Giải đáp các thắc mắc của người dân lo lắng về Não mô cầu

Trước những ca bệnh não mô cầu diễn tiến nhanh, gây tử vong chỉ trong 24 giờ tại Phú Quốc và rải rác tại một số tỉnh thành trên toàn quốc, người dân trên cả nước đang đổ xô tìm đến vắc xin phòng ngừa.

Theo BS.CKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, chỉ trong một tuần gần đây, lượt người đến tiêm vắc xin não mô cầu tại gần 260 trung tâm trên toàn quốc đã tăng gần 100% so với thời điểm trước. Nhiều gia đình đưa cả trẻ nhỏ, thanh thiếu niên lẫn người cao tuổi, phụ nữ chuẩn bị mang thai đến tiêm, trong đó có cả người tiêm lần đầu và người bổ sung vắc xin thế hệ mới để bao phủ đầy đủ các nhóm huyết thanh gây bệnh.

Chị Thanh Ngân ở Phú Quốc phải di chuyển 3 tiếng bằng tàu thủy đưa con gái 11 tháng tuổi đến VNVC Châu Thành (An Giang) tiêm vắc xin nhóm B sau khi nghe tin một bé gái 11 tuổi tử vong vì bệnh. “Bệnh diễn tiến quá nhanh, khó biết ai mang mầm bệnh, tôi sợ con mắc phải sẽ không kịp trở tay”, chị Ngân chia sẻ.

Tương tự, ông Trần Thạnh, 70 tuổi tại Đà Nẵng, là người có bệnh nền và thường xuyên tiếp xúc cháu nhỏ, cũng chủ động tiêm vắc xin nhóm ACYW để bảo vệ bản thân và hạn chế lây lan cho người thân.

BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa của VNVC, cho biết bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis (não mô cầu) lây qua đường hô hấp khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần với người mang trùng. Khoảng 10 - 20% người khỏe mạnh mang vi khuẩn trong hầu họng mà không có triệu chứng; tỷ lệ này có thể tăng cao hơn trong môi trường đông đúc. Bệnh có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết (máu bị nhiễm trùng) hoặc cả hai, với tốc độ tiến triển cực nhanh, dễ để lại di chứng nặng nề như cắt cụt chi, điếc, mù lòa, liệt hoặc chậm phát triển.

Bác sĩ Chính cũng lưu ý, bệnh thường khởi phát bằng triệu chứng giống cảm lạnh hoặc cúm mùa thông thường như sốt, đau họng, mệt mỏi, đau đầu. Nhưng chỉ trong 12 - 24 giờ, bệnh nhân có thể sốt cao 39 - 41°C, cứng gáy, nôn vọt, co giật, li bì (ở trẻ nhỏ thóp phồng, bỏ bú) và đặc biệt là xuất hiện tử ban, là những nốt đỏ tím sẫm, hình sao hoặc bản đồ, không mất khi ấn kính, lan nhanh từ chân lên toàn thân, dẫn đến hoại tử da và suy đa tạng”. Đây chính là lý do bệnh được gọi là “bệnh tử trong 24 giờ”. Nếu đến viện muộn, tỷ lệ tử vong cao và điều trị rất khó khăn, đòi hỏi hồi sức cấp cứu tích cực

Để giúp người dân giải tỏa lo lắng và phòng bệnh hiệu quả, Bác sĩ Chính khuyến cáo 5 lưu ý quan trọng sau:

1. Tránh tiếp xúc trực tiếp với người bệnh

Vi khuẩn não mô cầu trú trong hầu họng của người khỏe mạnh và người bệnh. Vi khuẩn lây qua đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần. Vi khuẩn cũng có thể lây qua tiếp xúc qua tay, đồ vật, bề mặt nhiễm mầm bệnh rồi đi vào mắt, mũi, miệng, sau đó xâm nhập vào máu gây bệnh. Chính đặc điểm này khiến não mô cầu trở thành bệnh có khả năng lây lan âm thầm nhưng nhanh chóng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, khu vui chơi, lễ hội…, nơi việc kiểm soát tiếp xúc gần còn nhiều hạn chế.

Do đó khi có người nghi nhiễm hoặc nhiễm vi khuẩn não mô cầu, cần giữ khoảng cách, đeo khẩu trang, rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc nơi đông người. Những cách này giúp bảo vệ mọi người trước vi khuẩn não mô cầu và nhiều mầm bệnh truyền nhiễm khác.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tồn tại phổ biến người lành mang vi khuẩn trong cộng đồng, các biện pháp phòng tránh tiếp xúc chỉ mang tính hỗ trợ. Để bảo vệ chủ động và bền vững, cần kết hợp với tiêm chủng đầy đủ, bao phủ nhiều nhóm huyết thanh nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ gốc.

2. Nâng cao sức đề kháng

Trong dân số có từ 10 - 20% người lành mang vi khuẩn không biểu hiện triệu chứng, và con số này tăng đến 50% ở trong các vụ dịch. Vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại trong cơ thể mà không gây bệnh, nhưng sẽ bùng phát và tấn công mạnh mẽ khi hệ miễn dịch suy giảm, từ đó nhanh chóng xâm nhập vào máu và gây các biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, việc duy trì một thể trạng tốt không chỉ giúp cơ thể khỏe mạnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát và hạn chế nguy cơ tiến triển nặng khi nhiễm bệnh.

Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh: ngủ đủ giấc, uống đủ nước, ăn uống cân đối các nhóm chất, hạn chế rượu bia, thuốc lá - đây là những yếu tố nền tảng giúp củng cố hệ miễn dịch.

Bên cạnh các thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng, sữa, cần chú trọng bổ sung vitamin, khoáng chất và chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc để tăng cường sức đề kháng. Đồng thời, duy trì thói quen vận động, tập thể dục thể thao thường xuyên cũng giúp cơ thể nâng cao thể trạng, cải thiện khả năng chống lại tác nhân gây bệnh.

3. Đến bệnh viện ngay khi nghi ngờ mắc bệnh

Bác sĩ Chính cho biết, bệnh do não mô cầu có khả năng diễn tiến tối cấp và gây tử vong nhanh nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường, khiến nhiều trường hợp chủ quan hoặc chậm trễ trong việc thăm khám.

Tuy nhiên, bệnh vẫn có những dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần đặc biệt lưu ý như: sốt cao đột ngột (39 - 41°C), đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, co giật, cứng cổ. Ở trẻ sơ sinh, có thể xuất hiện các biểu hiện như thóp phồng, li bì, bỏ bú, là những dấu hiệu nguy hiểm cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Sau 1 - 2 ngày, một số trường hợp có thể xuất hiện ban xuất huyết trên da màu đỏ sẫm hoặc tím, kích thước nhỏ nhưng lan nhanh, có thể liên kết thành mảng lớn và tiến triển thành hoại tử da. Tuy nhiên, các dấu hiệu này thường xuất hiện muộn, khi bệnh đã bước vào giai đoạn nặng. Vì vậy, không nên chờ đến khi xuất hiện ban hay triệu chứng điển hình mới đi khám. Ngay khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, đặc biệt là sốt cao kèm triệu chứng toàn thân, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Bên cạnh đó, bác sĩ đặc biệt lưu ý không tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng thuốc không đúng có thể làm che lấp triệu chứng, khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn, đồng thời làm mất đi cơ hội điều trị sớm, yếu tố quyết định trong các ca bệnh não mô cầu. Về lâu dài, lạm dụng kháng sinh còn góp phần gia tăng tình trạng kháng thuốc, gây nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng.

4. Tiêm kết hợp vắc xin để bao phủ toàn diện các nhóm huyết thanh nguy hiểm

WHO và Bộ Y tế khuyến cáo, tiêm chủng là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát và ngăn ngừa các ca bệnh cũng như nguy cơ bùng phát dịch do não mô cầu. Điểm đặc thù của vi khuẩn này là có tới 12 nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó 6 nhóm A, B, C, W, Y, X chiếm khoảng 90% ca mắc trên toàn cầu. Tại Việt Nam, các nhóm A, B, C, W đều đã được ghi nhận, với nhiều đợt dịch lớn từng xảy ra, cho thấy nguy cơ lưu hành đa chủng là hiện hữu và kéo dài.

Thực tế dịch tễ cho thấy, mỗi nhóm huyết thanh có thể gây bệnh độc lập, do đó miễn dịch với một nhóm không đồng nghĩa với việc được bảo vệ trước các nhóm còn lại. Đây chính là lý do vì sao các chuyên gia nhấn mạnh: phòng bệnh não mô cầu cần tiếp cận theo hướng bao phủ đa nhóm huyết thanh, thay vì chỉ tiêm đơn lẻ. Phòng ngừa thiếu một hoặc vài nhóm có thể dẫn đến nguy cơ mắc bệnh.

Hiện nay, tại Việt Nam đã có đầy đủ vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W, có thể sử dụng cho nhiều độ tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn. Các hệ thống tiêm chủng đã xây dựng phác đồ phù hợp theo từng nhóm đối tượng, giúp người dân tiếp cận giải pháp phòng bệnh một cách chủ động, đầy đủ và kịp thời.

Để phòng bệnh đúng cách và đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện, tối ưu, người dân cần tiêm kết hợp vắc xin nhóm B và nhóm A, C, Y, W như sau:

Đáng lưu ý, nhóm huyết thanh B có tính đa dạng di truyền rất cao với hàng nghìn chủng khác nhau, do đó việc lựa chọn vắc xin có khả năng bao phủ rộng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Với những người đã từng tiêm vắc xin thế hệ trước, các chuyên gia khuyến nghị có thể tiêm bổ sung vắc xin thế hệ mới để mở rộng khả năng bảo vệ trước nhiều chủng vi khuẩn hơn.

Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại vắc xin, thời điểm và đủ liều tiêm đóng vai trò quyết định hiệu quả miễn dịch. Người dân cần chủ động tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm, bởi cơ thể cần thời gian để tạo kháng thể bảo vệ. Đồng thời, việc tuân thủ đầy đủ phác đồ là yếu tố bắt buộc để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu.

5. Giữ vệ sinh cá nhân

Bác sĩ Chính cho biết vắc xin có khả năng bảo vệ cao, vẫn cần kết hợp các biện pháp phòng bệnh cá nhân như súc miệng, họng bằng nước muối sinh lý; đeo khẩu trang, giữ khoảng cách, rửa tay thường xuyên, vệ sinh nhà cửa thông thoáng.

Cần lưu ý, quá trình súc họng cần kéo dài khoảng hai phút, để dung dịch xuống sâu nhất vùng cổ họng trong ba lần, mỗi lần khoảng 15 giây. Thực hiện súc họng khoảng 2-3 lần mỗi ngày, không súc lại bằng nước. Tuy vậy, cần tránh súc miệng bằng nước sát khuẩn quá nhiều lần một ngày vì có thể làm khô vùng họng, gây khô ráp, dễ tạo ra các vết trầy xước mở đường cho vi sinh vật xâm nhập vào cơ thể. Rửa tay bằng xà phòng cần thực hiện thường xuyên sau khi tiếp xúc nơi đông người, trước mỗi bữa ăn, cần rửa tay với xà phòng diệt khuẩn trong khoảng 30 giây, không nên quá nhanh.

Với trẻ nhỏ và các nơi ở tập thể như khu trọ, ký túc xá cần thường xuyên vệ sinh môi trường như: lau sàn, ngâm đồ chơi của trẻ trong dung dịch diệt khuẩn Cloramin B khoảng 30 phút.

Ngoài ra, trẻ em tiếp xúc với khói thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh viêm màng não do não mô cầu cao hơn. Vì vậy, người lớn cần tránh hút thuốc gần trẻ.

Để được tư vấn, đặt lịch tiêm và giải đáp các thắc mắc liên quan đến vắc xin tại VNVC, Quý khách có thể liên hệ trực tiếp với VNVC theo thông tin sau:

• Hotline: 028 7102 6595;
• Fanpage: VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Tìm trung tâm VNVC gần nhất TẠI ĐÂY;
• Để đặt mua vắc xin và tham khảo các sản phẩm vắc xin, quý Khách vui lòng truy cập: vax.vnvc.vn;
• Đặt mua các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng chính hãng, chất lượng cao từ các thương hiệu uy tín hàng đầu quốc tế như Nestlé Health Science (Thụy Sĩ), Asahi - Wakodo (Nhật Bản), Ecogreen (sản xuất tại Mỹ) với giá ưu đãi tại VNVC SHOP TẠI ĐÂY.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ