Bác sĩ hướng dẫn cách phòng ốm vặt, tăng cường đề kháng cho trẻ

Trẻ em có sức đề kháng kém rất dễ mắc các loại virus, vi khuẩn từ môi trường, đặc biệt là lây nhiễm từ trẻ khác tại trường học gây bệnh, tái đi tái lại không khỏi. Nếu để tình trạng này diễn ra thường xuyên, trẻ có thể đối mặt với nguy cơ biến chứng nguy hiểm, phải nhập viện điều trị, ảnh hưởng đến sức khoẻ và kết quả học tập.

Hàng triệu học sinh cả nước đã bước vào năm học mới, tuy nhiên đây lại là giai đoạn giao mùa nhạy cảm khi nhiều dịch bệnh nguy hiểm vẫn đang diễn biến phức tạp, đáng chú ý là dịch sởi tại TPHCM khi ghi nhận nhiều ổ dịch tại các trường học, bệnh sốt xuất huyết đang tăng cao trong mùa mưa bão tại nhiều địa phương trên cả nước.

Trẻ em có hệ miễn dịch còn non kém cộng với kiểu thời tiết thay đổi thất thường là đối tượng dễ bị các tác nhân gây bệnh tấn công, thậm chí trẻ phải nghỉ học để nhập viện điều trị các biến chứng nguy hiểm. Do đó, để tăng cường sức đề kháng, bảo vệ trẻ khỏi bệnh vặt cũng như các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thì việc tiêm vắc xin và bổ sung dinh dưỡng đầy đủ là rất quan trọng để trẻ khỏe mạnh, tự tin đến trường.

Các thông tin về việc tiêm phòng đầy đủ và chế độ dinh dưỡng phù hợp cho trẻ, giúp Bố Mẹ trang bị những kiến thức cần thiết để tăng sức đề kháng, bảo vệ con yêu khỏi bệnh vặt đã được các chuyên gia tư vấn, chia sẻ trong chương trình: “Vắc xin và dinh dưỡng tăng cường đề kháng, bảo vệ trẻ khỏi bệnh vặt” diễn ra vào sáng 24/09/2024 vừa qua. Chương trình có sự tham gia của BS.CKI Đào Thị Yến Thủy – Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và BS Bùi Thanh Phong - Quản lý Y khoa Vùng TP.HCM, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC.

Quý Khách có thể xem lại chương trình ngay tại đây

Mở đầu chương trình, BS Bùi Thanh Phong - Quản lý Y khoa Vùng TP.HCM, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cho biết thời gian vừa qua, không chỉ TPHCM mà các tỉnh miền Nam, miền Bắc thời tiết mưa liên tục nhiều ngày làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Môi trường ẩm ướt và nhiệt độ thay đổi liên tục khiến hệ miễn dịch của trẻ vốn đã yếu ớt nay lại suy giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại virus và vi khuẩn phát triển gây bệnh như: cảm lạnh, viêm họng, viêm mũi…, đặc biệt là bệnh sốt xuất huyết. Đa phần những trẻ trong độ tuổi đi học là đối tượng nguy cơ cao dễ mắc bệnh lý này.

Thống kê của Trung tâm kiểm soát bệnh tật HCDC, TPHCM ghi nhận 328 trường hợp mắc sốt xuất huyết, tăng 8,3% so với trung bình 4 tuần trước. Tổng số ca sốt xuất huyết tích lũy từ đầu năm 2024 đến tuần 38 là 7.337 trường hợp (1). Các quận huyện có số ca mắc trên 100.000 dân cao bao gồm Quận 1, TP. Thủ Đức và Quận 7. Riêng thành phố Hà Nội, từ đầu năm 2024 đến nay, thành phố đã ghi nhận 3.251 ca mắc sốt xuất huyết, không có trường hợp tử vong.

Sốt xuất huyết là bệnh nguy hiểm với trẻ nhỏ, đặc biệt khi trẻ có hệ miễn dịch yếu hơn người lớn và có thể không phát hiện các triệu chứng kịp thời. Ban đầu, trẻ có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, đau cơ và buồn nôn – những triệu chứng dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường khác.

Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành các biến chứng nguy hiểm như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nội tạng hoặc tràn dịch màng phổi, suy tim, thận, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Nguy hiểm hơn, sốt xuất huyết không có thuốc điều trị đặc hiệu, điều này khiến việc phòng ngừa trở nên vô cùng quan trọng. Nếu trẻ bị mắc lại bệnh lần thứ hai với một type virus Dengue khác, nguy cơ bệnh trở nên nặng và biến chứng nghiêm trọng cũng cao hơn so với lần đầu. Do đó, ngoài việc phòng ngừa muỗi đốt, bố mẹ và nhà trường cần theo dõi sát sao các dấu hiệu của trẻ và đưa đi khám ngay khi có nghi ngờ mắc bệnh để kịp thời điều trị, tránh những hậu quả đáng tiếc.

Mặt khác, mưa nhiều, lượng nước mưa không thoát nước kịp tạo tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi và gây ra các bệnh lý về đường tiêu hóa như ngộ độc thực phẩm, tiêu chảy, táo bón, thương hàn, tả. Nếu tình trạng này kéo dài lâu ngày mà không can thiệp sẽ dễ khiến trẻ xuất hiện dấu hiệu còi xương, suy dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sự phát triển chung.

Phân tích về nguyên nhân khiến trẻ là đối tượng dễ mắc các bệnh lý về đường tiêu hóa, bác sĩ Phong cho biết thứ nhất là do thời điểm giao mùa, khi nhiệt độ thay đổi nhanh chóng hoặc thời tiết ẩm ướt kéo dài, vi khuẩn và virus phát triển mạnh trong không khí, nước và thức ăn.

Trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân này, dẫn đến các bệnh về đường tiêu hóa như tiêu chảy, thương hàn, tả, nhiễm khuẩn đường ruột và ngộ độc thực phẩm. Ngoài ra, thời tiết thay đổi thất thường cũng làm thực phẩm dễ hỏng, nếu trẻ ăn phải thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, nguy cơ mắc bệnh tiêu hóa càng tăng cao.

Thứ hai, hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa phát triển toàn diện khiến cơ thể trẻ khó có khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Khi mới chào đời, hệ miễn dịch của trẻ thường rất tốt nhờ có kháng thể IgG được mẹ truyền cho trong giai đoạn bào thai, cộng thêm kháng thể được hấp thu từ sữa mẹ (đặc biệt là sữa non) tạo thành hệ miễn dịch bẩm sinh hay còn gọi là “liều vắc xin tự nhiên” để bảo vệ bé khỏe mạnh.

Tuy nhiên, hệ miễn dịch này không tạo ra sức đề kháng lâu dài vì lượng kháng thể mẹ truyền cho trẻ bắt đầu giảm mạnh sau khoảng 6 tháng và nhất là khi bé bắt đầu cai sữa mẹ, cùng lúc này kháng thể IgG tự thân của trẻ bắt đầu hình thành nhưng rất chậm, phải đến năm 3-4 tuổi, cơ thể trẻ mới có đủ lượng kháng thể như một người trưởng thành, đủ sức để chống lại các tác nhân gây bệnh.

Bên cạnh đó, hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện cũng là nguyên nhân khiến trẻ dễ dễ mắc các bệnh về đường tiêu hóa và ốm vặt thường xuyên. Ở giai đoạn này, các tuyến tiêu hóa, hàng rào biểu mô niêm mạc ruột và hệ miễn dịch tại ruột chưa hoàn thiện, chưa có đủ enzym tiêu hóa để xử lý một số loại thức ăn phức tạp, khiến trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa khi ăn phải thực phẩm khó tiêu hoặc không vệ sinh.

Đồng thời, hệ vi khuẩn có lợi trong ruột của trẻ cũng chưa phát triển ổn định dẫn đến sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột khi có sự xâm nhập của vi khuẩn gây bệnh, dễ gây ra các tình trạng như tiêu chảy, táo bón, ngộ độc thực phẩm hoặc mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như thương hàn, tả.

Do đó, để bảo vệ sức khỏe của trẻ, cần chú ý giữ vệ sinh thực phẩm, môi trường sống và đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ để giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho trẻ. BS.CKI Đào Thị Yến Thủy – Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết dinh dưỡng đầy đủ là yếu tố rất quan trọng để trẻ phát triển toàn vẹn về chiều cao, cân nặng, trí thông minh cũng như tăng cường hệ miễn dịch vững chắc phòng ngừa các nguy cơ bệnh lý ở trẻ như béo phì, suy dinh dưỡng, các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm…

Tùy theo từng độ tuổi, trẻ sẽ có chế độ dinh dưỡng phù hợp. Trong 6 tháng đầu đời, trẻ không cần bất kỳ chất dinh dưỡng nào khác ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức 1 hay sự kết hợp của cả hai. Nhu cầu dinh dưỡng của trẻ sơ sinh được đáp ứng tốt nhất bởi người mẹ, sữa mẹ giúp xây dựng khả năng miễn dịch của trẻ.

Đối với trẻ lớn hơn phải tập ăn dặm, bé sẽ bú hoặc uống ít sữa hơn. Lúc này bé cần được cung cấp đầy đủ 4 nhóm thực phẩm bao gồm chất bột đường (cơm, cháo, bánh mì khoai,...) chiếm 5 - 60% năng lượng cho trẻ, chất đạm (thịt cá các loại, trứng, tôm, đậu hũ....) là thành phần cấu trúc lên kháng thể, lên men tiêu hóa nên rất cần thiết, chất béo (dầu, dầu mè) giúp phát triển màng tế bào, cấu trúc não bộ, thần kinh, trí thông minh, rau và trái cây (cung cấp chất xơ và vitamin) cung cấp năng lượng đầy đủ.

Bên cạnh đó, việc bổ sung sữa vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện của trẻ em, bao gồm chiều cao, cân nặng, trí thông minh và hệ tiêu hóa. Sữa là nguồn cung cấp canxi dồi dào – yếu tố thiết yếu cho sự phát triển của xương và răng.

Việc cung cấp đủ canxi từ sữa giúp trẻ phát triển chiều cao tối ưu trong những giai đoạn tăng trưởng mạnh, đặc biệt là giai đoạn đầu đời và tuổi dậy thì. Ngoài canxi, sữa còn chứa nhiều protein chất lượng cao giúp cơ thể xây dựng và sửa chữa các mô, thúc đẩy sự phát triển cân nặng một cách lành mạnh. Protein từ sữa cung cấp các axit amin cần thiết cho việc phát triển các tế bào cơ và mô cơ bắp, giúp trẻ có cơ thể khỏe mạnh và phát triển đúng chuẩn.

Không chỉ giúp phát triển thể chất, sữa cũng chứa các chất dinh dưỡng cần thiết như vitamin D, vitamin B12, omega-3 và DHA đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển trí não và trí thông minh của trẻ. DHA giúp tăng cường khả năng nhận thức, cải thiện trí nhớ và kỹ năng học tập, hỗ trợ trẻ phát triển tư duy toàn diện.

Ngoài ra, sữa chua – một sản phẩm từ sữa – là nguồn cung cấp lợi khuẩn tự nhiên, giúp cải thiện hệ vi sinh đường ruột và tăng cường chức năng tiêu hóa ở trẻ. Có tới hơn 90 nghiên cứu khoa học và nghiên cứu lâm sàng chứng minh hoạt động hiệu quả của lợi khuẩn L.CASEI 431™ trong đường ruột, chúng có sức sống vượt trội trong môi trường axit cao của dạ dày, giúp giảm 40% số ngày mắc cảm cúm và tăng 30% kháng thể IgG trong huyết tương khi kết hợp cùng vắc xin cúm, giúp tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ.

Để phòng ngừa ốm vặt, các bệnh lý về đường tiêu hóa trẻ, bác sĩ Yến Thủy khuyên bố mẹ cần chú ý bổ sung cho trẻ chế độ ăn uống đa dạng, cân bằng các nhóm chất, sinh hoạt hợp lý để tăng cường hệ miễn dịch “chiến đấu” với các tác nhân gây bệnh đến từ bên ngoài.

Bên cạnh đó, trẻ cần được tiêm phòng vắc xin đúng lịch, đủ liều, kể cả các mũi tiêm nhắc (còn được gọi là tiêm tăng cường) theo khuyến cáo của từng loại vắc xin. Nhất là khi dịch sởi tại TPHCM vẫn đang có diễn biến phức tạp khi ghi nhận 96 ca sởi, tăng 13,6% so với trung bình 4 tuần trước (84,5 ca), trong đó có 78 ca nhập viện, không có ca tử vong.

Tổng số ca sởi tích lũy từ đầu năm đến tuần 38 là 743 ca. Việc tiêm chủng đầy đủ sẽ hình thành miễn dịch cộng đồng vững chắc, giảm nguy cơ mắc sởi cũng như các bệnh truyền nhiễm khác trong giai đoạn giao mùa.

Hiện các bệnh truyền nhiễm trong môi trường học đường đã có vắc xin phòng ngừa hiệu quả, trước khi tựu trường, các phụ huynh cần lưu ý cho trẻ tiêm đầy đủ các loại vắc xin sau:

DANH MỤC VẮC XIN CẦN TIÊM CHO TRẺ EM & HỌC SINH CÁC CẤP

PHÒNG BỆNH	TÊN VẮC XIN		Trẻ tiền học đường, mầm non (dưới 6 tuổi)	Học sinh tiểu học (từ 6-12 tuổi)	Học sinh THCS và THPT (từ 12-18 tuổi)
Cúm	Vaxigrip Tetra (Pháp)	Influvac Tetra (Hà Lan)	x	x	x
	GCFLU Quadrivalent (Hàn Quốc)		x	x	x
Phế cầu	Synflorix (Bỉ)		x
	Prevenar 13 (Bỉ)		x	x	x
	Pneumovax 23 (Mỹ)		x từ 2 tuổi	x	x
Viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi do não mô cầu nhóm B	Bexsero (Ý)		x	x	x
Viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi do não mô cầu nhóm B,C	Mengoc-BC (Cuba)		x	x	x
Viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi do nhóm ACYW-135	Menactra (Mỹ)		x	x	x
	MenQuadfi (Mỹ)		x	x	x
	Nimenrix (Bỉ)		x	x	x
Thủy đậu	Varivax (Mỹ)	Varilrix (Bỉ)	x	x	x
	Varicella (Hàn Quốc)		x	x	x
Viêm não Nhật Bản	Imojev (Thái Lan)	Jeev (Ấn Độ)	x	x	x
	Jevax (Việt Nam)		x	x	x
Ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư vòm họng, mụn cóc sinh dục do HPV	Gardasil (Mỹ)			x (từ 9 tuổi)	x
	Gardasil 9 (Mỹ)			x (từ 9 tuổi)	x
Viêm gan A	Havax (Việt Nam)		x	x	x Dưới 18 tuổi
	Avaxim 80U (Pháp)		x	x	x Dưới 16 tuổi
Viêm gan B	Gene HBvax (Việt Nam)	Engerix B (Bỉ)	x	x	x
	Heberbiovac (Cuba)	Euvax B (Hàn Quốc)
Viêm gan A và Viêm gan B	Twinrix (Bỉ)		x	x	x
Bạch hầu - Ho gà - Uốn ván	Adacel (Canada)	Boostrix (Bỉ)	x (từ 4 tuổi)	x	x
Bạch hầu - Ho gà - Uốn ván - Bại liệt	Tetraxim (Pháp)		x	x
Bạch hầu - Uốn ván	Td (Việt Nam)			x (từ 7 tuổi)	x
Sốt xuất huyết	Qdenga (Nhật Bản)		x (từ 4 tuổi)	x	x
Sởi - Quai bị - Rubella	MMR II (Mỹ)	Priorix (Bỉ)	x	x	x
	MMR (Ấn Độ)		x	x (đến dưới 10 tuổi)
Sởi - Quai bị - Rubella - Thủy đậu	ProQuad (Mỹ)		x	x	x

Ngoài ra, sau khi tiêm vắc xin, trẻ sẽ cần từ 2 – 4 tuần để cơ thể kịp sản sinh kháng thể đặc hiệu phòng bệnh. Do đó, trong khoảng thời gian này bố mẹ cần chú  tập cho trẻ các biện pháp phòng bệnh song song khác như đảm bảo vệ sinh cá nhân, tập cho trẻ thói quen thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, tránh tiếp xúc với người đang có dấu hiệu bệnh và hạn chế đến những nơi đông người. Đồng thời, tăng cường dinh dưỡng cho trẻ bằng cách bổ sung các thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất để nâng cao sức đề kháng.

Việc duy trì giấc ngủ đầy đủ và khuyến khích trẻ vận động nhẹ nhàng cũng góp phần giúp cơ thể trẻ khỏe mạnh hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh trước khi miễn dịch từ vắc xin phát huy tác dụng.

Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng cho trẻ em và người lớn VNVC hiện có hơn 50 loại vắc xin phòng gần 50 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Với hàng trăm trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc, VNVC có đầy đủ các loại vắc xin cho trẻ em và người lớn, kể cả các loại thường xuyên khan hiếm như 5 trong 1, 6 trong 1, dại… với chi phí bình ổn.

Ngoài ra, VNVC còn triển khai giải pháp tài chính đột phá như “Tiêm vắc xin trước, trả chi phí sau” với toàn bộ lãi suất được VNVC chi trả thay cho Khách hàng, kỳ hạn thanh toán linh hoạt, kéo dài đến 12 tháng; hỗ trợ chia nhỏ chi phí mua Gói vắc xin thành nhiều lần thanh toán để người dân yên tâm phòng bệnh mà không lo lắng về vấn đề tài chính.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ