Chú ý phòng bệnh mùa lạnh, mưa trái mùa

Những ngày đầu năm, thời tiết trên cả nước diễn biến bất thường: miền Bắc liên tục rét đậm, rét hại kéo dài, trong khi miền Nam ghi nhận mưa trái mùa nhiều ngày liền. Đây là điều kiện thuận lợi để virus và vi khuẩn phát triển, lây lan nhanh, làm gia tăng hàng loạt bệnh hô hấp nguy hiểm như cúm mùa, viêm phổi, viêm tiểu phế quản do virus hợp bào hô hấp (RSV), phế cầu, ho gà và các bệnh truyền nhiễm khác.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, miền Bắc đang chịu đợt không khí lạnh tăng cường mạnh, nền nhiệt giảm sâu, nhiều nơi xuống khoảng 2 độ C, vùng núi cao như Tà Xùa, Mẫu Sơn, Đồng Văn có nguy cơ băng giá, sương muối. Không khí lạnh còn lan rộng xuống Trung Bộ, khiến Bắc Bộ và Thanh Hóa tiếp tục rét đậm, rét hại kéo dài. Trong khi đó, TP.HCM và Nam Bộ xuất hiện mưa trái mùa diện rộng, cường độ mạnh, do không khí lạnh kết hợp các hệ thống thời tiết gây tăng ẩm đột ngột, dẫn đến ngập úng cục bộ, ảnh hưởng sinh hoạt và đi lại của người dân.

Diễn biến thời tiết bất thường này đang tạo điều kiện rất thuận lợi cho dịch bệnh bùng phát, đặc biệt là các bệnh lây truyền qua đường hô hấp và tiếp xúc. Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo - Quản lý vùng Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nhiệt độ thấp, độ ẩm cao và sự thiếu ổn định của thời tiết hiện nay có thể làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp, đồng thời kéo dài thời gian tồn tại của virus, vi khuẩn trong không khí và trên bề mặt.

Tại miền Bắc, rét đậm, rét hại kéo dài khiến niêm mạc mũi - họng khô, giảm khả năng làm ấm và lọc không khí, tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh dễ dàng bám dính, nhân lên và xâm nhập sâu hơn vào đường hô hấp dưới, làm gia tăng nguy cơ viêm phế quản, viêm phổi và đợt cấp của các bệnh hô hấp mạn tính. Đáng lo ngại hơn, rét đậm, rét hại thường đi kèm hiện tượng người dân đóng kín cửa, giảm thông khí tự nhiên trong không gian sinh hoạt và làm việc. Môi trường kín, ẩm thấp trở thành điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lây truyền qua giọt bắn và khí dung, đặc biệt trong gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.

Ở phía Nam, mưa trái mùa kéo dài làm độ ẩm không khí tăng cao, kết hợp tình trạng ngập úng cục bộ và môi trường ẩm ướt, đã làm gia tăng nguy cơ lây lan các tác nhân truyền nhiễm. Độ ẩm cao không chỉ thuận lợi cho virus hô hấp tồn tại lâu hơn mà còn tạo điều kiện cho muỗi sinh sôi, kéo theo nguy cơ bùng phát sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản và các bệnh truyền nhiễm theo mùa. Việc người dân phải di chuyển trong mưa, lội nước, sinh hoạt trong không gian kín cũng làm tăng khả năng tiếp xúc và lây nhiễm chéo trong cộng đồng.

Đáng lưu ý, sự giao thoa của các yếu tố bất lợi cùng thời điểm thời tiết cực đoan, ô nhiễm không khí, mật độ di chuyển và tụ tập đông người cuối năm, có thể dẫn đến hiện tượng “bệnh chồng bệnh”, khi nhiều bệnh truyền nhiễm cùng lưu hành và bùng phát song song. Trong bối cảnh này, một ca nhiễm ban đầu có thể nhanh chóng lan rộng trong gia đình, trường học, khu công nghiệp và cộng đồng, làm gia tăng nguy cơ quá tải hệ thống y tế, đặc biệt tại các cơ sở điều trị hô hấp và nhi khoa.

Bác sĩ Đạo nhận định đây là giai đoạn nhạy cảm, rất cần thiết để người dân để tăng cường cảnh giác dịch bệnh, chuyển từ tư duy “điều trị khi mắc” sang chủ động phòng bệnh từ sớm. Việc theo dõi sát diễn biến thời tiết, nâng cao nhận thức cộng đồng và triển khai các biện pháp phòng ngừa khoa học sẽ đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh quy mô lớn trong thời gian tới.

Tiêm vắc xin đầy đủ, bảo vệ sức khỏe hô hấp

Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và bền vững đối với nhiều bệnh hô hấp nguy hiểm như cúm mùa, phế cầu, ho gà, bạch hầu… Tiêm vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng nặng và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền. Bác sĩ Đạo cho biết, cơ thể thường cần khoảng 2 tuần sau tiêm để hình thành miễn dịch đầy đủ, vì vậy người dân nên tiêm sớm, không chờ đến khi dịch bệnh gia tăng hoặc thời tiết rét sâu mới tiêm. Hiện nay, VNVC đang cung cấp đầy đủ các vắc xin phòng bệnh hô hấp phù hợp cho nhiều nhóm tuổi, giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Danh mục vắc xin và sinh phẩm phòng bệnh hô hấp

Giữ ấm cơ thể, tránh nhiễm lạnh và ẩm ướt

Giữ ấm cơ thể là nguyên tắc nền tảng bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh hay mưa nặng hạt. Người dân nên mặc đủ ấm, trang phục che chắn được gió lùa như áo khoác, quần dài đủ dày để giữ nhiệt, khăn choàng, mũ, tất, khẩu trang… Đồng thời, sử dụng trang phục khô thoáng, giữ cho cơ thể không bị ẩm lạnh, đặc biệt là vùng cổ, tay, chân mỗi khi ra đường khi bị dính mưa đột ngột.

Bên cạnh đó, nên hạn chế đi ra ngoài khi thời tiết quá lạnh hay gió mạnh, đặc biệt vào sáng sớm hoặc đêm khuya. Việc tắm khuya, tắm quá lâu hoặc tắm ở nơi không kín gió có thể gây sốc nhiệt, làm tụt huyết áp, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Vậy nên, cần sử dụng nước ấm và thời gian tắm khoa học để đảm bảo duy trì thân nhiệt ổn định, bảo vệ sức khỏe hiệu quả.

Bảo vệ và chăm sóc đường hô hấp

Không khí lạnh và khô làm niêm mạc mũi - họng dễ tổn thương, vì vậy cần duy trì độ ẩm phù hợp trong không gian sinh hoạt, có thể sử dụng máy tạo ẩm hoặc đặt khay nước trong phòng. Uống đủ nước ấm giúp làm ẩm đường thở, hỗ trợ cơ chế thanh thải chất nhầy - lông chuyển, từ đó giảm nguy cơ vi sinh vật xâm nhập sâu vào phổi.

Đảm bảo thông khí, giảm lây nhiễm trong không gian kín

Dù thời tiết lạnh, nhà ở và nơi làm việc vẫn cần được thông gió định kỳ để giảm mật độ vi khuẩn, virus và các chất ô nhiễm trong không khí. Hạn chế tụ tập đông người trong không gian kín, đặc biệt khi có người đang mắc các triệu chứng hô hấp.

Thực hiện vệ sinh cá nhân và vệ sinh hô hấp

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc nơi công cộng. Che miệng, mũi khi ho, hắt hơi; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có biểu hiện cảm cúm, ho, sốt để hạn chế lây lan mầm bệnh.

Ăn uống đủ chất, tăng cường sức đề kháng

Khi nhiệt độ xuống thấp, cơ thể cần nhiều năng lượng hơn để duy trì thân nhiệt, vì vậy việc ăn uống đầy đủ và cân đối đóng vai trò quan trọng. Trong bữa ăn hàng ngày, cần đảm bảo bổ sung đủ 4 nhóm chất cơ bản: tinh bột, chất đạm, chất béo, cùng với vitamin và khoáng chất. Đây là nguồn cung cấp năng lượng và dưỡng chất thiết yếu giúp cơ thể vừa sinh nhiệt, vừa tăng cường sức đề kháng chống lại các tác nhân gây bệnh.

Đối với những người lao động nặng, trẻ em và người cao tuổi - những đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết lạnh, nhu cầu dinh dưỡng càng cao hơn so với các mùa khác. Nhóm này cần được bổ sung nhiều hơn tinh bột để tạo năng lượng, chất đạm để duy trì và phục hồi cơ bắp, chất béo để dự trữ nhiệt lượng, cùng với vitamin và khoáng chất để tăng cường hệ miễn dịch. Đặc biệt, vitamin A và vitamin C có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ niêm mạc hô hấp, tăng khả năng chống lại virus, vi khuẩn và giảm nguy cơ mắc các bệnh mùa lạnh như cúm, viêm phổi, viêm đường hô hấp.

Ngoài ra, thói quen ăn uống cũng cần được điều chỉnh phù hợp với thời tiết. Nên ưu tiên các món ăn nóng, giàu dinh dưỡng, kết hợp với uống đủ nước ấm để giữ cơ thể luôn trong trạng thái cân bằng nhiệt.

Rèn luyện thể dục, thể thao

Các hoạt động vận động như đi bộ nhanh, chạy bộ, tập yoga, dưỡng sinh hay các bài tập thể dục nhịp điệu không chỉ giúp duy trì thân nhiệt mà còn kích thích tuần hoàn máu, cải thiện chức năng hô hấp và tim mạch.

Trong bối cảnh rét đậm, rét hại kéo dài và nguy cơ gia tăng các bệnh hô hấp mùa đông - xuân, việc chủ động phòng bệnh có giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Thực hiện đồng bộ các biện pháp từ giữ ấm, chăm sóc đường hô hấp, đảm bảo vệ sinh và lối sống lành mạnh đến tiêm vắc xin đầy đủ, đúng thời điểm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn hạn chế biến chứng nặng và quá tải y tế. “Chủ động phòng ngừa ngay từ sớm chính là giải pháp bền vững, hiệu quả nhất để vượt qua mùa lạnh an toàn”, Bác sĩ Đạo khuyến cáo.