dương tính. Nếu chỉ số này xảy ra ở những người âm tính với HBeAg sau một thời gian trong giai đoạn mang mầm bệnh không hoạt động, được gọi là tái hoạt động. Giai đoạn này thường được chỉ định điều trị bằng thuốc kháng virus trong việc giảm nguy cơ các biến cố lâm sàng (xơ gan và tử vong liên quan đến ung thư).

Các thuốc điều trị viêm gan B được sử dụng hiện nay

Các thuốc điều trị chủ yếu gồm nhóm thuốc đường uống kháng virus và nhóm thuốc tiêm interferon. Một số thuốc thường được sử dụng trong phác đồ điều trị hiện nay gồm:

• Entecavir (Baraclude);
• Tenofovir (Viread);
• Lamivudine (Epivir);
• Adefovir (Hepsera)...

Đối với nhóm thuốc tiêm interferon, đây là hoạt chất giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng. Ưu điểm của tiêm interferon là thời gian tác dụng ngắn hơn nhiều so với thuốc kháng virus đường uống. Tuy nhiên, interferon có tỷ lệ tác dụng phụ cao như đau dạ dày, nôn mửa, khó thở và trầm cảm. Interferon chủ yếu được sử dụng cho người trẻ tuổi bị viêm gan B không muốn điều trị lâu dài.

Việc lựa chọn thuốc điều trị viêm gan B cần dựa trên tình trạng sức khỏe của từng cá nhân, bảo đảm quá trình điều trị viêm gan B đạt hiệu quả tối đa, hạn chế kháng thuốc và biến chứng.

Chế độ ăn uống và sinh hoạt khi điều trị viêm gan B

Bên cạnh việc sử dụng thuốc kháng virus, chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò hỗ trợ rất lớn trong việc duy trì chức năng gan, giảm gánh nặng cho gan và tăng cường hiệu quả điều trị viêm gan B.

1. Ăn uống

Mục tiêu của chế độ ăn là cung cấp đủ dinh dưỡng, năng lượng, đồng thời giảm thiểu các chất gây độc cho gan:

• Chế độ ăn cân bằng: Ưu tiên thực phẩm giàu chất đạm (protein) có nguồn gốc thực vật và cá, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và trái cây. Các chất chống oxy hóa tự nhiên từ thực phẩm giúp giảm viêm và bảo vệ tế bào gan.
• Tuyệt đối kiêng rượu bia: Rượu là chất độc trực tiếp gây hại cho gan, làm tăng tốc độ tiến triển xơ hóa và giảm hiệu quả điều trị viêm gan B. Người bệnh viêm gan B mạn tính cần kiêng rượu bia hoàn toàn.

⇒ Tham khảo thêm: Bị viêm gan B nên ăn gì, kiêng gì?

2. Sinh hoạt

Thay đổi lối sống lành mạnh là điều không thể thiếu trong quá trình điều trị viêm gan B:

• Tập thể dục thường xuyên: Duy trì hoạt động thể chất vừa phải, đều đặn giúp kiểm soát cân nặng, giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ và cải thiện sức khỏe tổng thể.
• Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng: Giấc ngủ chất lượng và kiểm soát stress là yếu tố quan trọng giúp cơ thể phục hồi và tăng cường chức năng miễn dịch.
• Khám sức khỏe định kỳ: Tuân thủ lịch hẹn tái khám định kỳ để theo dõi nồng độ DNA HBV, men gan, chức năng thận và đặc biệt là sàng lọc ung thư gan (siêu âm và xét nghiệm AFP) để có phát hiện các dấu hiệu bất thường và có hướng xử lý kịp thời.
• Tiêm vắc xin phòng bệnh: Cần tiêm vắc xin phòng ngừa viêm gan A và viêm gan gan B để ngăn ngừa lây truyền virus, bảo vệ sức khỏe gia đình.

Điều trị viêm gan B đòi hỏi sự đánh giá chính xác từng giai đoạn bệnh, mức độ tổn thương gan và hoạt động virus nhằm đưa ra chiến lược phù hợp. Kết hợp điều trị y khoa với chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt lành mạnh sẽ góp phần tối ưu hóa hiệu quả điều trị viêm gan B và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc theo dõi định kỳ và tuân thủ hướng dẫn chuyên môn là yếu tố then chốt để duy trì hiệu quả điều trị trong dài hạn.