Hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa bệnh tật cho người cao tuổi, có bệnh nền

Tuổi càng cao, nguy cơ mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính càng gia tăng. Thống kê cho thấy, người cao tuổi có thể mắc trung bình 2 - 3 bệnh nền. Các bệnh thường gặp ở người trên 80 tuổi bao gồm tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, bệnh thận và suy giảm nhận thức, cùng nhiều bệnh lý khác. Tình trạng đa bệnh lý khiến sức khỏe người cao tuổi dễ bị ảnh hưởng đồng thời bởi nhiều yếu tố, làm gia tăng nguy cơ biến chứng và đặt ra yêu cầu chăm sóc sức khỏe toàn diện, chủ động hơn.

Sự hiện diện của nhiều bệnh nền khiến sức khỏe tổng thể và khả năng chống đỡ trước tác nhân gây bệnh suy giảm. Khi mắc thêm các bệnh truyền nhiễm, người cao tuổi và người có bệnh nền có thể đối mặt với nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, kéo dài thời gian hồi phục và phát sinh biến chứng. Đặc biệt, các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)... thường đi kèm tình trạng viêm kéo dài hoặc tổn thương cơ quan, khiến cơ thể khó phục hồi hơn khi xảy ra nhiễm trùng.

Vì vậy, bên cạnh kiểm soát tốt bệnh nền, chủ động phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm bằng vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe người cao tuổi và người có bệnh nền.

Nhằm cung cấp những thông tin khoa học, thiết thực về các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và vắc xin cần thiết cho người cao tuổi, người có bệnh nền, vào lúc 20h00, thứ Sáu, ngày 9/10/2026, VNVC tổ chức chương trình tư vấn sức khỏe trực tuyến với chủ đề “Tháng hành động vì người cao tuổi - Tiêm vắc xin phòng bệnh cho người cao tuổi, người có bệnh nền” với sự tham gia của các chuyên gia:

• Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC
• ThS.BS Lê Trung Cường, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên:

• Fanpage & kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Fanpage Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long & ứng dụng THVLi
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC;
• Kênh Tik Tok VTVnews.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

ThS.BS Lê Trung Cường, Bác sĩ khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết người cao tuổi có nguy cơ cao mắc các bệnh truyền nhiễm và gặp biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt khi đồng thời mắc nhiều bệnh nền cùng lúc. Theo thời gian, quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể khiến hệ miễn dịch bị suy giảm, chức năng các cơ quan không còn hoạt động hiệu quả như trước, làm tăng nguy cơ mắc bệnh và khiến cơ thể phục hồi chậm hơn sau khi nhiễm bệnh.

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, nhiều bệnh nền ở người cao tuổi còn liên quan đến quá trình tích lũy các yếu tố nguy cơ trong thời gian dài, như ít vận động, chế độ ăn uống chưa hợp lý, thường xuyên tiêu thụ thực phẩm nhiều chất béo, muối hoặc thực phẩm chế biến sẵn. Những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa và tim mạch, đồng thời khiến tình trạng sức khỏe trở nên phức tạp hơn khi tuổi càng cao.

Đáng chú ý, các bệnh lý tim mạch, thận mạn tính và các bệnh chuyển hóa có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau. Khi một cơ quan bị suy giảm chức năng, những cơ quan khác cũng có thể chịu ảnh hưởng, khiến việc kiểm soát bệnh nền trở nên khó khăn hơn. Nếu mắc thêm bệnh truyền nhiễm, người cao tuổi có thể đối mặt với nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, xuất hiện biến chứng hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý sẵn có. Quá trình hồi phục cũng thường kéo dài hơn, ảnh hưởng đến khả năng vận động, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần được thực hiện một cách toàn diện, không chỉ tập trung vào điều trị từng bệnh riêng lẻ mà còn chú trọng phòng ngừa bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các bệnh đường hô hấp; theo dõi và kiểm soát bệnh tim mạch, chuyển hóa, bệnh thận; bảo đảm chế độ dinh dưỡng phù hợp và duy trì hoạt động thể chất theo khả năng. Bên cạnh sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần cũng cần được quan tâm nhằm giúp người cao tuổi duy trì chất lượng cuộc sống và tinh thần tích cực.

Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch ở người cao tuổi suy giảm cả về số lượng lẫn chức năng tế bào, làm tăng nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, biến chứng nặng và kéo dài thời gian hồi phục. Bên cạnh đó, người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh nền. Theo thống kê, người Việt Nam trên 65 tuổi trung bình mắc 2 - 3 bệnh lý cùng lúc (trị số trung bình 2,7 theo nghiên cứu) và hơn 90% có ít nhất một bệnh nền.

Thực tế này dẫn đến hai hiểu lầm phổ biến: hệ miễn dịch suy yếu thì tiêm vắc xin không còn hiệu quả, hoặc tiêm chủng sẽ kém an toàn hơn. Tuy nhiên, suy giảm miễn dịch do tuổi tác không đồng nghĩa với việc vắc xin mất tác dụng hay không an toàn. Các nghiên cứu đã ghi nhận lợi ích của tiêm chủng ở người cao tuổi, đồng thời thúc đẩy phát triển những loại vắc xin thế hệ mới nhằm cải thiện đáp ứng miễn dịch ở nhóm tuổi này.

Một ví dụ là vắc xin phòng zona thần kinh sử dụng chất bổ trợ AS01, giúp kích thích hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên và tạo đáp ứng miễn dịch tốt hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với người cao tuổi, khi khả năng đáp ứng miễn dịch tự nhiên đã suy giảm.

Bên cạnh đó, việc tiêm đồng thời một số loại vắc xin phù hợp có thể tạo đáp ứng miễn dịch tương đương với tiêm riêng lẻ, tùy từng loại vắc xin và dữ liệu nghiên cứu. Phương pháp này còn giúp người cao tuổi được bảo vệ trước nhiều bệnh cùng lúc, giảm số lần đi lại và thuận tiện hơn trong việc sắp xếp thời gian tiêm chủng. Việc phối hợp cần được bác sĩ tư vấn dựa trên khuyến cáo chuyên môn.

Về các loại vắc xin cần quan tâm ở người cao tuổi, Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy nhấn mạnh người lớn tuổi cũng cần được chủ động phòng bệnh. Các vắc xin cần được ưu tiên gồm:

• Vắc xin phòng zona thần kinh: Được phát triển với công nghệ bổ trợ đặc biệt nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch ở người cao tuổi, giúp phòng bệnh zona và các biến chứng liên quan.
• Vắc xin phòng virus hợp bào hô hấp (RSV): Giúp phòng bệnh do RSV, tác nhân có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp nghiêm trọng, đặc biệt ở người cao tuổi mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn hoặc các bệnh nền khác. Nhiễm RSV có thể làm khởi phát đợt cấp, tăng nguy cơ nhập viện.
• Vắc xin cúm liều cao: Có hàm lượng kháng nguyên gấp 4 lần vắc xin cúm liều tiêu chuẩn, được thiết kế nhằm cải thiện đáp ứng miễn dịch ở người cao tuổi. Cúm không chỉ gây triệu chứng hô hấp mà còn có thể làm nặng bệnh nền, gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và các hậu quả sức khỏe nghiêm trọng.
• Vắc xin phòng phế cầu: Giúp phòng các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra, trong đó có viêm phổi và các bệnh nhiễm trùng xâm lấn nguy hiểm. Người cao tuổi, nhất là người có bệnh nền, cần được tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp.
• Các vắc xin khác như: Vắc xin cúm, vắc xin bạch hầu - ho gà - uốn ván, vắc xin viêm gan B, vắc xin não mô cầu…

Theo chuyên gia, cúm, RSV, phế cầu và zona thần kinh đều là những vấn đề sức khỏe cần được lưu ý ở người cao tuổi. Các bệnh này có thể gây gánh nặng lớn hơn ở người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc mắc bệnh nền, làm tăng nguy cơ biến chứng, nhập viện và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng giúp người cao tuổi chủ động phòng bệnh. Việc lựa chọn vắc xin cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, bệnh nền và khuyến cáo chuyên môn. Người cao tuổi nên được bác sĩ tư vấn để xây dựng lịch tiêm phù hợp, đồng thời tiếp tục duy trì điều trị bệnh nền theo đúng chỉ định.

TS.BS Lê Trung Cường chia sẻ thêm, đối với người cao tuổi đang điều trị bệnh nền, việc tiêm chủng cần được bác sĩ đánh giá và tư vấn dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế. Trước tiêm, người bệnh cần được khám sàng lọc, kiểm tra các chỉ số sinh hiệu như mạch, nhịp tim, huyết áp và đánh giá các yếu tố liên quan để xác định thời điểm tiêm phù hợp.

Đặc biệt, người bệnh cần tiếp tục sử dụng thuốc điều trị theo đúng chỉ định, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc vì tiêm vắc xin. Việc gián đoạn điều trị có thể khiến bệnh nền mất kiểm soát, thậm chí làm khởi phát các đợt cấp tính nguy hiểm, tùy thuộc vào bệnh lý và loại thuốc đang sử dụng.