Bảo vệ hệ hô hấp đúng cách cho trẻ nhỏ và người cao tuổi

Thời tiết nắng nóng kéo dài xen kẽ những cơn mưa giông bất chợt khiến độ ẩm môi trường thay đổi liên tục, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại virus, vi khuẩn phát triển và lây lan mạnh trong cộng đồng. Đây cũng là thời điểm các bệnh lý đường hô hấp gia tăng, đặc biệt là cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV) và viêm phổi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó có từ 290.000 - 650.000 trường hợp tử vong. RSV hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm đường hô hấp cấp ở trẻ nhỏ, khiến khoảng 3,6 triệu trẻ dưới 5 tuổi phải nhập viện và khoảng 100.000 trẻ tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Trong khi đó, viêm phổi vẫn là gánh nặng y tế nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong tại Việt Nam lên tới 18,2/100.000 dân. Riêng phế cầu khuẩn gây ra gần 98 triệu ca nhiễm và hơn 505.000 ca tử vong mỗi năm trên thế giới.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền là những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các bệnh hô hấp. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện ở trẻ em, cùng sự suy giảm miễn dịch theo tuổi tác và các bệnh lý mạn tính ở người lớn tuổi khiến nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong tăng cao khi mắc bệnh.

Vậy làm thế nào để nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo của cúm, RSV và viêm phổi? Đâu là những biện pháp hiệu quả giúp phòng bệnh, giảm nguy cơ biến chứng, đồng nhiễm và bảo vệ sức khỏe cho trẻ nhỏ, người cao tuổi? Những vấn đề này sẽ được các chuyên gia giải đáp trong chương trình tư vấn sức khỏe trực tuyến với chủ đề “Bảo vệ trẻ nhỏ, người cao tuổi khỏi các bệnh hô hấp nguy hiểm: Cúm, RSV, Viêm phổi”, diễn ra lúc 20h00 Thứ Sáu ngày 12/06/2026.

Chương trình có sự tham gia của các chuyên gia, bác sĩ hàng đầu trong lĩnh vực Truyền nhiễm, Hô hấp và Y học dự phòng.

• Bác sĩ Phạm Đình Đông, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC;
• THS.BSNT Thân Thị Ngọc Lan, Bác sĩ khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội.

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên:

• Fanpage & kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC;
• Kênh Tik Tok và Youtube VTV24.

Ngay bây giờ, Quý vị đã có thể gửi câu hỏi đến các chuyên gia để được giải đáp trong chương trình TẠI ĐÂY!

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

Nhiều người vẫn nghĩ các bệnh hô hấp như cúm, viêm phổi, viêm tiểu phế quản, suy hô hấp do virus hợp bào hô hấp RSV, phế cầu ít xuất hiện vào mùa hè do thời tiết nắng nóng khiến vi khuẩn, virus khó phát triển. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa chính xác. Trên thực tế, các bệnh hô hấp có thể xảy ra quanh năm và mùa hè vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, virus và nấm dễ phát triển hơn. Bên cạnh đó, việc sử dụng điều hòa không đúng cách như để nhiệt độ quá thấp, chênh lệch lớn với môi trường bên ngoài hoặc ở trong phòng điều hòa quá lâu có thể làm khô niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh xâm nhập. Thói quen ăn nhiều đồ lạnh, uống nước đá hay chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối trong mùa hè cũng có thể làm suy giảm sức đề kháng và ảnh hưởng đến niêm mạc hầu họng.

Ngoài ra, các hoạt động vui chơi mùa hè như bơi lội tại ao hồ, sông suối hoặc môi trường nước không đảm bảo vệ sinh cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em.

ThS.BSNT Thân Thị Ngọc Lan, Bác sĩ khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, hiện nay các bệnh hô hấp không còn xuất hiện theo quy luật mùa vụ rõ rệt như trước đây. Dưới tác động của biến đổi khí hậu và các yếu tố môi trường, nhiều tác nhân gây bệnh như virus cúm hay RSV có thể lưu hành quanh năm. Những năm gần đây, không ít trường hợp cúm, RSV và viêm phổi vẫn gia tăng ngay trong mùa hè.

Do đó, để phòng ngừa bệnh hô hấp, người dân nên sử dụng điều hòa đúng cách, duy trì nhiệt độ khoảng 26 - 28 độ C, vệ sinh điều hòa định kỳ, mở cửa thông thoáng nhà cửa mỗi ngày, uống đủ nước và đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý. Đặc biệt, tiêm vắc xin phòng các bệnh hô hấp như cúm, phế cầu và RSV là biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng, Bác sĩ Lan nhấn mạnh.

Bác sĩ Phạm Đình Đông, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, các ca nhiễm khuẩn đường hô hấp ở trẻ em và người cao tuổi đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong giai đoạn thời tiết chuyển mùa và mùa hè nắng nóng kéo dài. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loại vi khuẩn, virus phát triển và lây lan.

Hiện nay nhiều tác nhân gây bệnh hô hấp nguy hiểm đã có vắc xin phòng ngừa hiệu quả. Trong đó, virus cúm A và cúm B là những tác nhân phổ biến, có thể gây sốt cao đột ngột, đau nhức cơ thể và dẫn đến biến chứng nặng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Các loại vắc xin cúm hiện có tại VNVC giúp bảo vệ trước các chủng cúm lưu hành và cần được tiêm nhắc lại hằng năm do virus liên tục biến đổi.

Liên quan đến những thông tin gần đây về xu hướng chuyển đổi từ vắc xin cúm tứ giá sang tam giá, Bác sĩ Đông cho biết người dân không nên quá lo lắng. Đây là định hướng được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra dựa trên dữ liệu giám sát dịch tễ toàn cầu. Sau đại dịch Covid-19, WHO không còn ghi nhận sự lưu hành của dòng cúm B/Yamagata, do đó khuyến nghị các nhà sản xuất tập trung vào các chủng cúm đang lưu hành thực tế, gồm hai chủng cúm A và một chủng cúm B/Victoria.

Theo Bác sĩ Đông, việc chuyển đổi này đã và đang trở thành xu hướng tại nhiều quốc gia phát triển như Mỹ và các nước châu Âu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa vắc xin cúm tứ giá mất hiệu quả hay ngừng sử dụng. Trong giai đoạn chuyển tiếp, cả vắc xin tam giá và tứ giá vẫn được sử dụng song song, đều có khả năng bảo vệ hiệu quả trước các chủng cúm quan trọng đang lưu hành.

“Điều quan trọng nhất không phải là chờ đợi loại vắc xin mới, mà là chủ động tiêm phòng đúng thời điểm. Khi đã có vắc xin an toàn và hiệu quả, người dân nên tiêm càng sớm càng tốt để bảo vệ bản thân và gia đình trước mùa dịch. Đặc biệt, đối với vắc xin cúm, người dân nên tiêm nhắc hàng năm theo khuyến cáo để duy trì, củng cố miễn dịch bảo vệ trước virus cúm”, Bác sĩ Đông nhấn mạnh.

Bên cạnh cúm, vi khuẩn phế cầu cũng là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và viêm tai giữa. Hiện nay, nhiều loại vắc xin phế cầu thế hệ mới như vắc xin phế cầu cộng hợp 13 chủng PCV13, 15 chủng PCV15, 20 chủng PCV20 và vắc xin phế cầu Polysaccharide PPSV23 giúp phòng ngừa hiệu quả các bệnh do phế cầu gây ra ở cả trẻ em và người lớn.

Một tác nhân hô hấp nguy hiểm khác là virus hợp bào hô hấp (RSV), đặc biệt đe dọa sức khỏe của trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người cao tuổi. Hiện nay, các biện pháp phòng ngừa RSV đã được mở rộng đáng kể. VNVC có đầy đủ vắc xin RSV cho phụ nữ mang thai và người lớn trên 60 tuổi. Bên cạnh vắc xin tiêm cho phụ nữ mang thai nhằm truyền kháng thể thụ động cho thai nhi qua nhau thai, giúp bảo vệ trẻ ngay từ khi chào đời, trẻ sơ sinh còn có thể được sử dụng kháng thể đơn dòng để tạo miễn dịch thụ động tức thì, giảm nguy cơ mắc RSV nặng trong giai đoạn đầu đời.

Ngoài RSV, ho gà vẫn là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ do có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Theo Bác sĩ Đông, tiêm chủng đầy đủ các vắc xin có thành phần ho gà cho trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành là giải pháp quan trọng giúp duy trì miễn dịch cộng đồng và hạn chế sự lây lan của bệnh. Đặc biệt, trẻ trong độ tuổi học đường và thanh thiếu niên từ 9 - 15 tuổi được khuyến cáo tiêm nhắc các vắc xin phối hợp như Boostrix hoặc Adacel phòng bạch hầu - ho gà - uốn ván để củng cố khả năng bảo vệ trước bệnh ho gà trong giai đoạn miễn dịch suy giảm theo thời gian.