Cúm A và cúm B khác nhau như thế nào? Cách phân biệt và so sánh

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng
Bác sĩ tham vấn ThS.BS Nguyễn Văn Quảng
Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC
Lương Diễm Chinh
Tác giả Lương Diễm Chinh
Ngày đăng: 10/12/2024

Có ba loại virus cúm ảnh hưởng đến con người: cúm A, B và C. Trong đó, cúm A và B là nguyên nhân chính gây ra các đợt dịch lớn, trong khi cúm C thường chỉ gây bệnh nhẹ tương tự cảm lạnh và không dễ phát hiện qua xét nghiệm cúm. Vậy cúm A và cúm B khác nhau như thế nào? Cách phân biệt cụ thể để đưa ra phương hướng điều trị phù hợp nhất? Cùng chuyên gia VNVC khám phá trong bài viết dưới đây!

cúm a và cúm b khác nhau như thế nào

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa Vùng 4 - miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết: “Cúm có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, đặc biệt nghiêm trọng ở những đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh hen suyễn. Mỗi năm có khoảng 290.000 - 650.000 trường hợp tử vong vì bệnh đường hô hấp liên quan đến cúm. (1)

Tại Hoa Kỳ, chi phí để điều trị cúm có thể tốn kém đến hàng tỷ đô la. Virus cúm đột biến rất nhanh và lây lan không kiểm soát tạo ra nhiều chủng khác nhau, trong đó có 2 loại chủ yếu ảnh hưởng đến con người là cúm A và cúm B. Chuyên gia khuyến cáo, tất cả trẻ em từ 6 tháng tuổi và người lớn cần chủ động tiêm ngừa vắc xin cúm đầy đủ và đúng lịch, đặc biệt cần tiêm nhắc lại hàng năm để bảo bản thân, gia đình và xã hội khỏi các nguy cơ bệnh tật cùng các gánh nặng liên quan do cúm gây ra.”

Cúm A và cúm B khác nhau như thế nào?

Cúm A và cúm B được cho là tác nhân gây bệnh cúm chính ở người với các triệu chứng gần như giống nhau. Tuy nhiên, 2 loại virus cúm này tồn tại một số điểm riêng biệt về cấu trúc khả năng lây nhiễm, đối tượng ảnh hưởng và mức độ nghiêm trọng, cụ thể như sau:

Chủng virus Cúm A Cúm B
Tác nhân gây bệnh Virus cúm A gồm có 18 phân nhóm từ H1 - H18 và Neuraminidase có 11 phân nhóm từ N1 - N11. (2) Virus cúm B có cấu trúc tương tự, có 2 “dòng dõi” được gọi là B/Victoria và B/Yamagata.
Khả năng lây nhiễm Virus cúm A có khả năng lây truyền từ người sang người qua các dịch tiết đường hô hấp và từ động vật sang người. Virus cúm B hầu như chỉ lây nhiễm từ người sang người qua các giọt bắn khi ho và hắt hơi hoặc tiếp xúc với các bề mặt chứa virus.
Triệu chứng Cơn sốt đột ngột và sau đó tiến triển thành các triệu chứng khác, bao gồm: Ho khan, sổ mũi, đau họng, đau nhức cơ thể, đau đầu, mệt mỏi. Khi trẻ nhỏ mắc bệnh cúm, ngoài các triệu chứng về hô hấp, còn có thể bị buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy. Triệu chứng của cúm B thường sẽ nhẹ hơn và có thể kéo dài trong thời gian ngắn hơn. Tuy nhiên, ở một số cá nhân, đặc biệt là người cao tuổi hoặc những người có hệ miễn dịch suy yếu, cúm B có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn.
Đối tượng bị ảnh hưởng Cúm A thường ảnh hưởng nhiều ở trẻ sơ sinh. Cúm B thường được phát hiện ở trẻ em nhiều hơn so với người lớn do tốc độ tiến hóa của cúm B chậm, dẫn đến khả năng miễn dịch cộng đồng cao hơn ở người lớn.
Mức độ nguy hiểm Cúm A có nhiều khả năng gây bệnh nặng và biến chứng hơn cúm B do tỷ lệ nhiễm cúm A cao hơn trong các đợt bùng phát hàng năm và cúm A có khả năng gây ra đại dịch. Cúm B ít có khả năng ảnh hưởng như cúm A.
Khả năng đột biến gen Cúm A có khả năng đột biến nhanh hơn gấp 2 - 3 lần so với các gen tương ứng trong virus cúm B Virus cúm B có khả năng đột biến gen, nhưng tốc độ đột biến của nó chậm hơn cúm A từ 2 đến 3 lần.

Cách chẩn đoán chính xác loại cúm mắc phải

Hiện nay có nhiều phương pháp tiếp cận khác nhau để chẩn đoán nhiễm trùng cúm. Để biết chính xác người bệnh đang nhiễm loại cúm nào để đưa ra hướng điều trị phù hợp, đặc biệt là với các đối tượng có nguy cơ cao xuất hiện biến chứng nghiêm trọng, thì phương pháp xét nghiệm là lựa chọn hàng đầu. Một số loại xét nghiệm cúm phổ biến bao gồm:

  • Xét nghiệm chẩn đoán cúm nhanh (RIDTs): Đây là loại xét nghiệm cúm phổ biến nhất, được thực hiện bằng cách lấy dịch mũi bằng tăm bông và xét nghiệm kháng nguyên virus cúm (các chất trên virus có thể tạo ra phản ứng miễn dịch). Kết quả thường chỉ mất khoảng 15 phút, chi phí thấp nhưng các xét nghiệm này có thể không chính xác bằng các xét nghiệm khác;
  • Phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược (RT-PCR) : Đây là loại xét nghiệm cúm chính xác nhất, sử dụng một quy trình khác để phân tích cấu tạo di truyền của mẫu tăm bông mũi. Xét nghiệm này có thể mất đến vài giờ để có kết quả;
  • Phân lập virus: Có độ đặc hiệu cao hơn 95%, cho phép giám sát độ nhạy và sự trôi dạt của kháng nguyên, đặc biệt hiệu quả với những người có yếu tố dịch tễ với cúm A;
  • Miễn dịch huỳnh quang: Xét nghiệm này có độ nhạy và độ đặc hiệu thấp hơn, kết quả cho ra sau vài giờ. Hiệu suất của xét nghiệm tùy thuộc vào chất lượng mẫu bệnh phẩm và kỹ thuật của nhân viên phòng thí nghiệm. (1)
sidebar cum lieu cao ngang

Cách điều trị cúm A và cúm B như thế nào?

Điều trị bệnh cúm A và cúm B phụ thuộc vào độ tuổi, triệu chứng và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Đối với các triệu chứng nhẹ có thể điều trị tại nhà. Trong trường hợp xuất hiện có dấu hiệu xuất hiện các triệu chứng nguy hiểm, người bệnh cần được theo dõi và điều trị bởi các cán bộ y tế.

1. Điều trị tại nhà

Một số cách điều trị cúm tại nhà hiệu quả, nhanh hồi phục như sau:

  • Ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi, thư giãn: Giảm tải tối đa công việc nặng hay các hoạt động mạnh cần tốn nhiều sức lực, thay vào đó hãy nghỉ ngơi và thư giãn để tình trạng bệnh tiến triển tốt hơn;
  • Tăng độ ẩm cho môi trường: Virus cúm tồn tại lâu hơn khi ở trong không khí khô, điều này sẽ khiến virus lây lan nhanh và dễ dàng hơn. Do đó, mọi người nên sử dụng máy tạo độ ẩm để tăng thêm độ ẩm trong nhà và nơi làm việc. Đồng thời, đây cũng là cách hỗ trợ giảm các triệu chứng nghẹt mũi, đau họng ở người bệnh;
  • Xông hơi: Hỗ trợ đường thở thông thoáng, tránh tình trạng bít tắc, nghẹt mũi. Người bệnh có thể xông hơi bằng nước đun sôi hay bằng các lá thảo dược như sả, bưởi, tía tô, ngải cứu, hương nhu, bạc hà...
  • Tắm nước ấm: Giúp giữ ấm cho cơ thể và hỗ trợ việc hít thở được dễ dàng hơn. Tuyệt đối không tắm nước lạnh có thể khiến nhiệt độ cơ thể giảm đi đột ngột, làm bệnh tình trở nên xấu đi;
  • Sử dụng túi chườm nhiệt: Lấy túi chườm hoặc khăn làm ấm đắp lên trán và mũi để xoa dịu cơn đau đầu và khó chịu;
  • Súc miệng, vệ sinh mũi với nước muối: Nước muối loãng có tác dụng diệt khuẩn và sát trùng cao. Súc miệng bằng nước muối sẽ hỗ trợ loại bỏ các chất nhầy tích tụ nơi cổ họng và mũi do virus gây ra, giảm thiểu đáng kể tình trạng đau họng, rát cổ, viêm nhiễm cổ họng;
  • Uống nhiều nước: Bổ sung đầy đủ nước và chất điện giải sẽ hỗ trợ quá trình hồi phục, tăng sức đề kháng. Ngoài ra, người bệnh có thể sử dụng mật ong để chữa đau họng hiệu quả.
  • Tiêu thụ thức ăn dạng lỏng, ấm: Hỗ trợ quá trình tiêu hóa dễ dàng, giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục.

2. Điều trị bằng thuốc và tại cơ sở y tế

Theo mục II của Quyết định số 2078/QĐ-BYT về việc ban hành hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cúm mùa cho biết, nguyên tắc chung là bệnh nhân nghi ngờ nhiễm cúm hoặc đã xác định nhiễm cúm phải được cách ly y tế và thông báo kịp thời cho cơ quan y tế dự phòng. Đối với các trường hợp bệnh nặng hoặc người bệnh lo lắng về tình trạng sức khỏe nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và chăm sóc.

Cúm A và cúm B có phản ứng tương tự nhau với thuốc kháng virus, có hiệu quả tốt nhất nếu người bệnh dùng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Các loại thuốc được dùng hiện nay bao gồm: Oseltamivir (Tamiflu) hoặc Zanamivir, trong đó:

  • Oseltamivir (Tamiflu): Liều lượng được tính theo lứa tuổi và cân nặng, thời gian điều trị là 5 ngày;
  •  Zanamivir: Dạng hít định liều, sử dụng trong trường hợp không có Oseltamivir hoặc kháng với Oseltamivir.
điều trị cúm bằng thuốc kháng virus
Điều trị cúm bằng thuốc kháng virus, có hiệu quả tốt nhất nếu người bệnh dùng trong vòng 48 giờ

Cách phòng ngừa bệnh cúm A với cúm B

Cách phòng ngừa có khác nhau không? Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) khuyến cáo trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên cần tiêm vắc xin cúm và nhắc lại hàng năm. Vắc xin cúm được chứng minh có thể bảo vệ chống lại cả chủng cúm B và cúm A với hiệu quả phòng bệnh cao.

Tuy nhiên, Mặc dù các nhà khoa học có thể phân loại và theo dõi các loại virus cúm khác nhau, nhưng họ hầu như không thể phát triển vắc xin hiệu quả có thể cung cấp khả năng miễn dịch suốt đời. Nguyên nhân là vì virus cúm đột biến (thay đổi cấu trúc di truyền) và sao chép (tạo ra các bản sao mới, giống hệt nhau) cực kỳ nhanh chóng, khiến các nhà khoa học khó theo kịp, vì vậy việc tiêm vắc xin cúm hàng năm là rất quan trọng.

Bên cạnh việc tiêm vắc xin phòng ngừa, mọi người có thể phòng ngừa bệnh cúm A và cúm B bằng cách biện pháp như sau:

  • Che mũi và miệng bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi: Ho hoặc hắt hơi vào khăn giấy hoặc khuỷu tay. Sau đó rửa tay;
  • Tránh chạm tay vào mặt. Giữ tay tránh xa mắt, mũi và miệng giúp ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào những nơi đó;
  • Rửa tay thường xuyên và kỹ lưỡng: Rửa tay kỹ và thường xuyên bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây. Nếu không có xà phòng và nước, hãy sử dụng chất khử trùng tay có cồn với ít nhất 60% cồn;
  • Vệ sinh bề mặt. Thường xuyên vệ sinh các bề mặt thường xuyên chạm vào để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh truyền nhiễm từ bề mặt có vi-rút rồi chạm vào mặt;
  • Tránh đám đông: Cúm lây lan dễ dàng ở bất cứ nơi nào mọi người tụ tập - tại các trung tâm chăm sóc trẻ em, trường học, tòa nhà văn phòng và khán phòng và trên phương tiện giao thông công cộng. Bằng cách tránh đám đông trong mùa cúm cao điểm, bạn sẽ giảm nguy cơ nhiễm trùng;
  • Tránh tiếp xúc gần với người bị cúm;
  • Nếu phát hiện bản thân bị cúm, cần hạn chế ra ngoài để không lây bệnh cho người khác: hãy ở nhà cho đến khi bạn cảm thấy khỏe hơn và không bị sốt trong vòng 24 giờ.

Các loại vắc xin phòng ngừa cúm A và cúm B hiện nay

Cúm A và cúm B khác nhau như thế nào? Có mấy loại vắc xin để phòng ngừa 2 chủng trên? Hiện có 3 loại vắc xin phòng ngừa cúm A và cúm B hiệu quả cho trẻ em và người lớn, bao gồm: Vắc xin Influvac (Hà Lan), vắc xin GC Flu (Hàn Quốc), vắc xin Ivacflu-S (Việt Nam) và vắc xin cúm Vaxigrip (Pháp).

1. Influvac (Hà Lan)

Vắc xin Influvac  dành cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến dưới 9 tuổi chưa tiêm cúm có lịch tiêm 2 mũi:

  • Mũi 1: lần tiêm đầu tiên.
  • Mũi 2: cách mũi 1 ít nhất 4 tuần và tiêm nhắc hàng năm.

Từ 9 tuổi trở lên: Lịch tiêm 01 mũi duy nhất và nhắc lại hằng năm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo chỉ cần tiêm nhắc lại vắc xin cúm hàng năm, luôn cách tối thiểu 12 tháng so với mũi trước.

Vắc xin Influvac Tetra 0.5ml (Hà Lan) phòng bệnh cúm
nút đăng ký tiêm

2. Vắc xin Ivacflu-S (Việt Nam) 

Trẻ từ 6 tháng đến 35 tháng tuổi chưa tiêm vắc xin cúm, tiêm 2 mũi (liều 0,25 ml):

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên
  • Mũi 2: Cách mũi 1 ít nhất 4 tuần
  • Sau đó tiêm nhắc lại hàng năm

Trẻ từ 36 tháng đến 8 tuổi chưa tiêm vắc xin cúm, tiêm 2 mũi (liều 0,5 ml):

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên
  • Mũi 2: Cách mũi 1 ít nhất 4 tuần
  • Sau đó tiêm nhắc lại hàng năm

Trẻ từ 9 tuổi trở lên và người lớn: tiêm 01 mũi (liều 0,5 ml). Sau đó tiêm nhắc lại hàng năm.

vắc xin ivacflu s
nút đăng ký tiêm

3. Vắc xin GC Flu (Hàn Quốc)

Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn có lịch tiêm như sau:

Lịch tiêm 2 mũi:

  • Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
  • Mũi 2: một tháng sau mũi 1

Trẻ từ 9 tuổi trở lên và người lớn: Lịch tiêm 01 mũi duy nhất và nhắc lại hằng năm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo chỉ cần tiêm nhắc lại vắc xin Cúm hàng năm, luôn cách tối thiểu 12 tháng so với mũi trước.

vắc xin gc flu
nút đăng ký tiêm

4. Vắc xin cúm Vaxigrip (Pháp)

Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm, tiêm 2 mũi cơ bản:

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên;
  • Mũi 2: Sau mũi 1 ít nhất 1 tháng.

Sau đó tiêm nhắc 01 mũi mỗi năm.

Trẻ từ đủ 9 tuổi và người lớn, tiêm 1 mũi cơ bản và tiêm nhắc 01 mũi mỗi năm để duy trì khả năng bảo vệ trước các chủng cúm mùa đang lưu hành.

vaccine cúm Vaxigrip
nút đăng ký tiêm

Lưu ý: Vaxigrip là vắc xin cúm tam giá, khác với Vaxigrip Tetra là vắc xin cúm tứ giá từng được sử dụng trước đây. So với Vaxigrip Tetra, Vaxigrip đã loại bỏ thành phần cúm B/Yamagata theo xu hướng cập nhật mới của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), do chủng virus này đã không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên trên toàn cầu từ sau tháng 3/2020.

5. Vắc xin Fluzone High-Dose (Mỹ)

Vắc xin Fluzone High-Dose (Mỹ) là loại vắc xin cúm bất hoạt liều cao, với hàm lượng kháng nguyên của mỗi chủng cúm trong vắc xin được tăng cường gấp 4 lần so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ ở người cao tuổi, người có bệnh nền vốn đã có hệ miễn dịch bị suy giảm do tuổi tác.

Vắc xin cúm Fluzone High-Dose giúp phòng ngừa 3 chủng virus cúm gồm 2 chủng cúm A là A/H1N1, A/H3N2 và 1 dòng cúm B/Victoria theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (who), được chỉ định tiêm cho người từ 60 tuổi trở lên và người có bệnh nền. Lịch tiêm khuyến cáo 1 mũi cơ bản và nhắc lại hàng năm.

ảnh fluzonehd

5. FluMist (AstraZeneca, Anh - sản xuất tại Mỹ)

Vắc xin Flumist là vắc xin cúm sống giảm độc lực dạng xịt mũi, không cần tiêm, được sử dụng bằng cách xịt trực tiếp vào niêm mạc mũi, không cần kim tiêm, với liều 0,2 ml chia đều cho hai bên mũi (0,1 ml mỗi bên mũi, có định liều sẵn).

Flumist được chỉ định phòng ngừa cúm mùa do 3 chủng virus cúm đang lưu hành theo khuyến cáo của WHO gồm 2 chủng cúm A (A/H1N1, A/H3N2) và 1 dòng cúm B/Victoria, lịch tiêm 1 hoặc 2 mũi tùy thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm và tình trạng chủng ngừa vắc xin cúm trước đây.

  • Đối với trẻ từ 2 tuổi đến dưới 9 tuổi, nếu chưa từng tiêm/xịt vắc xin cúm, khuyến cáo sử dụng 02 liều cách nhau ít nhất 4 tuần; sau đó nhắc lại 01 liều mỗi năm. Nếu đã từng tiêm/xịt vắc xin cúm, khuyến cáo dùng 01 liều cơ bản và nhắc lại 01 liều mỗi năm
  • Đối với trẻ từ 9 tuổi đến dưới 18 tuổi, sử dụng 01 liều cơ bản và nhắc lại 01 liều mỗi năm.
anh-flumist

Tóm lại, cúm A và cúm B khác nhau như thế nào? Cúm là một trong những bệnh có tỷ lệ ca mắc “khủng”, ước tính có 1 tỷ ca mắc cúm mỗi năm, trong đó có 3 - 5 triệu trường hợp bệnh nặng và 0,3 - 0,5 triệu ca tử vong liên quan đến cúm trên toàn thế giới, chủ yếu gây ra bởi virus cúm A và cúm B. Mặc dù 2 loại virus này ảnh hưởng chủ yếu ở người, gây ra các triệu chứng tương tự nhau nhưng vẫn có một số điểm khác nhau về phân nhóm, cấu tạo, khả năng lây truyền và mức độ nguy hiểm.

Chủ đề: #Cúm a #cúm b
09:27 31/10/2026
Share Facebook Share Twitter Share Pinterest
Nguồn tham khảo
  1. Burden of disease. (n.d.). Www.Who.Int. https://www.who.int/teams/global-influenza-programme/surveillance-and-monitoring/burden-of-disease
  2. LeBrun, N. (2024, November 12). Differences and similarities between influenza A and influenza B. Verywell Health. https://www.verywellhealth.com/flu-a-vs-flu-b-7090660

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ

›