Cách tiêm vắc xin và phòng ngừa các bệnh mùa nắng nóng an toàn và hiệu quả

Thời gian gần đây, nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như thủy đậu, sởi, não mô cầu, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản… ghi nhận xu hướng gia tăng số ca mắc tại nhiều địa phương. Theo thống kê, mỗi năm thế giới ghi nhận hơn 4.200 ca tử vong do thủy đậu. Tại Việt Nam, giai đoạn 2010 - 2024 cũng ghi nhận số ca mắc và nhập viện vì thủy đậu ở mức cao, đặc biệt năm 2018 có hơn 63.000 ca được báo cáo, tập trung tăng mạnh trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5.

Đáng chú ý, chỉ trong hơn ba tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã ghi nhận 24 ca mắc não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong, tăng gần 50% so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, các bệnh như sởi, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản cũng đang có dấu hiệu gia tăng. Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước đã ghi nhận khoảng 26.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết và 8 ca tử vong.

Các chuyên gia khuyến cáo, bên cạnh việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng và chủ động phòng muỗi, người dân cần tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch để tăng cường miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Nhằm mang đến những thông tin hữu ích về các bệnh dễ bùng phát trong mùa hè và các tiêm phòng an toàn, hiệu quả, vào lúc 20h00, thứ Sáu, ngày 22/05/2026, Hệ thống Tiêm chủng VNVC sẽ tổ chức chương trình tư vấn trực tuyến với chủ đề “Các bệnh mùa nắng nóng: Thủy đậu, sởi, não mô cầu... Phòng bệnh đúng cách, tiêm vắc xin an toàn!”. Chương trình có sự tham gia của các chuyên gia, bác sĩ hàng đầu trong lĩnh vực Truyền nhiễm, Nội tổng hợp và Y học dự phòng.

• BS.CKI Nguyễn Hoàng Anh, khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM
• BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC
• BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên:

• Fanpage Báo Thanh Niên;
• Fanpage THVLi của Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long;
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Vắc xin;
• Fanpage Tâm Anh Hospital;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Kênh Youtube Báo Thanh Niên;
• Kênh Tik Tok Bác sĩ Tiêm chủng VNVC;
• Kênh Tik Tok và Youtube VTV24.

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ BÁC SĨ

Mùa hè với thời tiết nắng nóng xen kẽ những cơn mưa đầu mùa đang tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gia tăng ở trẻ nhỏ và người lớn. Các bệnh như cúm, sởi, thủy đậu, tay chân miệng, sốt xuất huyết hay não mô cầu đang ghi nhận nhiều ca mắc hơn tại các cơ sở y tế. Các chuyên gia cảnh báo, phụ huynh không nên chủ quan hoặc trì hoãn tiêm chủng cho trẻ vì lo ngại thời tiết nóng bức khiến trẻ dễ sốt sau tiêm.

BS.CKI Nguyễn Hoàng Anh, Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết gần đây số ca trẻ nhập viện vì sốt, ho, sổ mũi, tiêu chảy, nổi ban tăng rõ rệt. Nguyên nhân chủ yếu do thời tiết nắng nóng kéo dài xen kẽ mưa giông đầu mùa khiến virus, vi khuẩn phát triển mạnh. Đặc biệt, mùa mưa là thời điểm sốt xuất huyết bùng phát do môi trường ẩm ướt tạo điều kiện cho muỗi sinh sôi.

Theo Bác sĩ, mỗi ngày Bệnh viện Tâm Anh tiếp nhận khoảng 1 - 2 trường hợp viêm phổi hoặc sốt xuất huyết phải nhập viện điều trị. Không ít trẻ phải nghỉ học vì sốt phát ban, sốt cao kéo dài hay mắc sốt xuất huyết.

Nhiều phụ huynh hiện nay cho rằng chỉ cần cho trẻ ở nhà, hạn chế đến nơi đông người thì sẽ giảm nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, đây là quan niệm chưa đúng. Thực tế cho thấy, nhiều bệnh truyền nhiễm như cúm, sởi, tay chân miệng hay não mô cầu vẫn gia tăng trong mùa hè, kể cả ở những trẻ ít ra ngoài. Virus, vi khuẩn có thể lây qua người thân trong gia đình, môi trường sinh hoạt, không khí hoặc các bề mặt tiếp xúc hằng ngày, khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh nếu chưa được bảo vệ đầy đủ bằng vắc xin và các biện pháp phòng ngừa cần thiết.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, nhiệt độ ngoài trời có thể lên tới 39 - 40 độ C, trong khi môi trường máy lạnh chỉ khoảng 20 - 25 độ C khiến cơ thể trẻ khó thích nghi. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm suy giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn tấn công. Ngoài ra, mùa hè là thời điểm trẻ đi du lịch, đến siêu thị, hồ bơi, khu vui chơi đông người nên nguy cơ lây nhiễm chéo càng tăng cao.

Trong số các bệnh truyền nhiễm mùa hè, sởi được đánh giá là bệnh có khả năng lây lan cực mạnh, một trẻ mắc bệnh có thể lây cho 12 - 18 trẻ khác. Không chỉ gây biến chứng cấp tính như viêm phổi, viêm não, sởi còn có thể làm suy giảm miễn dịch kéo dài nhiều năm sau mắc bệnh.

Não mô cầu cũng là bệnh đặc biệt nguy hiểm với tốc độ diễn tiến nhanh, có thể tử vong trong vòng 24 giờ nếu không phát hiện kịp thời. Ban đầu trẻ chỉ có biểu hiện sốt, ho thông thường nhưng bệnh có thể nhanh chóng gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn, thậm chí phải cắt cụt chi nếu cứu sống.

Trong khi đó, thủy đậu cũng có khả năng lây lan rất mạnh, chỉ một vài trẻ mắc bệnh có thể khiến cả lớp học bị lây nhiễm. Đáng lo ngại, trẻ có thể phát tán virus trước khi xuất hiện triệu chứng vài ngày. Bệnh đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sơ sinh, nhũ nhi và người lớn do nguy cơ biến chứng viêm phổi, nhiễm trùng da nặng.

Do đó, tiêm vắc xin đầy đủ vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất hiện nay. Dù vậy, không ít phụ huynh vẫn có tâm lý trì hoãn tiêm chủng cho trẻ vì lo ngại thời tiết nắng nóng sẽ khiến trẻ dễ sốt hơn sau tiêm hoặc cho rằng chỉ cần tiêm khi có dịch bùng phát.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo khẳng định, nắng nóng không làm tăng phản ứng sốt sau tiêm như nhiều người lầm tưởng. Ngược lại, việc trì hoãn tiêm chủng có thể tạo ra “khoảng trống miễn dịch”, khiến trẻ chưa kịp hình thành kháng thể bảo vệ và trở thành đối tượng dễ bị tấn công đầu tiên khi dịch bệnh xuất hiện. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ chỉ ho nhẹ, chảy mũi trong, không sốt hoặc không mắc bệnh cấp tính vẫn có thể tiêm chủng bình thường mà không làm tăng nguy cơ phản ứng sau tiêm.

Hiện nay, cũng nhiều phụ huynh cũng lo lắng khi trẻ có cơ địa dị ứng hoặc từng nổi mề đay trước thời điểm tiêm chủng nên quyết định trì hoãn tiêm vắc xin. Tuy nhiên, theo BS.CKI Nguyễn Hoàng Anh, phụ huynh không nên quá hoang mang. Thực tế, nhiều trường hợp trẻ chỉ dị ứng thời tiết, thức ăn hoặc viêm da cơ địa vẫn có thể tiêm vắc xin an toàn nếu được bác sĩ thăm khám, đánh giá và theo dõi phù hợp trước, trong và sau tiêm.

Trong các trường hợp nghi ngờ dị ứng, bác sĩ có thể áp dụng quy trình tiêm thử liều nhỏ, tăng dần liều và theo dõi sát phản ứng sau tiêm. Các cơ sở tiêm chủng uy tín luôn chuẩn bị đầy đủ thuốc và trang thiết bị xử trí phản vệ để đảm bảo an toàn cho trẻ. Sau tiêm, phụ huynh cần tiếp tục theo dõi trẻ trong vòng 24 giờ, đặc biệt chú ý các dấu hiệu như phát ban, khó thở, tím tái, co giật hoặc sốt cao kéo dài để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.

Chia sẻ thêm về các vắc xin quan trọng cho người đi nước ngoài BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, mùa hè là thời điểm nhu cầu du lịch, du học và công tác nước ngoài tăng cao. Vì vậy, nhiều quốc gia yêu cầu tiêm đầy đủ các vắc xin như sởi, thủy đậu, viêm gan B hay sốt vàng trước khi nhập cảnh.

Để phòng bệnh hiệu quả khi đi du lịch hoặc sinh hoạt trong mùa hè, người dân nên tiêm đầy đủ các vắc xin phòng bệnh hô hấp như cúm, phế cầu, não mô cầu, lao, ho gà; các bệnh phát ban như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu; cùng các bệnh lây qua muỗi đốt như sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản.

Hiện nay, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC có đầy đủ nhiều loại vắc xin cho trẻ em và người lớn, bao gồm các vắc xin phối hợp như 5 trong 1, 6 trong 1 giúp giảm số mũi tiêm nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả bảo vệ cao.

Theo BS.CKI Danh Thị Mỹ Hồng, cả vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng và dịch vụ đều đã được nghiên cứu nghiêm ngặt về hiệu quả và tính an toàn. Phản ứng sau tiêm thường chỉ nhẹ như sốt, sưng đau vị trí tiêm hoặc quấy khóc trong 1 - 2 ngày đầu và sẽ nhanh chóng tự hồi phục. Do đó, phụ huynh hoàn toàn có thể yên tâm đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch để phòng bệnh tối ưu nhất.

Bên cạnh việc tiêm vắc xin đầy đủ, để phòng bệnh mùa hè cần thực hiện thêm các biện pháp như dạy cho trẻ cách giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, ngủ đủ giấc, hạn chế thức ăn lạnh, ăn chín uống sôi và đưa trẻ đi khám ngay khi có biểu hiện sốt cao, mệt nhiều hoặc khó hạ sốt.