Hệ động mạch gan chung bắt nguồn từ đâu?

Gan là cơ quan trung tâm trong quá trình chuyển hóa và giải độc của cơ thể, vậy nên hệ thống mạch máu nuôi dưỡng gan đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong đó, động mạch gan chung là một nhánh lớn của hệ động mạch thân tạng, cung cấp máu giàu oxy cho nhiều cơ quan trong ổ bụng như gan, túi mật, tuyến tụy và dạ dày.

Bài viết được tư vấn chuyên gia bởi BS Phạm Đình Đông, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Động mạch gan chung nằm ở đâu?

Động mạch gan chung nằm trong ổ bụng, ở vị trí tương ứng vùng dưới đốt sống T12. Đây là một trong ba nhánh tách ra từ thân tạng (động mạch chính và là nhánh đầu tiên của động mạch chủ bụng) cùng với động mạch vị trái và động mạch lách trái, tạo thành bộ ba mạch máu chủ lực cung cấp máu cho gan, dạ dày, lách và phần trên của ống tiêu hóa. Từ thân tạng, mạch máu này chạy chếch sang phải, áp sát bờ trên tá tràng. (1)

Khi đến đoạn đầu tá tràng (phần đầu tiên của ruột non), động mạch gan chung hướng lên trên và tiến vào mạc nối nhỏ, được tạo thành từ các nếp gấp mô giữ các cơ quan trong ổ bụng bám vào. Vị trí này đưa động mạch gan chung vào đường đi trực tiếp đến cửa gan, đồng thời tạo nên mốc giải phẫu dễ nhận diện qua hình ảnh học và trong phẫu thuật.

Tại vùng gần cửa gan, động mạch gan chung tách nhánh thành động mạch vị tá tràng và động mạch vị phải, cả hai đều là nhánh tận, đảm nhiệm đưa máu đến các vùng thuộc phần trên tá tràng và mặt trong dạ dày. Phần còn lại sau khi hai nhánh này tách ra chính là động mạch gan riêng, tiếp tục đi trong cuống gan để chia nhánh vào nhu mô gan.

Việc nắm rõ vị trí và đường đi của nhánh động mạch gan này, cũng như mối liên quan của nó với thân tạng, tá tràng và mạc nối nhỏ, giúp bác sĩ định hướng chính xác trong phẫu thuật, can thiệp nội mạch hay đánh giá hình ảnh. Với người dân, có thể hình dung đơn giản: động mạch gan chung là “đường ống lớn” xuất phát từ thân tạng, chạy qua vùng tá tràng và mạc nối nhỏ để đến gan, mang theo máu giàu oxy nuôi gan và các cơ quan lân cận.

Sự phân nhánh và kết nối của động mạch gan chung

Động mạch gan chung là một nhánh lớn của động mạch thân tạng, sau đó phân nhánh và kết nối với nhiều mạch khác để cung cấp máu giàu oxy cho gan, dạ dày, tá tràng và tuyến tụy, cụ thể như sau:

1. Các nhánh của động mạch gan chung

Các nhánh chính của động mạch gan chung bao gồm:

• Động mạch gan chính: Đoạn tiếp nối của động mạch gan chung tiếp tục cung cấp máu cho túi mật và gan. Trong đó, túi mật nằm ở mặt tạng của gan, giúp lưu trữ và cô đặc mật hỗ trợ tiêu hóa; gan có các chức năng loại bỏ chất thải, sản xuất cholesterol và điều hòa nồng độ axit amin trong máu;

• Động mạch dạ dày tá tràng: Động mạch này phân nhánh thành động mạch dạ dày tá tràng phải và động mạch tụy tá tràng trên, cung cấp máu cho tuyến tụy, dạ dày và tá tràng trên;

• Động mạch vị phải: Động mạch này tách ra và cung cấp máu cho dạ dày, cụ thể là phần cong nhỏ của cơ quan này.

2. Liên kết với động mạch khác

Động mạch gan chung chỉ đi theo nguồn gốc và phân nhánh điển hình trong 50 - 60% trường hợp (2), tức là những động mạch này có thể liên kết với các động mạch khác, điển hình như: động mạch gan chung đôi khi có thể xuất phát từ động mạch chủ bụng hoặc động mạch mạc treo tràng trên.

Một phát hiện tương đối thường gặp là sự chia ba của động mạch gan chung thành động mạch gan phải, động mạch gan trái và động mạch dạ dày tá tràng. Trong đó, động mạch vị phải có 40% xuất phát từ động mạch gan chung.

⇒ Tìm hiểu thêm: Đường đi và phân nhánh sơ cấp của hệ động mạch gan

Mối liên hệ giữa động mạch gan chung với các cơ quan trong ổ bụng

Động mạch gan chung (Common hepatic artery) là một nhánh quan trọng của thân tạng, giữ vai trò then chốt trong việc cung cấp máu cho gan và nhiều cấu trúc khác trong ổ bụng. Sau khi tách ra từ thân tạng, mạch máu này thường đến nhánh động mạch vị - tá tràng, rồi tiếp tục đi về phía gan và chia thành động mạch gan riêng. Chính nhờ sự phân nhánh này mà động mạch gan chung có mối liên hệ mật thiết với nhiều cơ quan (3), bao gồm:

• Gan: là cơ quan chính được nuôi dưỡng bởi động mạch gan riêng, đảm bảo cung cấp máu giàu oxy cho nhu cầu chuyển hóa và chức năng giải độc;
• Dạ dày và tá tràng: Cung cấp máu cho thành trước và sau của dạ dày, cũng như phần đầu tá tràng;
• Tụy: Nuôi dưỡng đầu tụy, tạo nên mối liên hệ quan trọng giữa hệ mạch gan và tụy;
• Đường mật ngoài gan: Cung cấp máu cho ống mật chủ và các cấu trúc quanh rốn gan, góp phần duy trì hoạt động bài tiết mật.

Một số yếu tố tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến động mạch gan chung

Do động mạch gan chung cung cấp máu cho nhiều cơ quan, nên các rối loạn ở động mạch này có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng. Một số rối loạn hoặc bệnh lý tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến mạch máu này bao gồm:

• Phình động mạch gan: Mặc dù hiếm gặp nhưng sự suy yếu của thành động mạch có thể khiến động mạch bị vỡ, dẫn đến xuất huyết nội;
• Xơ vữa động mạch: Liên quan đến sự tích tụ mảng bám trong động mạch, có thể gây tắc nghẽn hoặc cục máu đông đe dọa tính mạng. Khi cục máu đông hình thành trong động mạch gan chung, tình trạng này được gọi là huyết khối động mạch gan - đây không chỉ là hậu quả của xơ vữa mà còn có thể xảy ra như một biến chứng sau ghép gan;
• Loét dạ dày tá tràng: Tình trạng tổn thương gây đau đớn ở các mô lót dạ dày hoặc ruột non. Nếu không được điều trị, loét dạ dày và ruột non (hoặc tá tràng) có thể dẫn đến chảy máu nghiêm trọng, ảnh hưởng đến các động mạch lân cận;
• Hẹp động mạch gan: Biến chứng thường gặp sau phẫu thuật ghép gan, xảy ra ở khoảng 3,1 - 7,4% bệnh nhân ghép gan.

Hệ động mạch gan chung bắt nguồn từ động mạch thân tạng, cung cấp máu cho một số cơ quan trong ổ bụng, bao gồm tuyến tụy, dạ dày và gan. Vị trí và sự phân nhánh của nhánh mạch gan này không chỉ mang giá trị giải phẫu học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn trong phẫu thuật và chẩn đoán hình ảnh.