Nếu bà bầu không tiêm phòng uốn ván có sao không?

Khi mang thai, hệ miễn dịch của mẹ thay đổi, tạo điều kiện cho một số bệnh nguy hiểm tấn công cả mẹ và thai nhi. Trong bối cảnh này, việc tiêm phòng uốn ván được các chuyên gia sản khoa khuyến cáo thực hiện như một bước phòng ngừa chủ động, giúp giảm tối đa rủi ro sức khỏe nghiêm trọng cho cả mẹ và bé. Tuy nhiên, nhiều thai phụ vẫn băn khoăn: bà bầu không tiêm phòng uốn ván có sao không và những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn mà mẹ và bé có thể gặp phải nếu bỏ qua mũi tiêm này là gì?

Vì sao bà bầu cần tiêm phòng uốn ván?

Tiêm phòng uốn ván cho phụ nữ mang thai là một trong những biện pháp bảo vệ sức khỏe quan trọng nhất không chỉ cho mẹ, mà còn cho trẻ sơ sinh. Trong thai kỳ, cơ thể mẹ trải qua những thay đổi về miễn dịch, khiến sức đề kháng giảm, đồng thời thai nhi hoàn toàn phụ thuộc vào sự bảo vệ từ mẹ.

Uốn ván là bệnh nhiễm trùng cấp tính do độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra, tồn tại dưới dạng bào tử trong đất, bụi, và có thể xâm nhập qua vết thương hở hoặc rốn sơ sinh không được chăm sóc vô trùng. Trẻ sơ sinh mắc bệnh có nguy cơ tử vong lên tới 100%, trong khi ở thai phụ, bệnh cũng có thể gây các biến chứng nặng, thậm chí tử vong.

Hiện y học đã có huyết thanh và hồi sức hiện đại, nhưng việc điều trị vẫn rất khó khăn với tỷ lệ tử vong vẫn lên tới 80%. Do vậy, tiêm vắc xin trong thai kỳ là biện pháp hiệu quả nhất. Khi mẹ được tiêm, cơ thể tạo kháng thể chống uốn ván, truyền sang thai nhi qua nhau thai, bảo vệ cả mẹ và trẻ sơ sinh từ khi chào đời trước nguy cơ nhiễm khuẩn, cho đến khi trẻ đủ tuổi tiêm vắc xin.

Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia với chính sách tiêm vắc xin uốn ván miễn phí cho phụ nữ mang thai nhằm loại trừ bệnh ở trẻ sơ sinh từ năm 1992, tỷ lệ mắc đã giảm mạnh còn 0,13/1.000 trẻ trong giai đoạn 1996 – 2000. Đến năm 2005, Việt Nam chính thức được công nhận loại trừ thể bệnh này ở trẻ sơ sinh. (1)

Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia với chính sách tiêm miễn phí cho phụ nữ mang thai  (1)

Để duy trì thành tựu quan trọng này, bảo vệ sức khỏe mẹ và trẻ sơ sinh, việc tiêm phòng uốn ván cho phụ nữ mang thai vẫn là bắt buộc và cần được thực hiện đầy đủ theo khuyến cáo của Bộ Y tế.

Bà bầu không tiêm phòng uốn ván có sao không?

Nếu không tiêm uốn ván thai phụ và trẻ sơ sinh sẽ không được bảo vệ trước nguy cơ nhiễm vi khuẩn Clostridium tetani, đặc biệt là uốn ván rốn sơ sinh – bệnh có tỷ lệ tử vong rất cao. Vì vậy, tiêm phòng đầy đủ trong thai kỳ là biện pháp an toàn và cần thiết để bảo vệ cả mẹ và bé.

Khi vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể qua vết thương hở, vi khuẩn phát triển và tiết độc tố thần kinh, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương, gây co cứng cơ, co giật, và nếu nặng có thể dẫn đến suy hô hấp, rối loạn thần kinh thực vật, thậm chí tử vong. Ở trẻ sơ sinh, bệnh thường xảy ra khi nha bào xâm nhập qua dây rốn do cắt bằng dụng cụ không vô trùng hoặc vệ sinh rốn không đúng cách, dẫn đến thể uốn ván rốn sơ sinh rất nguy hiểm.

1. Đối với mẹ

Với thắc mắc bà bầu không tiêm phòng uốn ván có sao không, Bác sĩ Tiêm chủng VNVC nhấn mạnh, nếu người mẹ không tiêm, tiêm chưa tiêm đủ liều hoặc không được tiêm nhắc lại theo lịch khuyến cáo, khi tiếp xúc vi khuẩn (qua vết thương hở, nhiễm khuẩn) nguy cơ mắc bệnh là rất cao. Đây là bệnh lý khó điều trị, đòi hỏi hồi sức tích cực với huyết thanh kháng độc tố, kiểm soát co giật và hỗ trợ hô hấp; ngay cả khi được can thiệp kịp thời, tiên lượng vẫn có thể nặng.

Khi tiêm vắc xin, cơ thể mẹ sinh ra kháng thể uốn ván. Những kháng thể này không chỉ bảo vệ mẹ nếu tiếp xúc vi khuẩn mà còn được truyền sang thai nhi qua nhau thai, tạo miễn dịch thụ động cho trẻ sơ sinh ngay sau khi chào đời, rất quan trọng vì trong thời gian này, trẻ chưa đủ tuổi để tiêm ngừa các vắc xin quan trọng, bao gồm vắc xin uốn ván. Nếu mẹ không tiêm, con sẽ mất cơ hội được bảo vệ từ trong bụng mẹ và ngay từ khi chào đời.

2. Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh

Uốn ván có thể ảnh hưởng mọi lứa tuổi, nhưng trẻ sơ sinh dễ gặp nhất qua nhiễm trùng rốn khi sinh. Bệnh rất nguy hiểm, nếu không điều trị, tỷ lệ tử vong gần như 100% và ngay cả khi được chăm sóc tại bệnh viện vẫn dao động 10 - 60%.

Trên toàn cầu, có khoảng một triệu người mắc mỗi năm, trong đó trẻ sơ sinh tử vong lên tới 49.000 ca/năm. Điều này có nghĩa mỗi 11 phút có một trẻ sơ sinh tử vong do căn bệnh này, khoảng 134 trẻ mỗi ngày. Nhiều phụ nữ cũng tử vong hàng năm, hầu hết ở Châu Phi và Đông, Nam Á.

Ngoài nguy cơ tử vong, trẻ nếu sống sót sau uốn ván sơ sinh có thể gặp các di chứng thần kinh đáng kể như tổn thương hệ thần kinh, chậm phát triển vận động - trí tuệ, thậm chí bại não hoặc rối loạn hành vi. Theo các tài liệu y tế, độc tố uốn ván có thể ảnh hưởng lâu dài đến hệ thần kinh trung ương.

Việc loại trừ bệnh rất khó vì bào tử vi khuẩn tồn tại lâu trong môi trường. Cách hiệu quả nhất là tiêm vắc xin cho phụ nữ mang thai. Khi tiêm đầy đủ, trẻ sơ sinh được bảo vệ ngay từ trong bụng mẹ, giảm nguy cơ tử vong đáng kể.

Nếu mẹ không tiêm vắc xin trong thai kỳ theo khuyến cáo, khả năng truyền kháng thể tự nhiên cho con qua nhau thai không đủ mạnh hoặc không thể diễn ra, khiến trẻ rất dễ bị uốn ván trong giai đoạn sơ sinh, đặc biệt là khi điều kiện sinh, cắt rốn hoặc chăm sóc sau sinh không đảm bảo vô trùng.

⇒ Tham khảo thêm: Tiêm uốn ván cho bà bầu mang thai lần 1

Khi nào tiêm uốn ván cho bà bầu là tốt nhất?

Phụ nữ mang thai nên tiêm vắc xin uốn ván vào tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba của thai kỳ, bởi đây là khoảng thời gian an toàn và hiệu quả cao nhất để t truyền kháng thể cho thai nhi. Bà bầu không tiêm phòng uốn ván có sao không? Nếu chưa tiêm, cả mẹ và con đều đối mặt với nguy cơ biến chứng nghiêm trọng cao hơn so với những phụ nữ mang thai đã tiêm ngừa.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, với phụ nữ mang thai lần đầu nếu chưa có miễn dịch đầy đủ, cần tiêm 2 liều vắc xin uốn ván, cách nhau ít nhất 1 tháng và liều thứ hai phải được tiêm trước khi sinh ít nhất 2 tuần để đảm bảo kháng thể kịp tạo và truyền sang con.

Ở giai đoạn này, thai nhi đã tương đối ổn định, việc tiêm vắc xin sẽ kích thích mẹ tạo kháng thể một cách hiệu quả. Những kháng thể này sau đó được truyền qua nhau thai vào thai nhi, cung cấp miễn dịch thụ động rất cần thiết để bảo vệ trẻ sơ sinh trong những tuần đầu đời, khi nguy cơ nhiễm khuẩn cao và trẻ chưa đủ tuổi tiêm chủng.

⇒ Tham khảo thêm: Tác dụng phụ khi tiêm uốn ván cho bà bầu

Những trường hợp bà bầu không nên tiêm phòng uốn ván

Hiện nay, tại Việt Nam, phụ nữ mang thai có thể được tiêm 4 loại vắc xin có thành phần uốn ván, bao gồm: vắc xin uốn ván đơn TT sản xuất trong nước, vắc xin uốn ván - bạch hầu Td sản xuất tại Việt Nam và vắc xin phối hợp 3 trong 1 phòng uốn ván - bạch hầu - ho gà Adacel (Canada) hoặc Boostrix (Bỉ). Mỗi loại vắc xin đều mang lại hiệu quả phòng bệnh cao, nhưng đồng thời cũng có những chống chỉ định riêng mà bà bầu cần lưu ý để đảm bảo an toàn cho bản thân và thai nhi.

• Đối với vắc xin uốn ván đơn TT, không nên tiêm cho những người dị ứng hoặc quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc những người đã từng xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng ở lần tiêm trước đó. Ngoài ra, vắc xin này cũng không được sử dụng cho những người có biểu hiện thần kinh bất thường sau các liều tiêm trước và nên hoãn nếu mẹ đang sốt cao hoặc mắc bệnh cấp tính, nhằm tránh nguy cơ biến chứng.
• Đối với vắc xin Td, chống chỉ định với những trường hợp dị ứng với kháng nguyên bạch hầu uốn ván ở những lần tiêm trước. Những người có bệnh cấp tính cũng nên hoãn tiêm.
• Đối với vắc xin phối hợp Adacel, chống chỉ định bao gồm quá mẫn với thành phần vắc xin. Ngoài ra, những người từng gặp phải bệnh lý não nghiêm trọng, chẳng hạn hôn mê, giảm tri giác hoặc co giật kéo dài trong vòng 7 ngày sau khi tiêm một liều vắc xin bất kỳ có thành phần ho gà, mà nguyên nhân khác không được xác định, cũng không nên tiêm.
• Tương tự, với vắc xin phối hợp Boostrix, những bà bầu có tiền sử dị ứng hoặc quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, hoặc từng xuất hiện phản ứng quá mẫn sau tiêm vắc xin bạch hầu, ho gà hoặc uốn ván không nên sử dụng. Đồng thời, người có tiền sử giảm tiểu cầu thoáng qua hoặc biến chứng thần kinh sau khi tiêm vắc xin bạch hầu và/hoặc uốn ván trước đó cũng nằm trong nhóm chống chỉ định.

Nhìn chung, trước khi tiêm, mẹ bầu cần khai báo đầy đủ tiền sử bệnh lý và phản ứng với vắc xin trước đó cho bác sĩ. Việc lựa chọn loại vắc xin phù hợp không chỉ giúp phòng ngừa uốn ván hiệu quả, mà còn đảm bảo an toàn tuyệt đối cho mẹ và thai nhi, phù hợp với các hướng dẫn của WHO, CDC và Bộ Y tế Việt Nam.

Tóm lại, việc tiêm phòng uốn ván khi mang thai không chỉ bảo vệ mẹ trước nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng mà còn truyền miễn dịch cho trẻ sơ sinh, giúp phòng tránh uốn ván sơ sinh với tỷ lệ tử vong cao. Ngược lại, bà bầu không tiêm phòng uốn ván có sao không? Câu trả lời là rất nguy hiểm, cả mẹ và con đều đứng trước nguy cơ biến chứng nặng nề, thậm chí tử vong, đặc biệt trong những trường hợp sinh nở tại cơ sở y tế chưa đảm bảo vô trùng hoặc gặp vết thương hở.