Tư vấn trực tuyến trên VTVgo: Bệnh tay chân miệng: Tìm hiểu vắc xin phòng ngừa hiệu quả

Số ca mắc tay chân miệng đang gia tăng tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó ghi nhận các trường hợp bệnh nặng và tử vong. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), trong tuần qua, thành phố ghi nhận 1.673 ca mắc, tăng 47,8% so với trung bình 4 tuần trước. Tính đến hết tuần 40, số ca mắc cộng dồn lên 38.463 trường hợp. Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, có 70 trẻ đang điều trị nội trú, trong đó 4 ca nặng; mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 100 - 120 trẻ đến khám ngoại trú.

Tại Đồng Nai, từ ngày 1 - 7/10, toàn địa phương ghi nhận 618 ca mắc, giảm 15,1% so với tuần trước nhưng tăng hơn 144% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 7/10, địa phương ghi nhận gần 12.500 ca, tăng 91,5% so với cùng kỳ năm ngoái và đã có một trường hợp tử vong. Trong khi đó, Gia Lai ghi nhận 1.694 ca mắc từ đầu năm 2026, tăng 1.058 ca so với cùng kỳ năm trước, chưa ghi nhận trường hợp tử vong.

Trước diễn biến dịch bệnh, việc chủ động phòng ngừa, nhận biết sớm dấu hiệu chuyển nặng và tìm hiểu các biện pháp bảo vệ trẻ là điều cần thiết. Vắc xin phòng bệnh tay chân miệng đã được triển khai tại Việt Nam, giúp phòng bệnh hiệu quả.

Vậy vắc xin tay chân miệng phòng chủng virus nào, được chỉ định cho những đối tượng nào, lịch tiêm ra sao và hiệu quả bảo vệ như thế nào? Tất cả sẽ được giải đáp trong chương trình tư vấn sức khỏe trực tuyến trên ứng dụng truyền hình quốc gia VTVgo với chủ đề “Bệnh tay chân miệng: Tìm hiểu vắc xin phòng ngừa hiệu quả”, diễn ra lúc 11h30, thứ Năm, ngày 22/10/2026, với sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực tiêm chủng dự phòng:

• BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC

Thông qua chương trình của VNVC, các chuyên gia sẽ giúp phụ huynh nhận biết triệu chứng, dấu hiệu cảnh báo tay chân miệng chuyển nặng, hướng dẫn chăm sóc trẻ và chủ động phòng bệnh tại gia đình, trường học; đồng thời giải đáp thắc mắc về vắc xin, giúp cha mẹ có thêm kiến thức bảo vệ sức khỏe trẻ.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết bệnh tay chân miệng do nhiều nhóm virus đường ruột Enterovirus gây ra, với hơn 100 type huyết thanh khác nhau có khả năng gây bệnh ở người, thuộc các nhóm Enterovirus A, B, C và D. Trong đó, nhóm Enterovirus A gồm nhiều chủng thường gặp như EV-A71 (Thường gọi là EV71), Coxsackievirus A16 (CA16), A10… Đây là những tác nhân liên quan mật thiết đến các đợt dịch tay chân miệng tại châu Á.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa, thông qua tiếp xúc với nguồn bệnh từ phân, nước bọt, dịch tiết mũi họng hoặc các vật dụng, đồ chơi, bề mặt nhiễm virus. Không chỉ trẻ em mắc bệnh mới có khả năng lây lan, người lớn nhiễm virus hoặc mang mầm bệnh không triệu chứng cũng có thể vô tình truyền bệnh cho trẻ trong quá trình chăm sóc, thay tã hoặc cho trẻ ăn uống.

Ngoài ra, virus gây tay chân miệng còn có thể phát tán qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở cự ly gần. Đáng lưu ý, người bệnh có thể lây truyền virus ngay từ giai đoạn ủ bệnh, trước khi xuất hiện triệu chứng. Sau khi khởi phát bệnh, khả năng lây nhiễm vẫn kéo dài từ 7 - 10 ngày hoặc lâu hơn nếu virus còn được đào thải qua đường tiêu hóa.

Mặc dù mọi đối tượng đều có nguy cơ mắc tay chân miệng, khoảng 90% trường hợp bệnh được ghi nhận ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt tập trung ở nhóm dưới 3 tuổi. Trong số các tác nhân gây bệnh, Enterovirus 71 (EV71) được xem là chủng nguy hiểm nhất bởi nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn nhiều lần so với các chủng thông thường.

EV71 có đặc tính hướng thần kinh mạnh, dễ xâm nhập và gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm não, viêm thân não, viêm tiểu não. Khi bệnh tiến triển nặng, trẻ có thể đối mặt với rối loạn thần kinh thực vật, suy hô hấp, suy tim và thậm chí suy đa cơ quan. Ngay cả khi được điều trị thành công, một số trường hợp vẫn có nguy cơ đối diện với các di chứng lâu dài như yếu cơ, liệt chi hoặc suy giảm chức năng hô hấp.

Trong các đợt bùng phát tay chân miệng lớn đã từng ghi nhận, EV71 thường chiếm tỷ lệ từ 50 - 80% các ca bệnh nặng và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong ở trẻ nhỏ. Chính vì vậy, việc chủ động phòng ngừa EV71 được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng do tay chân miệng gây ra.

BS.CKI Lê Thị Trúc Phương cho biết Việt Nam hiện đã có vắc xin phòng tay chân miệng do EV71 cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi mang tên Envacgen. Đây là vắc xin bất hoạt, sử dụng virus EV71 đã được xử lý mất khả năng nhân lên và gây bệnh nhưng vẫn giữ nguyên các thành phần kháng nguyên cần thiết để kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể bảo vệ.

Kết quả nghiên cứu lâm sàng giai đoạn 3 trên hơn 3.000 trẻ em, trong đó trẻ em Việt Nam chiếm khoảng 82,9%, cho thấy vắc xin đạt hiệu lực bảo vệ từ 96,8 - 100% đối với bệnh tay chân miệng do EV71, tỷ lệ tạo đáp ứng miễn dịch đạt 99,5 - 100% và khả năng bảo vệ được duy trì ít nhất 5 năm. Nghiên cứu cũng ghi nhận tính an toàn cao với hầu hết các phản ứng sau tiêm ở mức độ nhẹ và thoáng qua.

Đáng chú ý, hơn 2.500 trẻ em Việt Nam đã tham gia nghiên cứu lâm sàng giai đoạn 3. Các phản ứng thường gặp chủ yếu là đau, đỏ hoặc sưng nhẹ tại vị trí tiêm với tỷ lệ ghi nhận trên 20%, tương tự nhiều loại vắc xin dành cho trẻ em khác. Kết quả này cho thấy vắc xin có độ an toàn tốt và phù hợp với trẻ em Việt Nam.

Đối với trẻ từ tròn 2 tháng đến 2 tuổi tại thời điểm tiêm mũi đầu tiên, lịch tiêm gồm 3 mũi: Mũi 1 cách mũi 2 là 1 tháng, mũi 3 cách mũi 2 là 10 tháng. Đối với trẻ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi tại thời điểm bắt đầu tiêm, lịch tiêm gồm 2 mũi cách nhau 2 tháng.

Theo BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Envacgen được phát triển nhằm phòng ngừa bệnh tay chân miệng do EV71, đặc biệt dựa trên chủng EV71 genotype B4. Các nghiên cứu cho thấy vắc xin có khả năng tạo miễn dịch chéo đối với một số biến thể EV71 khác như B5 và C4/C5.

Thông thường, cơ thể bắt đầu hình thành đáp ứng miễn dịch khoảng 2 tuần sau tiêm. Ở giai đoạn này, trẻ vẫn có nguy cơ phơi nhiễm với virus nếu tiếp xúc với nguồn lây. Do đó, trong thời gian chờ cơ thể tạo miễn dịch đầy đủ, phụ huynh cần tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng bệnh như vệ sinh cá nhân, vệ sinh đồ dùng và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người nghi mắc bệnh tay chân miệng.