Danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm C gồm những gì?

Bệnh truyền nhiễm nhóm C có khả năng lây truyền nhưng mức độ nguy hiểm và tốc độ lây lan thấp hơn so với bệnh truyền nhiễm nhóm A và nhóm B. Dù vậy, nhiều bệnh trong nhóm này vẫn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được phát hiện, điều trị và phòng ngừa đúng cách, trong đó tiêm chủng là một trong những biện pháp dự phòng hiệu quả đối với nhiều bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm này.

Bệnh truyền nhiễm nhóm C là gì?

Bệnh truyền nhiễm nhóm C là nhóm bệnh truyền nhiễm có mức độ nguy hiểm thấp hơn so với bệnh truyền nhiễm nhóm A và nhóm B, được phân loại dựa trên các tiêu chí như mức độ nghiêm trọng của bệnh, khả năng lây lan, khả năng can thiệp bằng vắc xin hoặc thuốc điều trị đặc hiệu, cũng như mức độ lưu hành trong cộng đồng.

Theo Thông tư 15/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, bệnh truyền nhiễm được đánh giá theo 4 nhóm tiêu chí với tổng điểm tối đa 12 điểm; trong đó, các bệnh có tổng điểm dưới 7 được xếp vào nhóm C. Đây thường là những bệnh có tỷ lệ tử vong thấp, khả năng lây lan hạn chế hơn hoặc đã có các biện pháp phòng ngừa, điều trị hiệu quả như vắc xin và thuốc đặc hiệu. Nhiều bệnh trong nhóm này lưu hành ổn định trong cộng đồng và chủ yếu xuất hiện dưới dạng các ca bệnh tản phát hoặc các đợt dịch quy mô nhỏ.

Mặc dù được xếp vào nhóm có mức độ nguy hiểm thấp hơn, các bệnh truyền nhiễm nhóm C vẫn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, khu công nghiệp hoặc khu dân cư đông đúc. Do đó, việc chủ động phòng bệnh bằng tiêm chủng, giữ gìn vệ sinh cá nhân, phát hiện sớm và điều trị kịp thời vẫn là những biện pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ lây lan.

Danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm C

Hiện nay, danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm C bao gồm nhiều bệnh lưu hành phổ biến tại Việt Nam, từ các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, tiêu hóa đến các bệnh lây truyền từ động vật sang người. Việc nhận biết các bệnh thuộc nhóm này giúp người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa, theo dõi sức khỏe và tuân thủ các khuyến cáo của cơ quan y tế khi có dịch bệnh xảy ra.

1. Giang mai

Giang mai là bệnh lây truyền qua đường tình dục do vi khuẩn Treponema pallidum gây ra, lây chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn hoặc từ mẹ sang con trong thai kỳ. Bệnh có thể tiến triển qua nhiều giai đoạn với các biểu hiện như vết loét không đau, phát ban, nổi hạch và có nguy cơ gây tổn thương thần kinh, tim mạch nếu không được điều trị kịp thời.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC Hoa Kỳ), nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) chiếm khoảng 32,7% tổng số ca giang mai nguyên phát và thứ phát được ghi nhận trong năm 2023. Đặc biệt, khoảng 40% thai nhi nhiễm giang mai từ mẹ có thể bị chết lưu hoặc tử vong trong giai đoạn sơ sinh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. (1)

2. Bệnh lậu

Bệnh lậu là bệnh lây truyền qua đường tình dục do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra, thường gặp ở người trẻ tuổi, đặc biệt trong nhóm 15 - 24 tuổi. Vi khuẩn có thể gây nhiễm trùng tại cơ quan sinh dục, trực tràng, họng, miệng và mắt, lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng. Ngoài ra, phụ nữ mang thai mắc bệnh có thể truyền vi khuẩn cho con trong quá trình sinh nở, gây nhiễm trùng mắt ở trẻ sơ sinh.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh lậu có thể dẫn đến vô sinh, làm tăng nguy cơ nhiễm HIV và gây nhiều biến chứng về sức khỏe sinh sản. Đáng lo ngại, tình trạng vi khuẩn lậu kháng kháng sinh đang gia tăng trên toàn cầu, làm giảm hiệu quả điều trị và trở thành thách thức lớn đối với y tế công cộng.

3. Bệnh mắt hột

Bệnh mắt hột (trachoma) là bệnh nhiễm trùng mắt do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa được trên thế giới. Bệnh lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt, mũi của người bệnh hoặc qua các vật dụng, côn trùng mang mầm bệnh. Nhiễm trùng tái diễn nhiều lần có thể gây viêm mạn tính, hình thành sẹo ở mặt trong mí mắt, khiến lông mi quặm vào trong và cọ xát lên giác mạc, dẫn đến suy giảm thị lực hoặc mù lòa.

Bệnh thường gặp tại những khu vực có điều kiện vệ sinh kém, thiếu nước sạch và mật độ dân cư đông đúc. Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, điều trị kháng sinh và phẫu thuật đối với các trường hợp đã xuất hiện biến chứng lông quặm.

4. Bệnh Chlamydia

Chlamydia là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất trên thế giới, do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra. Bệnh chủ yếu lây qua quan hệ tình dục không an toàn bằng đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng. Theo WHO, năm 2020 toàn cầu ghi nhận khoảng 128,5 triệu ca nhiễm Chlamydia mới ở nhóm người trưởng thành từ 15 đến 49 tuổi.

Phần lớn người nhiễm Chlamydia không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến bệnh dễ bị bỏ sót và tiếp tục lây lan trong cộng đồng. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, Chlamydia thường có thể khỏi hoàn toàn mà không để lại di chứng. Tuy nhiên, khi không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm vùng chậu, tổn thương cơ quan sinh sản, tăng nguy cơ vô sinh, mang thai ngoài tử cung và tạo điều kiện thuận lợi cho việc lây nhiễm HIV cũng như các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Đối với phụ nữ mang thai, nhiễm Chlamydia còn làm tăng nguy cơ sinh non hoặc trẻ sơ sinh nhẹ cân.

5. Bệnh do virus Herpes

Virus Herpes là nhóm tác nhân gây bệnh phổ biến ở người, có khả năng gây ra nhiều dạng nhiễm trùng khác nhau, từ các tổn thương nhẹ ở da và niêm mạc đến những bệnh lý nghiêm trọng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Một số virus trong họ Herpes còn liên quan đến các bệnh ung thư hoặc gây biến chứng nặng ở người có hệ miễn dịch suy giảm.

Họ virus Herpes (Herpesviridae) gồm hơn 200 loại đã được ghi nhận, trong đó có 9 loại có khả năng gây bệnh ở người, gồm: HSV, virus Varicella-zoster (VZV), virus Epstein-Barr (EBV), Cytomegalovirus (CMV),... Đặc điểm của nhóm virus này là sau khi xâm nhập cơ thể, chúng có thể tồn tại suốt đời dưới dạng tiềm ẩn và tái hoạt động khi hệ miễn dịch suy yếu.

6. Bệnh do nấm Candida albicans

Candida albicans là một loại nấm thường tồn tại tự nhiên ở khoang miệng, đường tiêu hóa, âm đạo và da của người khỏe mạnh. Trong điều kiện bình thường, nấm sống cộng sinh và không gây bệnh. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch suy yếu hoặc môi trường vi sinh trong cơ thể mất cân bằng, Candida albicans có thể phát triển quá mức, gây ra các bệnh nấm từ mức độ nhẹ ở da, niêm mạc đến các nhiễm trùng xâm lấn nghiêm trọng, đe dọa tính mạng.

7. Bệnh phong

Bệnh phong là bệnh truyền nhiễm mạn tính do vi khuẩn Mycobacterium leprae gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến da, dây thần kinh ngoại biên và một số cơ quan khác. Mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 200.000 ca mắc mới (2). Bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện và điều trị sớm, giúp ngăn ngừa các di chứng lâu dài.

Các dấu hiệu thường gặp gồm những mảng da đổi màu kèm giảm hoặc mất cảm giác, tê bì ở tay chân, yếu cơ và khó vận động do tổn thương thần kinh.

8. Các bệnh truyền nhiễm khác

Bên cạnh các bệnh thường gặp như giang mai, lậu, mắt hột, Chlamydia, nhiễm virus Herpes, nấm Candida albicans hay bệnh phong, nhóm C còn bao gồm nhiều bệnh truyền nhiễm khác do vi khuẩn, virus, ký sinh trùng và các tác nhân gây bệnh khác, như:

• Nhiễm Cytomegalovirus (CMV);
• Nhiễm Trichomonas;
• Các bệnh do giun;
• Sán dây;
• Sán lá gan;
• Sán lá phổi;
• Sán lá ruột;
• Sốt mò;
• Các bệnh do Rickettsia;
• Sốt xuất huyết do virus Hanta;
• Viêm da mụn mủ truyền nhiễm;
• Viêm ruột do Giardia;
• Viêm ruột do Vibrio parahaemolyticus;
• Các bệnh viêm họng, viêm miệng, viêm tim do virus Coxsackie;
• Các bệnh truyền nhiễm khác theo quy định của cơ quan y tế.

Mặc dù đa số có mức độ nguy hiểm thấp hơn các bệnh thuộc nhóm A và B, những bệnh này vẫn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân và cộng đồng nếu không được phát hiện, điều trị và phòng ngừa kịp thời.

⇒ Giải đáp thắc mắc: Có mấy nhóm bệnh truyền nhiễm? Phân nhóm theo danh mục của Bộ Y tế

Ngăn ngừa nhiễm các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm C bằng cách nào?

Do bệnh truyền nhiễm nhóm C bao gồm nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau như vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng, các biện pháp phòng ngừa cũng cần được thực hiện đồng bộ và phù hợp với từng đường lây truyền.

Người dân nên duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, sử dụng thực phẩm và nguồn nước an toàn, đồng thời giữ gìn vệ sinh môi trường sống. Quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung vật dụng cá nhân và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây bệnh cũng là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục và tiếp xúc trực tiếp.

Mặc dù đa số bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm C hiện chưa có vắc xin phòng ngừa, một số bệnh đã có biện pháp bảo vệ hiệu quả bằng vắc xin. Trong đó, vắc xin Shingrix (Bỉ) giúp phòng bệnh zona thần kinh và các biến chứng liên quan do virus Herpes zoster gây ra, tiêm cho người 60 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có yếu tố nguy cơ (theo đánh giá của bác sĩ) với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 1 - 2 tháng. Việc chủ động tiêm chủng cho các nhóm nguy cơ cao, kết hợp với duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện các biện pháp phòng bệnh cá nhân, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng.

Nhìn chung, phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả và tiết kiệm hơn điều trị. Bên cạnh việc duy trì vệ sinh cá nhân, an toàn thực phẩm và lối sống lành mạnh, người dân nên chủ động theo dõi sức khỏe, khám bệnh khi có dấu hiệu bất thường và thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp để giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm nhóm C.