Trẻ bị Adeno rồi có bị lại không? Cách phòng ngừa tái nhiễm

"Trẻ bị Adeno rồi có bị lại không?"là băn khoăn của nhiều phụ huynh, bởi nhiễm Adenovirus không tạo miễn dịch bảo vệ suốt đời với tất cả các type virus. Trẻ vẫn có thể mắc lại, nhất là khi tiếp xúc với nguồn lây mới.

Bị Adeno rồi có bị lại không?

Bị Adenovirus rồi vẫn có thể bị lại. Sau khi nhiễm và hồi phục, cơ thể có thể hình thành miễn dịch với type Adenovirus đã từng mắc, nhưng không đồng nghĩa được bảo vệ hoàn toàn trước tất cả các type khác. Vì Adenovirus có nhiều type có khả năng gây bệnh ở người, trẻ từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm khi tiếp xúc với type virus khác hoặc nguồn lây mới.

Adenovirus có thể gây nhiều bệnh lý khác nhau, thường gặp ở đường hô hấp, mắt và đường tiêu hóa. Tùy type virus và cơ quan bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, sổ mũi, viêm kết mạc, tiêu chảy, nôn hoặc đau bụng. Do đó, việc từng mắc Adenovirus trước đó không có nghĩa trẻ sẽ không mắc lại hoặc không gặp một biểu hiện bệnh khác do Adenovirus gây ra.

Adenovirus có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi do hệ miễn dịch còn chưa hoàn thiện. Thống kê cho thấy, đến khoảng 10 tuổi, hầu hết trẻ đều đã từng nhiễm Adenovirus một hoặc nhiều lần. Ngoài trẻ nhỏ, trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, hen suyễn hoặc COPD cũng có nguy cơ diễn tiến nặng hơn khi nhiễm virus.

Tại sao bị Adenovirus rồi vẫn có thể bị tái nhiễm nhiều lần?

Trên thực tế, miễn dịch sau khi mắc Adenovirus không đồng nghĩa với việc cơ thể được bảo vệ hoàn toàn trước những lần nhiễm sau. Khả năng tái nhiễm xuất phát từ đặc điểm sinh học của virus và cơ chế đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Cụ thể, điều này được lý giải qua hai cơ chế sau:

1. Cơ chế đa chủng của Adenovirus

Đến nay, các nhà khoa học đã xác định có 49 type Adenovirus có thể gây bệnh ở người. Mỗi type có đặc điểm kháng nguyên khác nhau và có thể gây các bệnh lý khác nhau.

Chẳng hạn, type 3, 4 và 7 thường gây các bệnh hô hấp cấp như viêm phế quản, viêm phổi, trong đó type 7 liên quan đến nhiều trường hợp bệnh nặng và tử vong ở trẻ em. type 8, 19, 37, 53 và 54 là những tác nhân thường gặp gây viêm kết mạc, còn type 40 và 41 chủ yếu gây tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ. Vì vậy, một người có thể mắc Adenovirus nhiều lần nếu nhiễm các type khác nhau.

2. Tính đặc hiệu của kháng thể

Sau khi nhiễm Adenovirus, hệ miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể để loại bỏ virus và bảo vệ cơ thể trước type Adenovirus đã từng mắc. Tuy nhiên, các kháng thể này có tính đặc hiệu, nghĩa là chỉ có hiệu quả với chính type đó hoặc các type rất gần, không tạo miễn dịch bảo vệ đối với tất cả các type Adenovirus.

Do đó, khi tiếp xúc với một type khác, người bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm. Ngoài ra, khả năng miễn dịch cũng có thể suy giảm theo thời gian, khiến nguy cơ mắc bệnh trở lại tăng lên.

3. Suy giảm miễn dịch

Người từng mắc virus Adeno (Adenovirus) vẫn có thể bị nhiễm lại nhiều lần trong đời. Sau khi gây nhiễm lần đầu, Adenovirus có thể tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn trong một số mô của cơ thể, đặc biệt là các tế bào miễn dịch lympho T tại amidan và VA (V.A).

Ở người khỏe mạnh, virus thường ở trạng thái "ngủ yên" và không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc bị ức chế, Adenovirus có thể tái hoạt động, nhân lên và gây bệnh trở lại. (2)

Đây là một trong những đặc điểm khiến Adenovirus có khả năng tồn tại dai dẳng trong cơ thể và làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở những người có hệ miễn dịch yếu.

Những lần tái nhiễm Adeno sau có nặng hơn lần đầu không?

Không phải trường hợp tái nhiễm Adenovirus nào cũng diễn tiến nặng hơn. Mức độ bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như type virus gây bệnh, độ tuổi, tình trạng miễn dịch và sức khỏe tổng thể của trẻ. Phần lớn trường hợp nhiễm Adenovirus có thể tự hồi phục với điều trị hỗ trợ phù hợp. Tuy nhiên, trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch có thể đối mặt với nguy cơ biến chứng cao hơn.

Trong số các type Adenovirus, type 4 và 7 được ghi nhận có liên quan đến các ca bệnh nặng nhiều hơn so với các type khác, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy yếu. Tại Hoa Kỳ, trong khoảng một thập kỷ qua đã ghi nhận nhiều trường hợp mắc bệnh nặng và tử vong liên quan đến hai type virus này.

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám nếu trẻ sốt kéo dài hoặc sốt cao liên tục, khó thở, thở nhanh, tím tái, lừ đừ, uống kém, nôn nhiều, tiêu chảy nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước. Đặc biệt, khi trẻ có biểu hiện hô hấp bất thường, cần được đánh giá y tế sớm để loại trừ các biến chứng như viêm phổi hoặc tình trạng nhiễm trùng nặng.

Tìm hiểu thêm: Chẩn đoán và điều trị Adenovirus chuẩn Y khoa

Dấu hiệu nhận biết trẻ đang bị tái nhiễm Adenovirus

Triệu chứng tái nhiễm Adenovirus thường không khác biệt rõ rệt so với lần nhiễm đầu và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp do virus khác như cúm, RSV hay cảm lạnh thông thường. Tùy thuộc vào type Adenovirus và cơ quan bị ảnh hưởng, trẻ có thể chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc diễn tiến nặng hơn.

1. Các triệu chứng điển hình cần chú ý

Tùy từng type virus, Adenovirus có thể gây bệnh ở đường hô hấp, mắt, đường tiêu hóa hoặc đường tiết niệu. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Sốt, có thể sốt cao kéo dài;
• Đau họng, ho, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi;
• Đỏ mắt, chảy nước mắt, đau mắt (viêm kết mạc);
• Tiêu chảy, nôn, đau bụng;
• Đau đầu, mệt mỏi, biếng ăn;
• Tiểu buốt, tiểu nhiều lần hoặc có máu trong nước tiểu (ít gặp).

2. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức?

Phần lớn các trường hợp nhiễm Adenovirus có thể tự khỏi sau vài ngày. Tuy nhiên, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Khó thở, thở nhanh hoặc co lõm lồng ngực;
• Sốt cao kéo dài hoặc sốt không đáp ứng thuốc hạ sốt;
• Đau đầu dữ dội kèm cứng cổ;
• Đau ngực;
• Dấu hiệu mất nước như khô môi, khô miệng, tiểu ít, mắt trũng hoặc li bì;
• Các triệu chứng kéo dài trên 2 tuần hoặc có xu hướng nặng lên.

Hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa tái nhiễm Adeno hiệu quả

Mặc dù đã từng mắc Adenovirus, trẻ vẫn có nguy cơ tái nhiễm do virus có nhiều type khác nhau. Vì vậy, bên cạnh việc chăm sóc đúng cách khi trẻ mắc bệnh, phụ huynh cần chủ động tăng cường sức đề kháng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa để giảm nguy cơ lây nhiễm.

1. Tăng cường hàng rào miễn dịch từ bên trong

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc Adenovirus, việc duy trì một hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ giúp cơ thể giảm nguy cơ nhiễm bệnh và hạn chế các biến chứng khi mắc bệnh. Các biện pháp được khuyến nghị gồm:

• Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, đa dạng thực phẩm, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu protein.
• Uống đủ nước hằng ngày.
• Ngủ đủ giấc, sinh hoạt điều độ.
• Tăng cường vận động thể chất phù hợp với độ tuổi.
• Hạn chế căng thẳng kéo dài, giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.
• Tuân thủ lịch tiêm chủng đầy đủ để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sức đề kháng.
• Đối với trẻ nhỏ, nuôi con bằng sữa mẹ trong những tháng đầu đời cũng là một trong những biện pháp giúp tăng cường miễn dịch tự nhiên.

2. Các biện pháp phòng bệnh chủ động ngoài môi trường

Adenovirus có thể lây truyền qua đường hô hấp, tiếp xúc với bề mặt nhiễm virus hoặc qua đường tiêu hóa. Vì vậy, các biện pháp phòng ngừa chủ động rất quan trọng:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
• Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có triệu chứng hô hấp.
• Tránh tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.
• Vệ sinh đồ chơi, vật dụng cá nhân và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.
• Không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, đồ dùng cá nhân.
• Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ.
• Hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người trong thời điểm dịch bệnh gia tăng.

3. Hiện tại đã có vắc-xin phòng ngừa Adenovirus chưa?

Hiện nay, Việt Nam chưa có vắc xin Adenovirus được sử dụng rộng rãi cho cộng đồng. Trên thế giới, đã có vắc xin phòng Adenovirus type 4 và type 7, tuy nhiên loại vắc xin này chỉ được cấp phép cho một số đối tượng đặc thù, chủ yếu là quân nhân tại Hoa Kỳ, nhằm phòng ngừa các đợt bùng phát bệnh trong môi trường tập trung. Vì vậy, đối với cộng đồng, các biện pháp vệ sinh cá nhân, kiểm soát lây nhiễm và nâng cao sức đề kháng vẫn là những cách phòng bệnh hiệu quả nhất.

Câu hỏi thường gặp

Bên cạnh thắc mắc "Trẻ bị Adeno rồi có bị lại không?", nhiều phụ huynh cũng quan tâm đến các vấn đề liên quan đến virus Adeno. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp:

1. Người lớn có bị nhiễm và tái nhiễm Adeno không?

Người lớn vẫn có thể bị nhiễm và tái nhiễm Adenovirus, đặc biệt khi tiếp xúc với một type virus khác hoặc khi hệ miễn dịch suy giảm. Mặc dù phần lớn các trường hợp chỉ có triệu chứng nhẹ và tự hồi phục, một số nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng hơn. Trong đó, người cao tuổi, đặc biệt là người mắc các bệnh nền như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.

Ngoài ra, người suy giảm miễn dịch như bệnh nhân đang hóa trị, người ghép tạng hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có thể bị nhiễm Adenovirus nặng hơn, thời gian hồi phục kéo dài và tăng nguy cơ biến chứng như viêm phổi hoặc nhiễm trùng lan tỏa.

2. Sau khi khỏi Adeno bao lâu thì có nguy cơ bị lại?

Hiện không có mốc thời gian cố định để xác định sau khi khỏi Adenovirus bao lâu sẽ bị tái nhiễm. Người bệnh có thể mắc lại ngay sau khi khỏi bệnh nếu tiếp xúc với một type Adenovirus khác, bởi miễn dịch sau nhiễm chỉ bảo vệ đối với type virus đã từng mắc và không có khả năng bảo vệ toàn diện trước các type khác.

Trong trường hợp nhiễm lại cùng một type, nguy cơ thường thấp hơn trong một khoảng thời gian nhờ kháng thể đặc hiệu. Tuy nhiên, mức độ bảo vệ này có thể giảm dần theo thời gian và khác nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng miễn dịch và mức độ đáp ứng của cơ thể.

Vì vậy, ngay cả khi đã khỏi bệnh, mỗi người vẫn cần duy trì các biện pháp phòng ngừa như rửa tay thường xuyên, vệ sinh bề mặt tiếp xúc, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh và theo dõi sức khỏe khi có triệu chứng nghi ngờ để giảm nguy cơ tái nhiễm Adenovirus.

Hy vọng qua bài viết trên, mọi người đã biết được “Trẻ bị Adeno rồi có bị lại không?”. Adenovirus có nhiều type khác nhau và miễn dịch sau nhiễm chỉ bảo vệ với type đã mắc, trẻ vẫn có nguy cơ tái nhiễm trong tương lai. Vì vậy, phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ bằng cách giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, vệ sinh đồ dùng, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ để được chẩn đoán, điều trị kịp thời.