Dị ứng khi tiêm phòng uốn ván và cách xử lý khẩn cấp

Tiêm phòng uốn ván là biện pháp phòng ngừa hiệu quả giúp bảo vệ cơ thể khỏi một trong những bệnh nhiễm trùng nguy hiểm. Tuy nhiên, giống như nhiều loại dược phẩm khác, dị ứng khi tiêm phòng uốn ván có thể xảy ra, biểu hiện từ nhẹ đến nghiêm trọng cần đặc biệt lưu ý.

Vì sao có thể bị dị ứng khi tiêm phòng uốn ván?

Theo chuyên gia y tế, phản ứng phụ đối với vắc xin là kết quả của phản ứng miễn dịch với tá dược vắc xin, với các thành phần hoạt tính của vắc xin hoặc liên quan đến tình trạng suy giảm miễn dịch của vật chủ rất hiếm (chỉ xảy ra với tỷ lệ dưới 1 trường hợp trên 1 triệu liều vắc xin được tiêm). (2)

Giống như các loại vắc xin khác, vắc xin uốn ván hoạt động bằng cách “huấn luyện” hệ miễn dịch nhận biết tác nhân gây hại, sản sinh kháng thể và ghi nhớ, nhằm chuẩn bị cho hệ thống miễn dịch chống lại mầm bệnh cho những lần tiếp xúc trong tương lai. Vì vắc xin sử dụng kháng nguyên từ độc tố của vi khuẩn uốn ván, nên các phản ứng sau tiêm chủng thường tương tự như các triệu chứng có thể gặp phải khi bị nhiễm trùng thực sự, chẳng hạn như gây đau cơ.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ cho biết, bất kỳ loại vắc xin nào cũng có thể gây ra tác dụng phụ. Phần lớn các tác dụng phụ này đều nhẹ và sẽ hết sau vài ngày. Điều quan trọng là cần cân nhắc giữa lợi ích và rủi ro dựa trên khuyến cáo của các bác sĩ. Đặc biệt, cần lưu ý tiêm chủng luôn mang lại giá trị vượt trội, giúp cơ thể tạo miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, góp phần bảo vệ cộng đồng và ngăn chặn dịch bệnh bùng phát. (3)

Phân biệt 4 mức độ dị ứng khi tiêm phòng uốn ván

Theo Thông tư 51/2017/TT-BYT mức độ dị ứng (phản vệ) được phân thành 4 cấp độ bao gồm:

Hiện nay có nhiều loại vắc xin phòng bệnh uốn ván, bao gồm vắc xin uốn ván đơn giá và vắc xin phối hợp nhiều thành phần giúp phòng đồng thời uốn ván cùng các bệnh truyền nhiễm khác như bạch hầu, ho gà, bại liệt, viêm gan B, viêm màng não mủ do vi khuẩn Hib.

Theo CDC Hoa Kỳ, hầu hết những người tiêm vắc xin phòng uốn ván đều không xảy ra vấn đề nghiêm trọng nào. Đa phần phản ứng dị ứng khi tiêm phòng uốn ván này thường nhẹ và tự khỏi trong vòng vài ngày, nhưng vẫn tồn tại nguy cơ xảy ra dị ứng phản vệ nghiêm trọng cần được can thiệp y tế kịp thời.

Tác dụng phụ không mong muốn được báo cáo được phân loại theo tần suất như sau:

• Rất phổ biến: ≥ 1/10
• Phổ biến: ≥ 1/100 đến <1/10
• Không phổ biến: ≥ 1/1000 đến < 1/100
• Hiếm: ≥ 1/10000 đến < 1/1000
• Rất hiếm: <1/10000

Trong đó, các dị ứng nhẹ (độ I) xuất hiện ở tần suất rất phổ biến và phổ biến, thường là phản ứng tại chỗ tiêm; dị ứng nặng (độ II) xuất hiện ở tần suất phổ biến và không phổ biến, thường là các biểu hiện toàn thân; phản ứng nguy kịch và ngừng tuần hoàn (độ III, IV) ở mức độ rất hiếm gặp, gây sốc phản vệ; cụ thể như sau:

1. Phản ứng tại chỗ tiêm

Đây là những biểu hiện phổ biến tại vị trí tiêm, thường tự khỏi trong thời gian ngắn mà không cần can thiệp điều trị y tế.

Một số phản ứng tại chỗ tiêm khi tiêm phòng vắc xin uốn ván

Nhìn chung, các loại vắc xin phòng uốn ván thường gây phản ứng tại chỗ tiêm như đau, đỏ, sưng hoặc nốt cứng. Một số vắc xin có thể gây quầng đỏ lớn, phù hoặc chai cứng kéo dài vài tuần, nhưng đa phần các triệu chứng này nhẹ và tự hết sau vài ngày.

2. Phản ứng toàn thân

Đây là những biểu hiện lan rộng khắp cơ thể, vượt ra ngoài vùng tiêm, thường ở mức trung bình, không gây nguy hiểm nhưng có thể gây khó chịu và đôi khi cần can thiệp điều trị y tế.

Một số phản ứng toàn thân khi tiêm phòng vắc xin uốn ván

Nhìn chung, các vắc xin uốn ván có thể gây phản ứng toàn thân như sốt, mệt mỏi, chán ăn, buồn ngủ, tiêu chảy, nôn ói hoặc đau đầu. Một số loại có thể gây sốt cao, đau cơ, đau khớp hay phát ban, nhưng đa phần các triệu chứng này nhẹ, thoáng qua và lợi ích phòng bệnh vẫn vượt trội so với rủi ro.

3. Phản ứng nghiêm trọng/ Sốc phản vệ

Phản ứng nghiêm trọng/ Sốc phản vệ là dạng phản ứng nặng nhất, cực kỳ hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Một số phản ứng nghiêm trọng, sốc phản vệ khi tiêm phòng uốn ván

Một số loại vắc xin phòng uốn ván có thể gây ra dị ứng nghiêm trọng, tuy hiếm gặp nhưng cần được nhận biết và xử trí kịp thời. Các phản ứng này bao gồm co giật, phản ứng dị ứng nặng như sốc phản vệ hoặc á phản vệ, giảm trương lực, ngưng thở tạm thời, phù mạch, phù Quinke, rối loạn thần kinh (hội chứng Guillain-Barré, viêm dây thần kinh, liệt mặt), viêm cơ tim, viêm tủy sống. Ở một số trường hợp, có thể xuất hiện áp xe vô khuẩn tại chỗ tiêm hoặc các biểu hiện dị ứng muộn như phát ban, nổi mề đay, đau khớp, phù nề kéo dài nhiều ngày.

Ai dễ bị dị ứng khi tiêm phòng uốn ván?

Dị ứng khi tiêm phòng uốn ván có thể xảy ra tùy vào cơ địa của mỗi người. Ở một số người, chỉ xuất hiện dị ứng nhẹ như đau, đỏ, sưng tại chỗ tiêm hoặc sốt nhẹ, mệt mỏi thoáng qua. Với người có cơ địa nhạy cảm, có thể sẽ phản ứng toàn thân rõ rệt hơn như sốt cao, buồn nôn, tiêu chảy, rối loạn giấc ngủ. Trường hợp hiếm gặp, đặc biệt ở người có tiền sử dị ứng, có thể xảy ra dị ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ, co giật hoặc phù mạch.

Cần làm gì khi bị dị ứng khi tiêm phòng uốn ván?

Sau khi tiêm phòng uốn ván, tùy vào cơ địa mỗi người có thể xuất hiện những phản ứng từ nhẹ đến nặng. Việc nhận biết sớm và xử trí kịp thời đóng vai trò quan trọng để đảm bảo an toàn cho người tiêm. Sau đây là một số lưu ý trong trường hợp xuất hiện các phản ứng sau tiêm vắc xin uốn ván như sau:

1. Trường hợp nhẹ

Đối với trường hợp xuất hiện phản ứng sau tiêm nhẹ, sẽ được chỉ định chăm sóc tại nhà kết hợp với các biện pháp điều trị hỗ trợ như sau:

• Sốt nhẹ (dưới 38, 5 độ C): Bổ sung nhiều nước, ăn uống đều độ, nằm nghỉ ở chỗ thoáng. Với trường hợp có bệnh tim mạch, viêm phổi hoặc trẻ từng sốt cao co giật, có thể dùng thuốc hạ sốt khi nhiệt độ trên 38 độ C theo hướng dẫn bác sĩ;
• Phản ứng tại vị trí tiêm: Thường gặp đỏ, sưng, đau tại vị trí tiêm, đôi khi lan tới khớp gần nhất hoặc kéo dài trên 3 ngày. Các triệu chứng này thường tự hết sau vài ngày đến một tuần, có thể dùng thuốc giảm đau theo chỉ định để giảm khó chịu.
• Đau khớp: Có thể xuất hiện ở khớp nhỏ hoặc khớp ngoại vi, kéo dài tối đa 10 ngày. Phần lớn tự khỏi, nhưng nếu dai dẳng trên 10 ngày thì cần dùng thuốc giảm đau theo hướng dẫn của cán bộ y tế.

2. Trường hợp nặng

Khi xuất hiện dị ứng sau tiêm phòng uốn ván bất thường, nguy cơ trở nặng, người tiêm cần khẩn trương thăm khám cơ sở y tế gần nhất để được Bác sĩ theo dõi và can thiệp kịp thời. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ dị ứng, xử trí đúng cách và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như sốc phản vệ. Đây là bước quan trọng để đảm bảo an toàn cho người tiêm và duy trì lợi ích phòng bệnh vượt trội của vắc xin.

Cách phòng ngừa dị ứng khi tiêm phòng uốn ván

Để hạn chế tối đa nguy cơ dẫn đến các dị ứng khi tiêm phòng uốn ván, người tiêm cần chủ động thông báo cho Bác sĩ nếu bản thân từng có dị ứng bất thường với thuốc, thực phẩm hoặc các loại vắc xin trước đó. Song đó, Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử dị ứng của mỗi người tiêm để đưa ra chỉ định tiêm chủng an toàn và phù hợp nhất.

Bên cạnh đó, việc tiêm chủng nên thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện, có trang thiết bị cấp cứu và nhân viên y tế được đào tạo chuyên môn cao, tay nghề dõi. Đồng thời, quy trình theo dõi sau tiêm cần được tuân thủ khắt khe như theo dõi ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà trong 24 - 48 giờ tiếp theo. Ngoài ra, người tiêm cần kết hợp chăm sóc hỗ trợ như dinh dưỡng đầy đủ, uống nhiều nước, nghỉ ngơi hợp lý và không tự ý dùng thuốc nếu chưa có chỉ định.

⇒ Tham khảo thêm: Một số lưu ý khi tiêm phòng uốn ván

Tóm lại, dị ứng khi tiêm phòng uốn ván là phản ứng có thể xảy ra tùy theo cơ địa mỗi người, từ mức độ nhẹ như đỏ, sưng, sốt thoáng qua cho đến những trường hợp hiếm gặp nhưng nguy hiểm như sốc phản vệ. Việc nhận biết sớm triệu chứng, xử trí đúng cách và đặc biệt là thăm khám bác sĩ kịp thời đóng vai trò quyết định trong việc bảo đảm an toàn cho người tiêm.