Phòng sốt xuất huyết, zona thần kinh cho người lớn

Trong cao điểm mùa mưa, dịch sốt xuất huyết tiếp tục bùng phát mạnh với hơn 32.000 ca mắc trên cả nước, riêng miền Nam chiếm trên 70% và đã có 10 ca tử vong, đa phần là người lớn, người có bệnh nền hoặc béo phì. Các bệnh viện lớn tại TP.HCM ghi nhận số ca nặng tăng nhanh, nhiều trường hợp biến chứng sốc, suy đa cơ quan, phải lọc máu, thở máy và điều trị tích cực, gây quá tải hệ thống y tế và tốn kém chi phí điều trị.

Không chỉ sốt xuất huyết, zona thần kinh hiện nay cũng trở thành một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền. Thống kê cho thấy, cứ 3 người lớn thì có 1 người có nguy cơ mắc zona thần kinh. Bệnh không chỉ gây đau nhức, bỏng rát dữ dội do các mụn nước xuất hiện dày đặc trên da, mà còn có thể dẫn đến biến chứng đau dây thần kinh sau zona, một dạng đau mạn tính kéo dài dai dẳng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống, giấc ngủ và tinh thần.

Hiện nay, cả sốt xuất huyết và zona thần kinh đều đã có vắc xin phòng ngừa. Các loại vắc xin này đã được chứng minh có hiệu quả cao trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng, đặc biệt với những người có hệ miễn dịch yếu hoặc đang sống trong vùng dịch tễ phức tạp.

Nhằm cung cấp cho người dân cả nước những kiến thức y khoa chính xác về sốt xuất huyết, zona thần kinh cũng như giải pháp phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin, Hệ thống tiêm chủng VNVC tổ chức chương trình tư vấn trực tuyến với chủ đề “Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết, zona thần kinh cho người lớn” vào lúc 20h00, thứ sáu, ngày 08/08/2025 với sự tham gia của các chuyên gia:

• BS Phạm Văn Phú, Quản lý Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC
• BS Hoa Tuấn Ngọc, Quản lý Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chương trình được phát sóng trực tuyến trên:

• Fanpage Trung tâm tin tức VTV24;
• Fanpage VTV8 - Tin nóng miền Trung;
• Fanpage Báo VnExpress;
• Fanpage VNVC - Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn;
• Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh;
• Fanpage Nutrihome - Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng;
• Kênh Youtube VNVC - Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn;
• Kênh Youtube Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Ngay bây giờ, Quý vị đã có thể gửi câu hỏi đến các chuyên gia để được giải đáp trong chương trình TẠI ĐÂY!

THÔNG TIN TƯ VẤN QUAN TRỌNG TỪ CÁC CHUYÊN GIA, BÁC SĨ

1. Gánh nặng sốt xuất huyết và giải pháp phòng ngừa bằng vắc xin

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus. Bệnh lưu hành ở hơn 100 quốc gia, đặc biệt tại khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có khoảng 390 triệu ca nhiễm Dengue, trong đó 96 triệu ca có biểu hiện lâm sàng, nhiều ca biến chứng nghiêm trọng như  xuất huyết nội tạng, xuất huyết não, suy đa tạng, sốc và tử vong.

Đặc biệt, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể bị tái nhiễm do virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4). Miễn dịch sau mắc chỉ tồn tại trọn đời với tuýp đã nhiễm, nhưng miễn dịch chéo với các tuýp khác yếu và ngắn hạn (thường biến mất sau 6 tháng). Nhiễm tuýp khác ở lần sau thường nặng hơn, dễ gây sốc và tử vong nếu không điều trị kịp thời.

Trước nguy cơ đó, tiêm vắc xin sốt xuất huyết là biện pháp phòng ngừa an toàn, hiệu quả và tiết kiệm nhất. Vắc xin phòng sốt xuất huyết Qdenga do Hãng Takeda (Nhật Bản) sản xuất tại Đức đã được phê duyệt tại hơn 40 quốc gia, trong đó có Liên minh Châu Âu, Anh, Brazil, Argentina, Indonesia, Thái Lan, Malaysia… và đưa vào Chương trình Tiêm chủng quốc gia tại một số nước. Bộ Y tế Việt Nam cấp phép Qdenga từ tháng 5/2024 và VNVC là đơn vị tiên phong triển khai tiêm cho người dân cả nước từ tháng 9/2024.

Qdenga là vắc xin sống giảm độc lực, phòng bệnh sốt xuất huyết do cả 4 tuýp virus Dengue, được chỉ định cho người từ 4 tuổi trở lên, gồm 2 mũi tiêm cách nhau 3 tháng. Hiệu lực lâm sàng đạt trên 80% trong phòng bệnh và hơn 90% trong ngăn ngừa sốt xuất huyết nặng, biến chứng và nhập viện. Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn nên tiêm để phòng tái nhiễm. Tuy nhiên, nên hoãn tiêm tối thiểu 6 tháng kể từ ngày xác định mắc bệnh.

Bác sĩ Phú chia sẻ thêm, bên cạnh tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch, mỗi người cần chủ động phòng muỗi và ngăn chặn nơi sinh sản của chúng bằng cách giữ gìn vệ sinh môi trường, loại bỏ vật dụng đọng nước, ngủ mùng, sử dụng kem chống muỗi, nhang hoặc phun thuốc diệt muỗi… để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

2. Zona thần kinh ngày càng trẻ hoá, gây biến chứng nghiêm trọng

Bác sĩ Hoa Tuấn Ngọc, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC chia sẻ, zona thần kinh là bệnh do virus Varicella Zoster gây ra, cùng loại virus gây thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus này không biến mất mà “ngủ đông” trong các hạch rễ thần kinh cảm giác. Khi hệ miễn dịch suy yếu, lối sống kém lành mạnh hoặc stress kéo dài, virus có thể tái hoạt động, gây tổn thương dây thần kinh và phát bệnh.

Người lớn tuổi là nhóm mắc zona thần kinh nhiều nhất do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Ở người trẻ, bệnh cũng có thể xuất hiện nếu mắc các bệnh tự miễn, thường xuyên căng thẳng, ít vận động hoặc có chế độ sống không lành mạnh.

Bệnh thường khởi phát với cảm giác nóng rát ở vùng tổn thương, sau đó xuất hiện các mụn nước đau rát dọc theo dây thần kinh. Cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và chất lượng sống, đặc biệt ở người cao tuổi.

Đau dây thần kinh sau zona là biến chứng phổ biến nhất và thường gây nhiều khó chịu. Cơn đau có thể kéo dài ở vùng bị ảnh hưởng từ 3 tháng trở lên sau khi các nốt phát ban đã biến mất. Mức độ đau và diện tích phát ban càng lớn thì nguy cơ mắc biến chứng này càng cao. Nguy cơ đau dây thần kinh sau zona tăng theo tuổi tác. Thống kê cho thấy, khoảng 10 - 13% người từ 60 tuổi trở lên bị zona sẽ xuất hiện biến chứng này. Trong khi đó, ở nhóm dưới 50 tuổi, tỷ lệ chỉ dưới 5%.

Zona ở mắt đặc biệt nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, trong đó có mất thị lực hoặc suy giảm nghiêm trọng chức năng mắt. Không chỉ vậy, bệnh zona còn có thể gây ra hàng loạt biến chứng khác như mất thính lực, nhiễm trùng do vi khuẩn tại vùng tổn thương, liệt dây thần kinh sọ hoặc ngoại biên, khiến một số vùng trên khuôn mặt bị liệt một phần hoặc hoàn toàn.

Ngoài ra, virus Varicella Zoster khi tái hoạt động còn có thể tác động đến nhiều cơ quan và hệ thần kinh, gây ra các bệnh lý nguy hiểm như viêm màng não, viêm phổi, viêm gan và hoại tử võng mạc cấp tính, một tình trạng chết mô ở mắt, có nguy cơ dẫn đến mù lòa.

3. Chủ động phòng ngừa zona thần kinh và các biến chứng của bệnh

Để phòng ngừa zona thần kinh hiệu quả, cần bắt đầu từ gốc bằng cách ngăn chặn virus Varicella Zoster. Với người chưa từng mắc thủy đậu, tiêm vắc xin thủy đậu là biện pháp quan trọng giúp loại bỏ nguy cơ nhiễm virus này ngay từ đầu. Với người từ 18 tuổi thuộc nhóm nguy cơ cao, hoặc từ 50 tuổi trở lên có hệ miễn dịch bình thường và đã từng mắc thủy đậu, việc tiêm vắc xin phòng zona thần kinh là cần thiết để tránh tái hoạt động của virus và phát bệnh.

Vắc xin Shingrix được nghiên cứu, phát triển và sản xuất bởi tập đoàn dược phẩm và sinh học hàng đầu thế giới GlaxoSmithKline (GSK, Bỉ). Hiệu quả bảo vệ của Shingrix đạt trên 90% ở mọi lứa tuổi, kể cả với người trên 70 tuổi. Khoảng 90% người tiêm có đáp ứng miễn dịch tăng cường kéo dài nhiều năm. Đặc biệt, theo nghiên cứu theo dõi 11 năm, hiệu lực vắc xin vẫn duy trì tới 82%.

Ngoài ra, bác sĩ Phú cho biết thêm, vắc xin phòng sốt xuất huyết và zona thần kinh có thể tiêm đồng thời, nhưng cần được bác sĩ thăm khám, đánh giá sức khỏe và chỉ định cụ thể, nhất là ở người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc. CDC Hoa Kỳ khuyến cáo, việc tiêm kết hợp không gây quá tải miễn dịch, vẫn đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu, đồng thời giúp tiết kiệm chi phí, giảm số lần đi lại và hạn chế tâm lý lo lắng khi phải tiêm nhiều lần.