Bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi các bệnh hô hấp

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống lại tác nhân gây bệnh còn hạn chế nên rất dễ mắc các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như virus hợp bào hô hấp (RSV), cúm, phế cầu khuẩn, não mô cầu... Trong đó, RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ trên toàn thế giới. Ước tính cứ 3 trẻ sẽ có 2 trẻ nhiễm RSV trước khi tròn 1 tuổi và gần như 100% trẻ đều từng nhiễm RSV trước 2 tuổi. Đáng chú ý, hệ số lây nhiễm của RSV cao gấp khoảng 4 lần so với virus cúm.

Bên cạnh RSV, viêm phổi do phế cầu khuẩn cũng là một trong những bệnh hô hấp nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm phế cầu khuẩn gây khoảng 1,6 triệu ca tử vong trên toàn cầu, trong đó có 700.000 - 1 triệu trẻ dưới 5 tuổi. Tại Việt Nam, phế cầu khuẩn là tác nhân hàng đầu gây viêm phổi mắc phải trong cộng đồng. Ngoài ra, các bệnh như bạch hầu, ho gà... cũng có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, đe dọa sức khỏe và tính mạng của trẻ nếu không được phòng ngừa hiệu quả.

Nhằm giúp phụ huynh cập nhật những kiến thức khoa học mới nhất về phòng ngừa các bệnh hô hấp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, vào lúc 20h00, Thứ Sáu, ngày 3/7/2026, Hệ thống Tiêm chủng VNVC sẽ phát sóng chương trình tư vấn trực tuyến với chủ đề "Bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi các bệnh hô hấp", với sự tham gia của các bác sĩ, chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực sản phụ khoa, y tế dự phòng và tiêm chủng.

• BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC
• BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM

Chương trình được tiếp sóng đồng thời trên:

• Fanpage & kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi;
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC;
• Kênh Tik Tok và Youtube VTV24.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

1. RSV là bệnh nguy hiểm ở trẻ, có thể gây biến chứng nghiêm trọng

BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, RSV là virus hợp bào hô hấp, một trong những tác nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi và nguy hiểm nhất là trẻ dưới 6 tháng tuổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 3,8 triệu trẻ em nhập viện và 100.000 trẻ tử vong do các biến chứng liên quan đến RSV.

Ở giai đoạn đầu đời, hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt, chưa đủ khả năng tạo kháng thể chống lại virus. Đồng thời, hệ hô hấp chưa phát triển hoàn thiện, các tiểu phế quản rất nhỏ nên khi nhiễm RSV, trẻ dễ bị viêm tiểu phế quản, viêm phổi và các bệnh lý đường hô hấp dưới. Khi virus tấn công, đường thở có thể bị phù nề, tắc nghẽn bởi dịch tiết và tế bào viêm, làm cản trở quá trình trao đổi oxy, dẫn đến suy hô hấp, thiếu oxy và thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Theo thống kê, gần 70% trẻ nhập viện vì viêm phổi có liên quan đến RSV. Đặc biệt, phần lớn trẻ phải nhập viện do RSV lại là những trẻ sinh đủ tháng, hoàn toàn khỏe mạnh, chứ không chỉ ở trẻ sinh non như nhiều người vẫn nghĩ. Vì vậy, mọi trẻ nhỏ đều có nguy cơ mắc RSV và cần được bảo vệ ngay từ những tháng đầu đời.

Tuy nhiên, trẻ sinh non vẫn là nhóm có nguy cơ cao nhất. Trẻ sinh trước 32 tuần tuổi thai có hệ miễn dịch và hệ hô hấp chưa hoàn thiện, phổi còn thiếu chất hoạt diện (surfactant) giúp phế nang không bị xẹp khi hô hấp. Khi nhiễm RSV, các tiểu phế quản dễ bị bít tắc, trẻ nhanh chóng rơi vào suy hô hấp và có thể phải điều trị hồi sức tích cực, thở máy. Tuổi thai càng thấp thì nguy cơ biến chứng và tử vong càng cao.

Theo BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, gánh nặng do RSV gây ra rất lớn, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Những trường hợp bệnh diễn tiến nặng thường phải điều trị kéo dài tại khoa hồi sức tích cực, cần hỗ trợ hô hấp, thở máy và đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, chủ động bảo vệ trẻ ngay từ những tháng đầu đời là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong do RSV.

Bác sĩ cũng lưu ý, các triệu chứng ban đầu của RSV như sốt, sổ mũi, ho rất dễ nhầm với cảm lạnh hoặc cúm thông thường, khiến nhiều phụ huynh chủ quan. Trong khi đó, bệnh có thể diễn tiến nhanh chỉ sau 1 - 2 ngày, trẻ xuất hiện các dấu hiệu như bú kém hoặc bỏ bú, khò khè, thở nhanh, thở gắng sức hoặc co kéo lồng ngực. Khi có những biểu hiện này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ suy hô hấp và các biến chứng nghiêm trọng.

2. Biện pháp bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi các bệnh hô hấp an toàn, hiệu quả

Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, hiện nay có hai giải pháp miễn dịch thụ động giúp bảo vệ trẻ sơ sinh trước RSV trong giai đoạn đầu đời. Thứ nhất là miễn dịch thụ động tự nhiên, thông qua tiêm vắc xin cho phụ nữ mang thai. Sau tiêm, cơ thể người mẹ tạo kháng thể và truyền qua nhau thai sang thai nhi. Nhờ đó, trẻ đã có sẵn kháng thể bảo vệ ngay khi chào đời, giúp giảm nguy cơ mắc RSV trong những tháng đầu đời khi hệ miễn dịch còn non yếu.

Thứ hai là miễn dịch thụ động nhân tạo, sử dụng kháng thể đơn dòng tiêm trực tiếp cho trẻ sau sinh. Đây là giải pháp dành cho những trường hợp người mẹ chưa được tiêm vắc xin trong thai kỳ hoặc trẻ cần được bảo vệ ngay trước nguy cơ nhiễm RSV.

BS.CKI Bạch Thị Chính cho biết, hiện Việt Nam đã có các giải pháp chủ động bảo vệ trẻ sơ sinh trước RSV. Trong đó, vắc xin Abrysvo được chỉ định tiêm cho phụ nữ mang thai nhằm tạo kháng thể truyền qua nhau thai, giúp bảo vệ thụ động cho trẻ từ khi chào đời đến 6 tháng tuổi trước nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp dưới do RSV. Bên cạnh đó, vắc xin này cũng được chỉ định tiêm cho người từ 60 tuổi trở lên để phòng bệnh đường hô hấp dưới do RSV.

Ngoài vắc xin, hiện nay Việt Nam cũng đã có kháng thể đơn dòng phòng RSV dành cho trẻ từ sơ sinh đến 2 tuổi. Đây là giải pháp giúp tạo miễn dịch thụ động ngay sau khi tiêm, đặc biệt phù hợp trong trường hợp người mẹ chưa được tiêm vắc xin RSV trong thai kỳ. Kháng thể đơn dòng có thể được chỉ định cho nhiều nhóm trẻ có nguy cơ, bao gồm trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân, trẻ có bệnh lý nền cũng như trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và các biến chứng nguy hiểm do RSV.

Theo Bác sĩ Chính, việc tiêm vắc xin trong thai kỳ là một bước tiến quan trọng của y học dự phòng. Không chỉ nuôi dưỡng thai nhi bằng nguồn dinh dưỡng từ mẹ, em bé còn được thừa hưởng các kháng thể do cơ thể mẹ tạo ra sau tiêm chủng thông qua nhau thai. Nhờ đó, trẻ có thêm "lá chắn" bảo vệ trong những tháng đầu đời, giai đoạn hệ miễn dịch còn non nớt và chưa đến tuổi được tiêm nhiều loại vắc xin. Tương tự vắc xin phòng ho gà đã được khuyến cáo cho thai phụ nhiều năm qua, vắc xin RSV góp phần thu hẹp khoảng trống miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và nhập viện ở trẻ sơ sinh.

Để giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ, ngoài RSV, BS.CKI Bạch Thị Chính khuyến cáo phụ huynh cần cho trẻ tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch các vắc xin theo Chương trình Tiêm chủng mở rộng và khuyến cáo của Bộ Y tế, bao gồm vắc xin quan trọng như vắc xin phòng phế cầu khuẩn, não mô cầu, bạch hầu - ho gà - uốn ván, sởi - quai bị - rubella, cúm... Việc tiêm chủng đầy đủ giúp bảo vệ trẻ trước nhiều tác nhân gây bệnh nguy hiểm, giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và các biến chứng đe dọa tính mạng.

Bên cạnh tiêm chủng, gia đình cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng bệnh như hạn chế để người có triệu chứng hô hấp tiếp xúc gần, bế bồng hoặc hôn trẻ; đeo khẩu trang khi chăm sóc nếu đang có dấu hiệu bệnh; rửa tay thường xuyên trước khi tiếp xúc với trẻ; giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như bú kém, khò khè, thở nhanh hoặc khó thở.