Nguy cơ bệnh hô hấp tăng cao đầu năm do thời tiết, ô nhiễm

Cận Tết Nguyên đán, nhu cầu đi lại, giao thương và sinh hoạt tập trung tăng mạnh, cùng các yếu tố bất lợi từ thời tiết và ô nhiễm không khí đang tạo nên “điểm nóng” nguy cơ bùng phát các bệnh lý đường hô hấp. Các chuyên gia y tế liên tục đưa ra cảnh báo về nguy cơ gia tăng dịch bệnh, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền, người dân cần nâng cao nhận thức và chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ đầu năm.

Thời tiết đầu năm là “chất xúc tác” làm gia tăng gánh nặng bệnh hô hấp

Theo các cơ quan khí tượng, thời tiết đầu năm tại Việt Nam diễn biến phức tạp và phân hóa rõ rệt giữa các vùng. Miền Bắc liên tiếp đón các đợt không khí lạnh mạnh, gây rét đậm, rét hại trên diện rộng; vùng núi cao có nơi xuống dưới 4°C, kèm sương muối và băng giá. Trong khi đó, Biển Đông xuất hiện bão và áp thấp nhiệt đới gây mưa trái mùa, còn khu vực Đông và Tây Nam Bộ lại ghi nhận nắng nóng sớm, khiến nhiệt độ dao động lớn trong ngày và giữa các vùng.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết sự thay đổi đột ngột và cực đoan của thời tiết làm cơ thể khó thích nghi, đặc biệt là hệ miễn dịch. Thời tiết lạnh, khô đầu năm tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh đường hô hấp gia tăng, do các tác nhân gây bệnh đường hô hấp như Rhinovirus gây cảm lạnh hay virus cúm có khả năng tồn tại lâu hơn và nhân lên hiệu quả hơn trong điều kiện nhiệt độ thấp và độ ẩm không khí thấp.

“Không khí lạnh còn làm suy giảm chức năng bảo vệ của niêm mạc mũi - hàng rào miễn dịch đầu tiên của đường hô hấp”, bác sĩ Đạo nhấn mạnh và dẫn chứng các nghiên cứu của Trường Y Harvard (Mỹ), cho thấy khi nhiệt độ môi trường giảm, phản ứng miễn dịch bẩm sinh tại niêm mạc mũi có thể bị ức chế, khiến virus dễ xâm nhập và gây bệnh hơn.

Bên cạnh đó, không khí khô làm các giọt bắn hô hấp bay hơi nhanh, giúp hạt khí dung tồn tại lâu và lan xa hơn. Việc sinh hoạt, tụ tập trong không gian kín, ít thông gió vào mùa lạnh càng làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo các bệnh hô hấp trong cộng đồng.

Ô nhiễm không khí và bụi mịn là mối đe dọa “âm thầm” nhưng dai dẳng

Cùng với diễn biến thời tiết bất lợi, ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe hô hấp cộng đồng. Với kích thước siêu nhỏ, các hạt PM2.5 có thể lơ lửng lâu trong không khí, xâm nhập sâu vào phổi và thậm chí đi vào máu, kích hoạt phản ứng viêm tại đường thở và toàn cơ thể. Việc phơi nhiễm bụi mịn kéo dài làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, hen phế quản, đồng thời làm nặng hơn các bệnh nền và tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp cấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Đáng lo ngại hơn, theo ước tính của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), ô nhiễm không khí ngoài trời và trong nhà có liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng đường hô hấp và nhiều bệnh lý khác, góp phần gây ra gần 10% số ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Con số này cho thấy tác động sâu và lâu dài của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe thế hệ tương lai.

Đối với phụ nữ mang thai, các chất ô nhiễm trong không khí có thể tích lũy trong cơ thể và truyền sang thai nhi qua nhau thai, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non và trẻ nhẹ cân. Những ảnh hưởng này không chỉ dừng lại ở giai đoạn thai kỳ mà còn có thể tác động lâu dài đến sự phát triển hô hấp và thần kinh của trẻ.

Tại Việt Nam, ô nhiễm không khí thường gia tăng vào mùa lạnh do hiện tượng nghịch nhiệt, khiến các chất ô nhiễm bị giữ lại gần mặt đất. Bụi mịn kết hợp với không khí lạnh không chỉ gây kích ứng đường hô hấp mà còn làm suy giảm khả năng tự làm sạch của phổi, khiến cơ thể dễ bị virus và vi khuẩn tấn công hơn.

Hành vi xã hội dịp cận Tết là yếu tố khuếch đại nguy cơ dịch tễ

Cận Tết Nguyên đán, nhu cầu đi lại, tụ họp gia đình, liên hoan, lễ hội và mua sắm tăng cao, phần lớn diễn ra trong không gian kín, đông người. Đây là môi trường thuận lợi để các virus và vi khuẩn gây bệnh hô hấp lây lan nhanh trong cộng đồng.

Theo đánh giá của Bác sĩ Đạo, sự kết hợp giữa mật độ tiếp xúc cao, thời gian tiếp xúc kéo dài và môi trường thông khí kém có thể làm gia tăng nguy cơ bùng phát các ổ dịch nhỏ, đặc biệt là cúm mùa, viêm đường hô hấp cấp và các bệnh lây truyền qua giọt bắn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế trong giai đoạn cao điểm đầu năm.

Tổng hòa các yếu tố thời tiết cực đoan, ô nhiễm không khí, hành vi xã hội dịp lễ Tết cho thấy nguy cơ gia tăng bệnh hô hấp trong giai đoạn đầu năm là rất rõ rệt. Nếu không có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, số ca mắc bệnh có thể tăng cao, kéo theo nguy cơ biến chứng nặng ở nhóm đối tượng dễ tổn thương như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Nhóm bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp do virus như cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV), cảm lạnh chiếm tỷ lệ lớn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Ở người cao tuổi và người có bệnh nền, các nhiễm trùng này dễ tiến triển nặng, lan xuống đường hô hấp dưới và dẫn đến viêm phổi hoặc suy hô hấp, làm tăng nguy cơ nhập viện và tử vong.

Bên cạnh đó, viêm phế quản và viêm phổi do vi khuẩn cũng gia tăng trong mùa lạnh, nhất là khi niêm mạc đường thở đã bị tổn thương bởi virus, không khí lạnh và ô nhiễm. Tình trạng bội nhiễm không chỉ kéo dài thời gian điều trị mà còn làm tăng nguy cơ biến chứng nặng. Đối với những người mắc bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, mùa lạnh là thời điểm dễ xuất hiện các đợt cấp, làm suy giảm nhanh chức năng phổi và góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong.

Ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, các bệnh hô hấp tái diễn trong mùa lạnh không chỉ gây bệnh cấp tính mà còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển chức năng phổi. Trẻ thường xuyên mắc viêm đường hô hấp có nguy cơ phải nghỉ học nhiều ngày, hạn chế vận động và học tập, từ đó tác động tiêu cực đến sự phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn nhận thức. Về mặt y tế công cộng, sự gia tăng nhập viện do bệnh hô hấp vào đầu năm cũng tạo áp lực đáng kể lên hệ thống y tế, đặc biệt trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm khác có thể cùng lưu hành.

Trước những nguy cơ nêu trên, Bác sĩ Đạo khuyến nghị người dân cần chủ động thực hiện đồng bộ các biện pháp bảo vệ sức khỏe. Quan trọng nhất là chủ động tiêm ngừa đầy đủ và đúng lịch các vắc xin phòng bệnh đường hô hấp, bệnh lây qua đường hô hấp, đặc biệt cho trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Danh mục vắc xin và sinh phẩm phòng bệnh hô hấp

Để được tư vấn các thông tin xoay quanh vắc xin phòng bệnh cho trẻ em và người lớn, đặt mua vắc xin, Quý khách vui lòng liên hệ VNVC theo thông tin sau:

• Hotline: 028 7102 6595;
• Fanpage: VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất tại đây;
• Để đặt mua vắc xin và tham khảo các sản phẩm vắc xin, Quý khách vui lòng truy cập: https://vax.vnvc.vn/vaccine
• Xem thêm những thông tin tiêm chủng hữu ích từ kênh Tik Tok: https://www.tiktok.com/@vnvc.vn
• Đặt mua các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng chính hãng, chất lượng cao từ các thương hiệu uy tín hàng đầu quốc tế như Nestlé Health Science (Thụy Sĩ), Asahi - Wakodo (Nhật Bản), Ecogreen (sản xuất tại Mỹ) với giá ưu đãi tại VNVC SHOP TẠI ĐÂY.

Quý Khách hàng có thể cài đặt ứng dụng “Trợ lý tiêm chủng” - app VNVC dễ dàng thông qua 2 đường dẫn sau:

• Đối với các hệ điều hành IOS (iPhone, iPad…): CÀI ĐẶT TẠI ĐÂY
• Đối với các hệ điều hành Android (Oppo, Samsung, Sony…): CÀI ĐẶT TẠI ĐÂY

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo lưu ý rằng, hiệu quả dự phòng chỉ đạt mức tối ưu khi tiêm chủng được thực hiện song song với các biện pháp bảo vệ khác như giữ ấm cơ thể, cải thiện chất lượng không khí trong nhà, hạn chế phơi nhiễm với ô nhiễm ngoài trời, duy trì dinh dưỡng hợp lý và tuân thủ vệ sinh phòng bệnh. Sự kết hợp đồng bộ này tạo nên một “lá chắn nhiều lớp”, giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc và diễn tiến nặng của các bệnh hô hấp trong mùa lạnh và thời điểm ô nhiễm không khí gia tăng.

Trong trường hợp không may mắc bệnh, người dân cần theo dõi sát các triệu chứng, nghỉ ngơi, uống đủ nước, không tự ý sử dụng kháng sinh và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nặng như sốt cao kéo dài, khó thở, ho nhiều, mệt mỏi bất thường.