Bị cúm A có bị lại không? Nguy cơ tái nhiễm trở lại cao không?

Cúm A là một trong những loại virus gây nhiễm trùng hô hấp phổ biến, đặc biệt là trong mùa lạnh. Một câu hỏi thường xuyên được đặt ra là liệu người bị cúm A có bị lại không và nguy cơ tái nhiễm như thế nào? Mặc dù cơ thể sẽ sản sinh ra một số miễn dịch tạm thời sau khi nhiễm bệnh, nhưng do virus cúm A có khả năng biến đổi gen nhanh chóng, người bệnh vẫn có thể bị tái nhiễm với chủng virus khác hoặc chủng mới, khiến nguy cơ tái nhiễm trở lại là khá cao.

Cơ chế miễn dịch của cơ thể sau khi mắc cúm A

Khi cơ thể bị nhiễm virus cúm A, hệ miễn dịch sẽ phản ứng để bảo vệ và chống lại sự xâm nhập của virus. Sau khi virus cúm A vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ nhận diện và kích hoạt các tế bào miễn dịch như đại thực bào, tế bào lympho T và tế bào lympho B. Đại thực bào là những tế bào đầu tiên tấn công và tiêu diệt virus, đồng thời kích thích các tế bào lympho T và lympho B phát triển. Tế bào lympho T giúp tiêu diệt các tế bào bị nhiễm virus, trong khi tế bào lympho B sản xuất kháng thể để nhận diện và làm vô hiệu hóa virus.

Quá trình này giúp cơ thể chống lại sự lây lan của virus cúm và mau chóng phục hồi sức khỏe. Sau khi khỏi bệnh, cơ thể sẽ lưu giữ một "bộ nhớ miễn dịch" nhờ vào các tế bào B nhớ và tế bào lympho T ghi nhớ các đặc điểm của virus. Điều này có nghĩa là nếu cơ thể tiếp xúc với virus cúm A lần nữa, hệ miễn dịch có thể phản ứng nhanh chóng và mạnh mẽ để loại bỏ virus trước khi bệnh phát triển nặng. Tuy nhiên, do virus cúm A có khả năng biến đổi gen, cơ thể có thể không hoàn toàn miễn dịch với các chủng virus mới, khiến khả năng tái nhiễm vẫn có thể xảy ra.

Cúm A có bị lại không? Có tái nhiễm không?

Cúm A có thể bị lại và thậm chí nguy cơ tái nhiễm là rất cao. Lý giải vấn đề này, chuyên gia của Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết mặc dù cơ thể người bệnh sẽ tạo ra một số kháng thể để chống lại virus cúm A sau lần nhiễm đầu tiên, nhưng virus cúm A rất đặc biệt bởi chúng có khả năng biến đổi gen nhanh chóng, dẫn đến sự xuất hiện của các chủng mới. Khi đó, hệ miễn dịch của cơ thể không thể nhận diện và chống lại virus mới hiệu quả, tạo điều kiện cho tái nhiễm.

Điều này có nghĩa là dù cơ thể đã từng mắc cúm A và sản sinh kháng thể, người bệnh vẫn có thể bị nhiễm lại với một chủng virus khác hoặc một biến thể mới của cúm A trong những lần tiếp theo. Thực tế, các trường hợp tái nhiễm cúm A không phải là hiếm, đặc biệt là trong những năm cúm có sự biến đổi mạnh về gen. Ngoài ra, hệ miễn dịch của mỗi người cũng có sự khác biệt, nên mức độ bảo vệ sau khi nhiễm cúm A có thể khác nhau giữa các cá nhân. Do vậy, việc tiêm vắc xin phòng cúm đầy đủ, đúng lịch hàng năm là biện pháp hiệu quả để bảo vệ cơ thể trước nguy cơ tái nhiễm và giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng.

Nguyên nhân mắc lại cúm A

1. Sự khác biệt giữa các chủng virus cúm A

Nguyên nhân khiến người bệnh có thể mắc lại cúm A có liên quan mật thiết đến sự tiến hóa phức tạp và khả năng biến đổi liên tục của virus cúm A. Đây là một loại virus thuộc họ Orthomyxoviridae, sở hữu bộ gen RNA, vốn rất dễ xảy ra các biến đổi di truyền. Một đặc tính quan trọng của virus cúm A là nó có bộ gen dạng phân đoạn, gồm 8 phân đoạn RNA riêng biệt. Điều này tạo điều kiện cho sự “biến thể kháng nguyên" (antigenic drift) và "hoán vị kháng nguyên" (antigenic shift) giữa các phân đoạn gen của hai hoặc nhiều chủng virus cùng nhiễm trên một tế bào vật chủ.

Trong đó, sự hoán vị kháng nguyên làm cho virus hình thành các chủng mới hoàn toàn, có thể khác biệt về mặt cấu trúc so với các chủng cũ mà cơ thể đã từng tiếp xúc. Do đó, các kháng thể được sản sinh trong lần nhiễm đầu tiên có thể không còn hiệu quả trong việc nhận diện và tiêu diệt các chủng virus mới.

 Trong khi đó, các biến thể kháng nguyên là sự thay đổi dần dần, ngẫu nhiên ở các gen mã hóa protein hemagglutinin (H) và neuraminidase (N) trên bề mặt virus. Sự biến đổi này dẫn đến những thay đổi nhỏ nhưng tích lũy, khiến hệ thống miễn dịch khó phát hiện, điều này góp phần tạo nên những dịch cúm hàng năm và khả năng tái nhiễm cao.

Các chủng virus cúm A được phân loại dựa trên sự kết hợp của 18 kháng nguyên Hemagglutinin (H) và 11 kháng nguyên Neuraminidase (N). Các biến thể thường gặp nhất ở người bao gồm A/H1N1, A/H3N2, A/H5N1 và A/H7N9. Mỗi chủng này đều có nguồn gốc, quá trình lây lan và mức độ nguy hiểm khác nhau.

Ví dụ, A/H1N1 từng được biết đến với tên gọi "cúm lợn" và có nguồn gốc từ nhiều loài, trong khi A/H5N1 và A/H7N9 là các chủng lưu hành chủ yếu ở gia cầm, nhưng có thể lây lan sang người, gây tử vong cao. Các chủng này cũng khác nhau về mức độ nguy hiểm và khả năng lây lan; chẳng hạn, A/H3N2 tuy không gây chết nhiều như A/H5N1, nhưng lại có khả năng lây truyền cao, phổ biến vào các mùa cúm.

Mỗi năm, các chủng virus cúm A có thể thay đổi và những biến thể này có thể gây ra những đợt dịch mới, khiến cơ thể dễ dàng bị nhiễm lại dù trước đó đã từng mắc bệnh. Vì vậy, hệ miễn dịch không thể bảo vệ cơ thể hoàn toàn trước mọi chủng virus cúm A, đặc biệt là khi virus đã thay đổi và trở nên khác biệt so với chủng trước. Điều này cũng là lý do vì sao vắc xin cúm mùa cần được tiêm nhắc lại hàng năm để đối phó với những biến thể mới của virus. Ngoài Sự khác biệt giữa các chủng thì cúm A có bị lại không còn phụ thuộc vào sự biến đổi của virus cúm A.

2. Sự biến đổi của virus cúm A

Nguyên nhân mắc lại cúm A chủ yếu là do sự biến đổi liên tục của virus cúm A, khiến cơ thể không thể duy trì khả năng miễn dịch lâu dài. Virus cúm A có đặc tính biến đổi di truyền nhanh chóng qua hai cơ chế chính: biến thể kháng nguyên và hoán vị kháng nguyên. Đột biến điểm là sự thay đổi nhỏ trong cấu trúc gen của virus, trong khi thay đổi kháng nguyên là những thay đổi lớn hơn trong các protein bề mặt của virus, khiến cho cơ thể không thể nhận diện được virus trong lần nhiễm tiếp theo.

Những biến đổi này dẫn đến sự xuất hiện của các chủng virus mới mà cơ thể chưa từng gặp phải, làm giảm hiệu quả của các kháng thể sản sinh trong lần mắc cúm trước đó. Vì vậy, dù người bệnh có thể đã miễn dịch với một chủng nhất định, nhưng khi virus thay đổi, khả năng tái nhiễm vẫn rất cao. Thêm vào đó, virus cúm A cũng có thể lây lan mạnh mẽ và gây dịch trong cộng đồng, khiến nguy cơ tái nhiễm càng lớn. Chính vì vậy, việc tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để bảo vệ cơ thể trước các chủng virus mới, đồng thời tăng cường hệ miễn dịch.

Sự biến đổi liên tục của virus cúm A không chỉ là một thách thức y khoa mà còn đặt ra những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Sự kết hợp giữa các đổi mới di truyền thông qua hoán vị kháng nguyên và biến thể kháng nguyên giúp virus có khả năng thích nghi vượt trội, tạo điều kiện cho sự tái xuất hiện hoặc thậm chí bùng phát đại dịch cúm mới.

Đặc biệt, các hiện tượng biến đổi kháng nguyên liên quan chặt chẽ đến môi trường và vật chủ, nơi các loài động vật như gia cầm, lợn và chim hoang dã đóng vai trò là nguồn lưu trữ, lây truyền gen di truyền của virus. Quá trình này làm nảy sinh các chủng virus mới, có khả năng lẩn tránh hệ miễn dịch của cơ thể ngay cả khi đã tiêm phòng trước đó, do vắc xin chỉ hiệu quả với những chủng virus xác định tại thời điểm sản xuất.

Miễn dịch với cúm A thường kéo dài bao lâu sau khi bị nhiễm?

Miễn dịch với cúm A thường không kéo dài lâu sau khi bị nhiễm, thường chỉ kéo dài khoảng 6 tháng đến 1 năm (1). Sau khi cơ thể mắc cúm A, hệ miễn dịch sẽ sản sinh kháng thể để chống lại virus. Tuy nhiên, do virus cúm A có khả năng thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là qua quá trình biến đổi kháng nguyên, các kháng thể mà cơ thể tạo ra trong lần nhiễm đầu tiên có thể không còn hiệu quả đối với các chủng virus cúm A mới xuất hiện sau đó. Điều này khiến khả năng bảo vệ của cơ thể đối với các lần nhiễm cúm A sau này bị giảm đi.

Vì vậy, miễn dịch tự nhiên do nhiễm cúm A không đủ lâu dài để bảo vệ cơ thể khỏi các chủng virus mới hoặc biến thể của virus trong các mùa cúm sau. Đây là lý do tại sao tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để giúp duy trì khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch trước các biến thể mới của virus cúm A. Vắc xin được cập nhật hàng năm, đảm bảo cơ thể được bảo vệ tối đa trước sự biến đổi của virus.

Đối tượng có nguy cơ cao bị tái lại cúm A

Cúm A có bị lại không? Ai là đối tượng có nguy cơ cao mắc lại? Một số đối tượng có nguy cơ cao bị tái nhiễm cúm A bao gồm:

• Trẻ em và người cao tuổi: Hệ miễn dịch của trẻ em và người cao tuổi thường yếu hơn, dễ bị suy giảm khả năng chống lại các chủng virus cúm mới, đặc biệt là khi miễn dịch tự nhiên không kéo dài.
• Người có hệ miễn dịch suy yếu: Những người mắc bệnh mãn tính như HIV/AIDS, ung thư, hoặc những người đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch (ví dụ như thuốc điều trị bệnh tự miễn) có khả năng bị nhiễm cúm A và tái nhiễm cao hơn do hệ miễn dịch không đủ mạnh để chống lại virus.
• Phụ nữ mang thai: Trong thời kỳ mang thai, hệ miễn dịch của phụ nữ có sự thay đổi, làm cho cơ thể dễ bị nhiễm cúm A và tăng nguy cơ biến chứng, cũng như tái nhiễm cúm trong các mùa cúm kế tiếp.
• Nhân viên y tế và người làm việc trong môi trường đông người: Những người làm việc trong môi trường có nguy cơ cao lây nhiễm (như bệnh viện, trường học, công ty đông người) có khả năng tiếp xúc với virus cao hơn, dễ bị nhiễm và tái nhiễm cúm A.
• Người có bệnh nền mãn tính: Những người mắc các bệnh như tiểu đường, bệnh tim mạch, hen suyễn hoặc các vấn đề về phổi (COPD, viêm phổi) có nguy cơ cao bị tái nhiễm cúm A do khả năng miễn dịch bị suy giảm hoặc có các vấn đề sức khỏe nền dễ bị nhiễm trùng.
• Người chưa được tiêm vắc xin cúm: Những người không tiêm vắc xin cúm hàng năm hoặc không tiêm vắc xin đầy đủ có nguy cơ cao bị nhiễm và tái nhiễm cúm A, vì vắc xin giúp nâng cao khả năng miễn dịch đối với các chủng virus cúm mới.

Những đối tượng này cần chú ý đặc biệt trong việc phòng ngừa cúm A, bao gồm việc tiêm vắc xin cúm định kỳ, duy trì chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh, cũng như theo dõi sức khỏe định kỳ để giảm nguy cơ tái nhiễm.

Có thể bạn quan tâm: Cúm A bao lâu thì hết lây?

Triệu chứng của cúm A khi tái nhiễm

Khi bị tái nhiễm cúm A, các triệu chứng có thể tương tự như lần mắc đầu tiên, nhưng đôi khi cũng có thể nghiêm trọng hơn. Triệu chứng phổ biến của cúm A khi tái nhiễm bao gồm:

• Sốt cao: Cũng như lần đầu mắc, bệnh nhân sẽ có triệu chứng sốt cao, thường từ 38 - 40°C, kèm theo cảm giác lạnh run, mệt mỏi.
• Ho khan và đau họng: Ho thường xảy ra mạnh mẽ và dai dẳng, kèm theo đau rát họng, khiến việc ăn uống và nuốt trở nên khó khăn.
• Mệt mỏi, yếu sức: Cảm giác mệt mỏi toàn thân là triệu chứng điển hình khi tái nhiễm cúm A. Người bệnh có thể cảm thấy kiệt sức, không thể làm việc bình thường ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi: Các triệu chứng về đường hô hấp như sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi liên tục cũng xuất hiện trong trường hợp tái nhiễm cúm A, tương tự như khi mắc cúm lần đầu.
• Đau đầu và đau cơ: Đau đầu, đau nhức cơ bắp và khớp là các triệu chứng dễ nhận thấy khi tái nhiễm cúm A, khiến người bệnh cảm thấy khó chịu và giảm khả năng vận động.
• Buồn nôn và tiêu chảy: Mặc dù ít gặp hơn, nhưng một số bệnh nhân có thể gặp phải các vấn đề tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy khi tái nhiễm cúm A.

Cần lưu ý rằng, trong một số trường hợp tái nhiễm, virus cúm A có thể tấn công cơ thể mạnh mẽ hơn, đặc biệt đối với những người có hệ miễn dịch yếu hoặc mắc các bệnh nền. Do đó, các triệu chứng có thể nghiêm trọng hơn và kéo dài lâu hơn, dẫn đến nguy cơ mắc các biến chứng như viêm phổi hoặc suy hô hấp. Trong trường hợp này, cần theo dõi chặt chẽ và tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời.

Bị tái nhiễm lại cúm A có nguy hiểm không?

Tái nhiễm cúm A có thể gây nguy hiểm, đặc biệt đối với những người có hệ miễn dịch yếu hoặc có các bệnh lý nền. Mặc dù cơ thể có thể đã có một số miễn dịch sau lần mắc đầu tiên, nhưng sự tái nhiễm với một chủng virus khác hoặc một biến thể mới có thể dẫn đến các triệu chứng nghiêm trọng hơn. Một số lý do khiến tái nhiễm cúm A trở nên nguy hiểm bao gồm:

• Virus cúm có sự biến đổi gen: Virus cúm A có khả năng biến đổi gen, tạo ra các chủng mới mà cơ thể có thể chưa phát triển miễn dịch đầy đủ. Điều này có thể khiến hệ miễn dịch không nhận diện được virus và không đủ khả năng bảo vệ cơ thể, dẫn đến việc mắc bệnh nặng hơn.
• Hệ miễn dịch suy yếu: Những người có hệ miễn dịch yếu, chẳng hạn như trẻ em, người già, phụ nữ mang thai hoặc những người đang điều trị bệnh mãn tính (như tiểu đường, bệnh tim mạch), sẽ dễ gặp phải các biến chứng nghiêm trọng khi bị tái nhiễm cúm A. Sự tái nhiễm có thể làm cho cơ thể không đủ sức chống lại virus, gây viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí tử vong.
• Nguy cơ biến chứng: Khi tái nhiễm, nguy cơ mắc các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy hô hấp, và viêm cơ tim tăng lên. Đặc biệt, đối với những người đã mắc cúm A nặng trong lần trước, cơ thể có thể bị tổn thương, khiến việc điều trị lần sau gặp khó khăn hơn.
• Khó khăn trong việc phục hồi: Sau mỗi lần tái nhiễm cúm A, cơ thể sẽ cần thêm thời gian để phục hồi, đặc biệt là khi người bệnh bị kiệt sức do sức đề kháng kém. Việc bị tái nhiễm nhiều lần có thể khiến cơ thể không thể phục hồi nhanh chóng và dễ bị các bệnh lý khác tấn công.

Tóm lại, tái nhiễm cúm A có thể trở nên nguy hiểm hơn, đặc biệt đối với những người có nguy cơ cao. Việc chủ động phòng ngừa bằng tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm và tuân thủ các biện pháp bảo vệ sức khỏe là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh cúm A và các biến chứng liên quan.

Cách phòng ngừa cúm A tái nhiễm

Cúm A có bị lại không? Đâu là cách phòng ngừa hiệu quả? Để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi bệnh cúm A, Bộ Y tế khuyến cáo người dân áp dụng các biện pháp phòng ngừa sau:

• Xây dựng một lối sống lành mạnh, khoa học, kết hợp với việc tập thể dục đều đặn giúp nâng cao sức đề kháng và bảo vệ sức khỏe.
• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với nơi đông người và giữ khoảng cách an toàn với những người có dấu hiệu mắc bệnh. Nên che miệng và mũi bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi, sau đó vứt khăn giấy vào thùng rác đúng cách để hạn chế lây lan virus.
• Thực hiện vệ sinh cá nhân thường xuyên, bao gồm việc tắm gội sạch sẽ và rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn để loại bỏ các mầm bệnh bám trên da.
• Duy trì chế độ ăn uống đầy đủ, đặc biệt là bổ sung vitamin, khoáng chất, chất xơ và protein để tăng cường hệ miễn dịch.
• Tránh tự ý sử dụng thuốc khi không có chỉ định của bác sĩ. Khi có các triệu chứng như sốt, ho, mệt mỏi, người dân nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
• Tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm là biện pháp hiệu quả để phòng ngừa cúm A và tăng cường miễn dịch cho cơ thể.

Hiện, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC đang cung ứng đầy đủ các loại vắc xin phòng cúm A cho cả trẻ em, người lớn, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh nền, bao gồm:

• Vắc xin cúm tứ giá Vaxigrip Tetra (Pháp) và Influvac Tetra (Hà Lan) cung cấp khả năng phòng ngừa 2 chủng virus cúm A (H1N1, H3N2) và 2 chủng virus cúm B (Yamagata, Victoria), chỉ định chủng ngừa cho trẻ từ 6 tháng và người lớn, có thể tiêm cho phụ nữ mang thai.

Đăng ký tiêm vắc xin Vaxigrip Tetra (Pháp)	Đăng ký tiêm vắc xin Influvac Tetra (Hà Lan)

• Vắc xin cúm tam giá Ivacflu-S (Việt Nam) chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn, khả năng phòng ngừa 2 chủng virus cúm A (H1N1, H3N2) và 1 chủng virus cúm B (hoặc B/Yamagata, hoặc B/Victoria).

Xem thêm: Tại sao lại phải tiêm phòng cúm hằng năm?

VNVC là hệ thống trung tâm tiêm chủng lớn tại Việt Nam, cung cấp dịch vụ tiêm chủng chất lượng cao cho cả trẻ em và người lớn. Với danh mục vắc xin đa dạng, nguồn cung ổn định, và quy trình bảo quản hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế GSP, VNVC cam kết mang đến giải pháp phòng bệnh hiệu quả và an toàn cho cộng đồng.

Đặc biệt, VNVC tiên phong triển khai quy trình tiêm chủng an toàn khép kín gồm 8 bước nghiêm ngặt, bảo đảm mọi khâu từ tiếp nhận đến theo dõi sau tiêm đều được thực hiện chuẩn xác. Mỗi trung tâm đều được trang bị phòng xử trí phản ứng sau tiêm hiện đại, đáp ứng các tiêu chuẩn của Bộ Y tế, giúp khách hàng an tâm trong suốt quá trình tiêm chủng. Sau khi tiêm, khách hàng được theo dõi sức khỏe tại chỗ ít nhất 30 phút để kịp thời phát hiện và xử trí các phản ứng có thể xảy ra. Đội ngũ điều dưỡng sẽ kiểm tra tình trạng sức khỏe, hướng dẫn cách theo dõi tại nhà, và chỉ cho khách hàng ra về khi tình trạng ổn định.

VNVC còn sở hữu đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế chuyên nghiệp, thường xuyên được đào tạo nâng cao kỹ năng về an toàn tiêm chủng và xử trí phản ứng sau tiêm. Hệ thống này tự hào là một trong số ít các đơn vị tại Việt Nam có tổng đài chăm sóc sau tiêm hoạt động 24/7 qua số hotline 028 7102 6595, đảm bảo hỗ trợ khách hàng kịp thời, đồng thời phối hợp với các cơ sở y tế địa phương khi cần thiết để bảo vệ sức khỏe tối ưu.

Xem thêm 11 cách phòng cúm A cho trẻ hiệu quả bố mẹ cần lưu tâm ngay

Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào về vấn đề cúm A có bị lại không, Nguy cơ tái nhiễm trở lại cao không, quý Khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với VNVC thông qua hotline 028.7102.6595 hoặc inbox qua fanpage facebook VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em & Người lớn hoặc đến ngay các trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc để được nhân viên chăm sóc Khách hàng hướng dẫn chi tiết, được bác sĩ thăm khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe và chỉ định tiêm ngừa phù hợp. Tra cứu trung tâm tiêm chủng VNVC gần nhất tại đây.

Như vậy, thông qua bài viết trên thắc mắc cúm A có bị lại không đã được giải đáp. Tóm lại, cúm A có thể tái nhiễm do sự thay đổi liên tục của các chủng virus cúm và sự suy giảm miễn dịch theo thời gian. Mặc dù cơ thể có thể phát triển miễn dịch đối với chủng cúm A mà mình đã mắc, nhưng vì virus cúm A có khả năng biến đổi nhanh chóng, người bệnh vẫn có thể bị nhiễm lại với các chủng khác hoặc các biến thể mới. Do đó, việc phòng ngừa cúm A, đặc biệt là tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm, là biện pháp hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và tái nhiễm. Hy vọng bài viết bị cúm A rồi có bị lại không đã giải đáp được thắc mắc cho bạn.